Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
KAFKASYALI ESKİ TÜRK KAVİMLERİNDEN BURCANLAR Umut Üren.pdf

KAFKASYALI ESKİ TÜRK KAVİMLERİNDEN BURCANLAR Umut Üren.pdf

Ratings: (0)|Views: 0 |Likes:
Published by Üntaç Güner

More info:

Published by: Üntaç Güner on Apr 27, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/14/2014

pdf

text

original

 
Karadeniz
 Ara
ş
ı
rmalar
ı
•Yaz2012•Sayı34•47‐65
 
KAFKASYALI
ESK 
İ
TÜRK 
KAV
İ
MLER
İ
NDEN:
BURCANLAR
UmutÜren
Özet:

 Ana
vatanlar 
ı
n
ı
n
Kafkasya
oldu
 ğ
unu
 ş
ündü
 ğ
ümüz 
Bulgarlar,
söz 
konusu
bölgenin
en
eski
kavimlerinden
bir 
tanesi
idi.
Buna
 paralel 
olarak 
bölgede
 ya
 ş
ayan
 pek 
çok 
Türk 
kavmi,
co
 ğ
rafyac
ı
lar 
ve
tarihçiler 
taraf 
ı
ndan
Bulgar 
ismi
ile
an
ı
lm
ı
 ş
ı
r.
İ 
ncelemekte
oldu
 ğ
umuz 
Burcanlar 
da,
Bulgar 
akrabal 
ı
 ğ
ı
ndaki
kavimlerdendi
ve
bir 
dönem
Bulgar 
ad 
ı
alt 
ı
nda
varl 
ı
klar 
ı
n
ı
sürdürmü
 ş
lerdir.
Uzunca
bir 
müddet 
Bulgarlar 
ile
ortak 
hareket 
içerisinde
 gördü
 ğ
ümüz 
Burcanlar 
daha
sonralar 
ı
müstakil 
bir 
biçimde
hareket 
etmeye
ba
 ş
lam
ı
 ş
ve
bu
husus
baz 
ı
seyyahlar 
ı
n
 gözünden
kaçmam
ı
 ş
ı
r.
Burcanlar 
ı
n
Kafkasya
sahas
ı
nda
ba
 ş
layan
serüveni
bu
topraklarla
s
ı
n
ı
rl 
ı
kalmam
ı
 ş
 ,
bat 
ı
da
Tuna
havzas
ı
nda
da
isimleri
 zikredilir 
olmu
 ş
tur.
 Zaman
 zaman
baz 
ı
tarihçiler 
onlar 
ı
bu
sahada
meskûn
olan
Bulgarlar 
ile
bir 
tutmu
 ş
lard 
ı
r.
 Anahtar 
Kelimeler 
:
Burcan,
Bulgar,
Kafkasya,

 Abstract:
Bulgars
are
one
of 
the
most 
ancient 
Turkish
tribes
on
the
Caucasia
and 
we
think 
their 
homeland 
is
this
area.
We
know 
that 
Bulgars
 gave
their 
names
on
the
other 
Turkish
tribes
 for 
a
 period.
Many 
Turk 
Tribes
were
known
by 
the
name
Bulgar 
and 
travelers
and 
historians
not 
needed 
the
use
their 
original 
names.
Burjans,
our 
studied 
Turkish
tribes,
was
related 
with
Bulgars.
For 
a
while
they 
known
with
Bulgars,
after 
they 
had 
been
an
independent 
manner.
For 
a
long
time
Burjans,
had 
been
allied 
with
the
Bulgars.
 After 
that 
they 
separated 
 from
the
Bulgars
and 
travelers
were
observed 
this
new 
cases.
The
adventure
of 
Burjans
was
not 
confined 
to
Caucasia,
they 
also
seen
in
theTuna
basin.
In
this
area,
some
historians
commemorate
their 
names
like
Bulgars.
Keywords:
Burjans,
Bulgar,
Caucasia
G
İ
R
İŞ
Doğrudandoğruya“Burcan”lardanbahsedenkaynaksayısınınazolmasıbirtarafa,sözkonusueserlerdeverilenbilgilerinağırlıklıolarakyaşadıklarısahalaraatıflardabulunancoğrafiniteliktekihaberleroluşu,onlarhakkındaayrıntılımalumatsahibiolmamızıengellemiştir.İsimlerininzikredildiği
 
Araş.Gör.,EgeÜniversitesi,TürkDünyasıAraştırmalarıEnstitüsü,TürkTarihiAnabilimDalı,umuturen@gmail.com.
 
