• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
Het moderne westen. Culturele ontwikkeling na 1945
 Jean Améry
Het Spectrum, 1963 (oorspr. Duits, 1961. Dit is m.i. een vertaling van een laterbijgewerkte editie)
Overzicht
Na de 2
de
Wereldoorlog is de Westerse samenleving in een jaar of vijftien sterkverandert. Het is in die relatief korte periode een door de massamediabepaalde consumptiemaatschappij geworden. De facto is er zo een cultureleeenheid in het westen ontstaan. Améry benadrukt dat het westen niet zozeergekenmerkt wordt door een gemeenschappelijke mythe c.q. ideologie, als weldoor de feitelijke eenheid van de (cultuur)industrie.‘De Euramerikaanse beschaving (…) heeft slechts één voedingsbron:het verbruik. De rest is illusie’. (269)‘Naar de grote Euramerikaanse mythe zoeken wij echter vergeefs. Debindende en verbindende leidende idee ontbreekt – of blijft beperkt totfeuiletonistische vaagheden’. (269)De koude oorlog was in 1953 al over z’n hoogtepunten heen en was als‘mythe’ een zuiver negatief bepaalde. Aan de ook via de NATO vigerendeverdediging van de vrijheid, kon of werd nauwelijks een invulling gegeven. Deideologie die er met betrekking tot ‘vrijheid’ was, droeg het spoor van een adhoc filosofie, die nu eenmaal tegenover de marxistisch-leninistische ideologievan de Sovjet-Unie in stellingen gebracht moest worden. Ze werd dan ookvoornamelijk door ‘de kruisvaarders’ ingebracht; voorheen fanatiekecommunisten – vaak van achter het IJzeren Gordijn - die zwaar in de praktijkervan teleurgesteld waren. Zoals bijvoorbeeld Arthur Koestler (Darkness atNoon, The Yogi and the Commissar).
1
Duidelijk is dat het eigenlijke (anti-) ideaal voor het eerst in de geschiedenis
uitsluitend
de verhoging van de levensstandaard wordt.Een goed leesbaar geschreven analyse uit een tijd dat alles nog nieuw was. Enveel van wat er toen al is gezegd, wordt nu nog steeds herkauwd of opnieuwontdekt. Terwijl nota bene televisie in Europa nog aan zijn opmars moestbeginnen … Een must-read voor iedereen die onze huidige samenleving wilbegrijpen. Zou verplichte kost voor het geschiedenis onderwijs moeten zijn.
De verschillende landen
Améry analyseert e.e.a. aan de hand van de culturele en politiekeontwikkelingen in verschillende landen: Frankrijk, Duitsland, Engeland en deVerenigde Staten, die elk op hun eigen wijze uit de oorlog tevoorschijnkwamen.
Frankrijk 
werd in eerste instantie na de oorlog bepaald door de mythe van het verzet. InFrankrijk had men duidelijk kunnen kiezen tussen het goede en het kwade.Deze heroïek werd in het existentialisme gecodificeerd. Het existentialismewordt zo als typisch Frans verschijnsel neergezet. Met de koude oorlog, het
1
Interessante observatie. De grote ideologen van de vrije markt lijken ookvoornamelijk mensen met een achtergrond van achter het IJzeren Gordijn te zijn.Milton Friedman.
1
 
verlopen der (linkse) politieke en sociale verwachtingen, kon dit echter geenstand houden.
Duitsland 
Duitsland wordt gekenmerkt door het grote zwijgen over de gebeurtenissen.Men heeft geen nationale mythe meer, nu die van het Derde Rijk in diskredietis geraakt. Améry stelt dat de gemiddelde duister zich wel bij voelde bij diemythe, waarin hij als held boven anderen was verheven. Nu rest deontgoocheling en de vernedering. Het Derde Rijk uit zijn bewustzijnverwijderen is zoveel als zelfvernietiging. De koude oorlog kwam dan ook goeduit, de vijand lag weer buiten Duitsland, de noodzaak tot zuivering verviel.Hoewel in Duitsland de cultuurindustrie bloeit heeft het geen schrijvers of toneel van wereldformaat. Iets dat voor de oorlog wel het geval was. Er warenserieuze schrijvers en filosofen, maar of er (echt) naar ze werd geluisterd.
•
Heinrich Böll - ‘Wo warst Du, Adam’
•
Karl Jaspers - ‘Die Schuldfrage’
•
Karl Barth - ‘Brief an einen Pfarrer’Kunst en literatuur werden met name met open armen ontvangen omdat hetgeen politieke implicaties meer had.In de loop van een eeuw is daarmee het Duitse nationale karakter volkomenveranderd. Voorheen was Duitsland een intellectuele / geestelijke grootmachtmet denkers als Leibniz, Kant, Goethe, Hegel, musici als Bach, Haydn enMozart. Nu is er de Wirtschaftswunder Duitser, die bij uitstek eenvertegenwoordiger is van Fromm’s ‘kapitalistische sociale karakter’,consument en kapitaalbelegger.
Verenigde Staten
De Amerikaan was niet zoals de Europeaan, voor existentiële grenssituatiesgeplaatst. I.h.a. is de Amerikaan van na de oorlog een goedmoedig, wat naïef en conventioneel mens. Met een neiging naar conformisme. De heersendeideologie was die van het persoonlijke succes en die van de koude oorlog. Dievoor de VS in 1950 een echte oorlog werd (Noord–Korea).Améry zoekt een verklaring waarom er geen Amerikaanse linkerzijde is.Amerika is het enige land ter wereld dat op geloof is gegrondvest. Amerikanengeloven sterk dat de in de grondwet vastgelegd overtuigingen en leefwijze deenige juiste is. Bovendien is Amerika inmiddels te welvarend om nog eenlinkse beweging nodig te hebben, denkt men. Maar er is wel veel armoede inde VS. Dus?De Amerikaanse literatuur is niet politiek en gaat nauwelijks over de ervaringvan het hedendaagse Amerika.Alleen de sociologen leveren kritiek, al trekken ook zij uiteindelijk niet deradicale conclusies die hun materiaal rechtvaardigt.
Engeland 
Na de oorlog was Churchil overbodig geworden en won Labour deverkiezingen. Dit leidde echter niet tot het socialisme, wat symbolisch wordtuitgedrukt in het feit dat men het Koningshuis niet durft aan te pakken. Dit2
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...