Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
4Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
review NL - Achterhuis,H.-het Rijk Van de Schaarste

review NL - Achterhuis,H.-het Rijk Van de Schaarste

Ratings: (0)|Views: 646 |Likes:
Published by Jan Vernee
Social aspects of environmental crisis. Coming from 6 political philosophers
Social aspects of environmental crisis. Coming from 6 political philosophers

More info:

Published by: Jan Vernee on Apr 05, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/10/2014

pdf

text

original

 
HET RIJK VAN DE SCHAARSTE - HANS ACHTERHUIS
 
Review J.Vernee Essentiele ideeen / samenvatting 01/92
I. EEN GLOBALE AANDUIDING VAN DE LIGGING VAN HET RIJK...............................................1II. 'THE TRAGEDY OF THE COMMONS' ALS KERNVRAAGSTUK VAN HET RIJK......................1III. DE FILOSOFEN IN HET RIJK VAN DE SCHAARSTE...................................................................2IV. DE STRUCTUUR VAN HET RIJK VAN DE SCHAARSTE..............................................................3Mimetische begeerte...............................................................................................................................3Gelijkheid...............................................................................................................................................3De scheikunde van gelijkheid en mimetische begeerte.........................................................................4Schaarste.................................................................................................................................................4Ontsnapping mogelijk?...........................................................................................................................5
I. EEN GLOBALE AANDUIDING VAN DE LIGGING VAN HETRIJK
De milieuproblemen en de reacties daarop laten zien wat van waarde wordt geacht in onzemaatschappij: er is blijkbaar een consensus over de blijvende materiële welvaart die we moetennastreven en die in geen geval door een eventueel verzwakkende concurrentiepositie in gevaar magkomen. Het lijkt erop alsof we wat onze keuzemogelijkheden betreft als samenleving in een ijzerenharnas zitten. Hoe welvarend we ook zijn, er is geen ruimte voor ook maar het kleinste experimentm.b.t. een alternatieve maatschappelijke richting. Dat blijkt als men spreekt over het auto-vrij makenvan gebieden, eventuele energieheffingen of over de eventuele herinvoering van kernenergie die nu'veilig' zou zijn en in ieder geval veel milieuvriendelijker dan kolen-energie.Achterhuis spreekt mij wat dat betreft in 'Het Rijk van de Schaarste' bijzonder aan. In onzesamenleving van overvloed heerst een paradoxale schaarste, die volgens hem veroorzaakt wordt door sociale mechanismen. Onze behoeften liggen niet eens en vooral objectief op een bepaald niveau vast,doch worden sociaal gevormd. Hierbij speelt de mimetische begeerte een rol, d.w.z. zaken worden pas begeerlijk voor ons omdat anderen ze begeren. Er ontstaat een maatschappelijke strijd rond het bezitvan begerenswaardige zaken, d.w.z. de betreffende zaken worden schaars. Deze schaarste is daarbijduidelijk niet een gevolg van zoiets als een objectief tekort aan de betreffende zaken. In onze moderne(kapitalistische) samenleving zouden de mechanismen die deze mimetische strijd aanwakkeren juisterg benadrukt worden. Concurrentie, competitie, statusstrijd ed zijn daar voorbeelden van.Oplossingen moeten gezocht worden in samenwerkingsmodellen, modellen van maatschappelijkesolidariteit, maar ook in het individu dat zijn eigen weg weet te kiezen. De klassieke vormen vanindividualisme en van het gelijkheidsideaal worden door Achterhuis daarbij als problematisch ervaren.Het gelijkheidsideaal heeft de vorm aangenomen van een geïnstitutionaliseerde mimetische strijd.D.w.z. het gelijkheidsideaal functioneert niet langer als een nobele intentie om ieders aanspraken evenserieus te nemen, niemand achter te stellen, doch men kan geen ongelijkheid meer verdragen.
Achterhuis wijst er op dat ook de schaarste van natuurlijkehulpbronnen een sociale constructie is. Vanaf Francis Bacon zijn wijde natuur pas gaan beschouwen als iets dat onderworpen, beheerstmoet worden om er zoveel mogelijk voordeel uit te kunnen trekken.
II. 'THE TRAGEDY OF THE COMMONS' ALS KERNVRAAGSTUKVAN HET RIJK
Men zou een samenvatting ook kunnen beginnen vanuit de visie die Achterhuis geeft op het artikel'The tragedy of the commons' van Garret Hardin.
1
 