UmutÜren48
oldukçaazsadakikaynaktayeralanbilgilerindebirerparagrafıgeçmeyişimeseleyiiçindençıkılmazbirhalesokmaktadır.Fakatbukısavedağınıkbilgilerbirarayagetiriliptoplubirbiçimdedeğerlendirildiğinde,bunlarınbirbirlerinitamamlarniteliktehaberlerolduklarıgörülecektir.Bubağlamdailkolarakismingeçtiğikaynaklaragözatarakkonuyagirişyapabiliriz.BucümledenolankaynaklardanilkiİbnHurdazbih’in
1
eseridir.IX.yy.İslamcoğrafyacılarındanolanİbnHurdazbih’ineserininadı,kendisineİslamcoğrafyacılarınınbabasıunvanınıkazandıran“Kitâbel‐Mesâlikel‐Memâlik”tir
2
.X.yy.seyyahlandanolanMe’nineserlerindedekonuyadairbilgilerbulmakmümkündür
(Avcı1999:353‐355)
.
3
BurcanismininzikredildiğikaynaklardanbirbaşkasıdaHarîrî’ninMakâmât’ıdır
(Chenery1867)
.Sonolarak,eskiBulgartarihinedairanlatımlardabulunanveözgünlüğükonusundagüçlüşüphelerolanŞanKızıDestanı’nınisminivermemizgerekir.Yerliedebiyattadestanınfarkındaolanveçalışmalarındakullananaraştırmacısasıazr.Öznyazmanelimizdeolmaşısebebiileçağdbirüretimolduğukuşkusuylatemkinlibirbiçimdeyanaşılanbudestanlailgiliolaraksonyıllardayeniçalışmalaryapılmıştır
(Bayram2009:75‐94)
.DoğrudanbukavimismineyapılanatıflarınyanısırabazıErmeniveGürcükaynaklarındarastladığımızbirtakımkavimisimleribizidüşünmeyesevketmektedir.BunlardanözellikleKafkasHunlarıvebölgenineskitarihihakkındaanlatımlarsunanHorenliMusa’nıneseribizimiçinönemlidir.
4
Burcanlarınkimolduklarıbahsinegirmedenevvel,konununfarkındaolanvemeseleyedairküçükatıflardabulunangüncelçalışmalardandasözetmemizgerekir.BunlardanilkiFrolova’nikisayfakincelemesidir.BuradaBurcanetnikismiüzerinekısabirdeğerlendirmedebulunulmuştur.Bundanbaşka,BurcanisminiıklamayanelikolarakTankeyev’ingayretlerinisöylemeliyiz.Kuzeyevde“İtil‐UralTürkleri”
5
adeserindeBaşkurtlarınetnikoluşumundaönemlibiryerininolduğunudüşündüğüBurcanlarıayrıbirkonuolarakincelemektedir.
 
1
Ebü’l‐KâsımUbeydullahb.Abdillahb.Hurdazbih(ö.912‐13).
2
EseringirişindemüellifBatlamyus’uncoğrafyasınıyabancıbirdildenArapçayatercümeettiğiniyler,ancakbutercümezeulşdeğildir.ellifkita846‐47civarlarındayazmış,dahasonraözetleyerek885’tenöncetekrarkalemealmıştır.Dahaayrıntılıbilgiiçinbk.AhmadSayyidMakbul,“İbnHurdâzbih”mad.,TDVİA,c.20,İstanbul1999,s.78‐79.
3
Ebü’l‐HasenAlîb.ElHüseynb.Alîel‐Mes’ûdîel‐Hüzelî,(893‐956),Mürûc’uz‐Zeheb;ikianabölümdenoluşaneserinilkkısmındaansiklopedikbilgilereyerverilmiş,ikincibölümdeHz.PeygamberdönemindenAbbâsihalifesiMutî’‐Lillâh’akadarolanİslamtarihianlatılmıştır.İlkbölümdekiHz.Âdem’denitibarenolanPeygamberlertarihikısmıveyeryüzününbellibaşlıbölgelerininanlatıldığıkısımlardankonumuzdâhilindealıntılaryapmakmümkündür.
4
AlbanTarihiveSalnamesi,KalankatlıMoses,(çev.ZiyaBünyadov),SelengeYay.,İstanbul2006.
5
Kuzeyev,R.G.,
İ 
til 
Ural 
Türkleri
,(çev.ArifAcaloğlu),İstanbul2005.
 
