Nhà văn họ Lâm cho rằng: "Tinh thần ở u mặc Trung Hoa ngày xưa cũng đãthấy bàng bạc ngay trong kho tàng ca dao Trung Quốc. Trong Kinh Thi, ThiênĐường Phong, một tác giả vô danh, vì thấy rõ cái "trống không" của cuộc đờihết sức vô thường của con người, đã trào lộng hát lên: Ngài có xe ngựa, sao không cưỡi, không tế...Đợi lúc chết rồi, kẻ khác hưởng đi mất thôi!Đó là một phần nào đã bộc lộ cái trạng thái u mặc. Nhưng phải đợi đến nhân vật chủ não là Trang Châu xuất hiện, mới có được mộtthứ văn chương nghị luận ngang dọc... mở ra cho người đời một thứ tư tưởng vàvăn học u mặc hẳn hòi. Trang Tử là thủy tổ của văn học Trung Hoa.Các tung hành gia như Quỷ Cốc Tử, Thuần Vu Khôn... điều là những nhà hùng biện trào lộng thật, nhưng vẫn chưa kịp phong thái u mặc thượng thừa của TrangChâu... Nền văn Trung Hoa với "bách gia chư tử" đã phát triển rất mạnh. Người ta nhậnthất rõ ràng có hai luồng tư tưởng khác nhau xuất hiện: Phái cẩn nguyện (Lấy lễ,nhạc, trang nghiêm, cung kính và nghị luận tuyệt đối một chiều làm chủ yếu), và phái siêu thoát (lấy tự do phóng túng, trào lộng u mặc, nghị luận dọc ngang làmyếu chỉ). Trong khi phái cẩn nguyện cúc cung tận tụy phó vua giúp nước, chămchăm lấy sự "sát thân thành nhân", "lâm nguy bất cụ" làm lẽ sống, nhưng nhómđồ đệ của Mặc Địch hay nhóm cân đai áo mão đồ đệ của Khổng Khâu, thì pháisiêu thoát lại cười vang... cho bọn khép nép chầu chực ở sân rồng còn kém xa"loài heo tế", hoặc già như nhóm đồ đệ của Dương Chu, nhổ một sợi lông chânmà đổi lấy thiên hạ cũng không thèm, hoặc coi nhân nghĩa như giày dép rách,xem lễ là đầu mối của loạn ly trộm cướp...Phái Nho gia có thuyết tôn quân nên bị nhà cầm quyền khai thác lợi dụng, nhânđó mà có bọn hủ nho xuất hiện, được nhóm vua chúa nâng đỡ đủ mọi phươngtiện. Nhưng, dù bị đàn hạc, bị bức bách đủ mọi hình thức, văn học u mặc chẳngnhưng không bị tiêu diệt lại còn càng ngày càng mạnh. Đúng như lời Lão Tử:"Tương dục phế chi, tất cố hưng chi". Cũng như văn trào lộng của nước Pháp ở thế kỷ mười tám sở dĩ được phát đạt một thời với những ngòi bút trào lộng bấthủ của Voltaire và Rousseau, phải chăng là "nhờ" nơi cái nhà ngục Bastille màđược vừa tế nhị, vừa rực rỡ! "Họa chung hữu phúc" là vậy!
Leave a Comment