In dit artikel wordt de ondergang van de gemeenschapsgronden, zoals deze in de middeleeuwen bijdorpen vaak aanwezig waren, als onafwendbaar gesteld. Op de gemeenschapsgrond heeft elke indivi-duele boer er belang bij zoveel mogelijk van zijn eigen koeien te laten grazen, om zijn opbrengst zohoog mogelijk te maken. Voor de gemeenschap als geheel leidt dit ertoe dat de grond overbeweidwordt. Volgens Hardin kan deze situatie slechts doorbroken worden door een sterke overheid die hetalgemeen belang kan waarborgen.Aan deze redenering ligt het mensbeeld van het bezitsindividualisme ten grondslag (Macpherson),waarbij het als rationeel geldt om op puur individuele basis uit te zijn op het zoveel mogelijk vergarenvan bezit. Kritiek op dit mensbeeld kan geleverd worden vanuit het idee van de samenwerking opvrijwillige basis tussen gelijkwaardige mensen. Vanuit het individu gezien betekent dit een doorbrekenvan de logica waarin deze volgens dit economisch rationalisme gevangen zit, het geluk bestaat er nietlanger in om zoveel mogelijk voor zichzelf binnen te halen, doch zou ook kunnen bestaan in desamenwerking met anderen, in het opgeven van claims op rechten.Zaken zijn schaars als zij begeert worden en er te weinig van aanwezig is. In het rijk van de schaarsteontstaat er een strijd om deze schaarse zaken.Het rijk van de schaarste lijkt zich in de moderniteit mede uit te breiden oiv mimetische begeerte.'Mimetische begeerte' is een aan Rene Girard ontleend begrip dat verwijst naar de begeerte naar zakendie slechts aantrekkelijk lijken omdat anderen ze begeren (mimese= nabootsen). Deze in aanleg altijdaanwezige vorm van begeerte krijgt in de moderniteit vrij spel door de afbraak van traditionelenormen en instituties waarbinnen deze begeerte in toom werd gehouden, bijv. omdat men slechts beperkte rechten kon ontlenen aan het bezit van land tav het gebruik van dat land, of omdat men ver- plicht was teveel opgespaard bezit weer weg te schenken. Het beleefd opstaan voor iemand kan menook zien als een vorm van regulering van deze begeerte.
III. DE FILOSOFEN IN HET RIJK VAN DE SCHAARSTE.
In het Rijk van de Schaarste wordt dit thema adhv verschillende filosofen uiteengezet.
Thomas Hobbes
geeft aan dat er van nature een oorlog van allen tegen allen zal ontstaan omdat menelkaar bestrijd om bezit. In essentie gaat het daarbij om een machtstrijd die men wel moet voerenomdat men anders onder de voet gelopen zal worden. Zijn oplossing is de Leviathan, de sterkeoverheid die de belangen weer bij elkaar brengt.
John Locke
meent de schaarste op twee manieren te kunnen ontwijken. (1) De vlucht naar voren,gesymboliseerd door Amerika, waar altijd genoeg ruimte en land beschikbaar zal zijn. (2) Als mensengrond in bezit nemen en het bebouwen zullen zij de zaken die ter beschikking staan aan de mensheidniet verminderen maar juist vermeerderen. Moderner: de oceaanbodem, de ruimte, Mars, techno-logische ontwikkelingen.
Jean-Jacques Rousseau
denkt vanuit het gelijkheidsideaal Jean-Jacques Rousseau ziet de oplossingin een onafhankleijke opvoeding. Leer de mens om onafhankelijk te zijn, zodat hij voor zijn behoeftenniet meer naar anderen kijkt.
Kark Marx
gelooft dat in de toekomst de schaarste opgeheven kan worden. Ieder kan dan krijgennaar zijn behoefte.
Michel Foucault
analyseert de relatie tussen macht en gelijkheid. Door het gelijkheidsdenken moetiedereen aan dezelfde normen voldoen. Het voortdurend hanteren van normen maakt echter meer danooit duidelijk dat mensen ongelijk zijn. Door normering komen mensen in onderlingeconcurentiestrijd. Normering is zo een instrument in handen van de machthebbers.
2
 