EskiTürkKavimlerindenBurcanlar
 
49
BOZKIRDA
ETN
İ
OLU
Ş
UMLAR
 ADLANDIRMALAR
Meselenindahaiyianlaşılabilmesiiçinkavimisimlendirmelerihususununiyibilinmesigerektiğikanaatindeyizbusebeplekonuyailişkinolarakgenelbirdeğerlendirmeyapmamızgerekebilir.İslamiyetöncesiTürktopluluklarındaboyisimleribirtakımkaideleregörebelirleniyordu.Bunlargenelliklecoğrafigöndermeler,göçerlik‐gezginlik,göçebeakıncılar,kurucuunsurlarınsayısı,birhalkınkısımveyakalıntısı,unvanadayalıisimler,bağlıolanlar,şiddeti,şiddetlitabiatgüçlerini,cü,iktidarı,cesareti,saldırganlığı,büyükünvezenginliğiifadeedenkelimelerdi
(Golden2002:5)
.Genelitibariilesiyasetenhâkimolanuruk,boybirliğineveyakendisininkurdukonfederasyonakendiisminiverirdi.Buolumunçökmesihalindebirbaşkaurukadısivrilerek,isminibütünboyahâkimlabiliyordu.Birboysavlarrasındakfuzkazarsa,boyunönderi,mensupolduğukabileninyardımıileyeniolumunbaşbuolurdu.Başbuğ,tebaasınıganimetlervetopraklariledoyurduğumüddetçehâkimiyetimeşruolur,budunununadıyükselirdi
(Rásonyi1996:58)
.BununengüzelörneklerindenbirisiKimek‐Kıpçakkavimadlandırmalarındakendinigöstermektedir.VaktiyleKimeksiyasibirliğialtındaisimlerinerastladığımızKıpçaklarzamanlagüçlenerekyenisiyasikonfederasyonakendiadlarınıtaşımışlardır
(Şeşen2001:68;Sümer1994:68)
.
6
Benzerbirserüveni,çaşmamızınkonusuolanBurcanbudunadıindegöreciz.rekliolarakBulgarTürklüğüçerçevesindeisimlerinerastladığımızBurcanlar,istisnaibazıeserlerdışındadaimabirBulgarkavmiolarakgörülmüştür.Kafkasyadakieskiyurtta,İdilsahandavesonrakinemdeTunahavzasındadahibirliktelikleridevamedenbuikiakrababudunismindenBurcanadızamanzamansivrilerek,Bulgarlarıdanitelerhalegelecektir.
Burcan
 Ad
ı
ve
Etimolojik 
Yakla
ş
ı
m
El‐Cermî,Mesûdî,İbn’ul‐EsirveYâkut’un;
Burcan
,El‐KazviveEbu’l‐Fidâ’nın;
el 
Burcan
,El‐Bekrî’nin;
Borcan
,El‐Fazari’nin;
Burcana
olarakzikrettikleri
(Kuzeyev2005:149)
sözkonusukavimHudûd’ül‐Âlem’de
(Minorsky1937:53,423,429)
veTaberî’ninkayıtlarında
Burcan
biçimiilekarşımızaçıkmaktadır
(Taberi1991:1061)
.El‐Kaşhi’ninhazırlamışolduğucoğrafitablodaise
Bur 
 ş
han
deyişiilekarşılaşıyoruz
(Kennedy1987)
.Adıgeçenkaynaklarınbirbirindenuzakcoğrafyalardavefarkzamandilimlerindebuismizikrediyorolmanasebetiylemeselekaşıkbirhaleklenirgibiolsada,Bulgarbirlikteliğidüşünüldüğündeişiniçindenrahatbirbiçimdeçıkılmaktadır.Hıristiyanel‐BurcanhalkındanbahsedenEbu’l‐FidamuhtemelenBizanskoulunagelen,TunaBulgarlarınınarasındakiBurcangrubundan
 
6
Hudûd’ül‐Âlem:“KıpçaklarKimeklerdendahakorkaktırlar,başkanlarıKimekleradınatayinolunur…”,(bk.Şeşen2001:68)Ramazan,İbnHurdazbihonlarıDokuzOğuzlarınsolunda,Karluk,Oğuz,Çakır,Peçenek,Türgiş,Azkiş,KıpçakveKırgız’ıiçerenbirTürktopluluğuolarakgörür.(bk.Golden,Peter,“
Kimek 
ve
Yemekler 
”,Türkler,c.2,Ankara2002,s.757).

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->