IV. DE STRUCTUUR VAN HET RIJK VAN DE SCHAARSTE
Mimetische begeerte
Een belangrijke antropologische vooronderstelling voor de wijze waarop Achterhuis verschillendefilosofen interpreteert is die van de mimetische begeerte waar mensen niet onderuit zouden kunnenkomen. De term mimetische begeerte wordt ontleent aan Rene Girard, die het algemene verschijnselvan de mimesis -nabootsing-doortrekt naar de menselijke begeerte. Van mimetische begeerte is sprakeals de ene mens iets gaat verlangen omdat de ander ernaar verlangt of omdat de ander het heeft.Probleem hierbij is dat de ander hierbij obstakel voor het vervullen van mijn behoeften wordt.Eenvoorbeeld hiervan zien we bij kinderen die samen met speelgoed aan het spelen zijn: de een wil vaak  precies met datgene spelen waar de ander mee bezig is. Veel maatschappelijke verschijnselen kunnenmet mimetische begeerte in verband worden gebracht, zo is bijv. mode een modern verschijnsel dat bijuitstek op mimetische begeerte berust. Hierbij kan ervoor worden gezorgd dat men jaarlijks een nieuwegarderobe aanschaft, niet vanwege de fysieke noodzaak om het lichaam te beschermen tegenweersinvloeden, doch omdat men iets begeert dat men bij een ander -vaak in de vorm van reclame -heeft gezien.In de traditie wordt de mimetische begeerte in toom gehouden door de wijze waarop instituties entradities gestalte hebben gekregen. In veel traditionele samenlevingen is het bijv. de gewoonte datmensen die materieel welvarend zijn hun bezittingen weggeven aan anderen, waardoor wordtvoorkomen dat men het belangrijk gaat vinden om rijk te worden, dwz om net zo rijk te worden als deander. In traditionele samenlevingen vindt men vaak normen die gericht zijn op samen delen, opsolidariteit.Tevens worden traditionele samenlevingen bij uitstek gekenmerkt door ongelijkheid, iedereen heeftzijn eigen vaste plaats in het geheel. Bij een dergelijke ongelijkheid wordt voorkomen dat mensen zichmet elkaar gaan vergelijken en daardoor hetzelfde gaan begeren als de ander.In de moderniteit is de mimetische strijd geinstitutionaliseerd en gekanaliseerd in het economischhandelen. Dit zien we bij het bovengenoemde voorbeeld van de mode, waarbij mensen niet directtegenover elkaar staan doordat modeartikelen wel bijzonder maar niet uniek zijn.In de moderne tijd zijn anderzijds allerlei barrieres die de mimetische begeerte intomen weggevallen.Het gelijkheidsideaal heeft tot gevolg dat iedereen zich met iedereen gaat vergelijken en derhalve kan begeren wat die ander heeft. Tradities die beperkingen aan het menselijk handelen oplegden zijnweggevallen; men staat vrij om te kopen en verkopen wat men wil, zodat begeertes ook in dadenomgezet kunnen worden. Praktijken als reclame zijn een aanduiding voor de belangrijke rol diemimetische processen in onze maatschappij spelen.Hobbes en Rouseau hebben het verschijnsel van de mimetische begeerte impliciet onderkend. Hobbesstelt niet alleen dat mensen voor elkaar wolven zijn, maar ook dat ze een soort goden voor elkaar zijn.De hele vrees voor beroving en geweld door anderen zijn op de vooronderstelling gebasseerd dat dieander wil hebben wat jij hebt. Rousseau ziet in het zich met anderen vergelijken het grote probleem;daardoor gaat men begeren wat men niet heeft, wil men worden wat men niet is en wat buiten de eigenvermogens ligt. Voor hem moet het mogelijk zijn een individu te creeren dat niet op anderen let, dochuitsluitend de eigen autonome behoeften volgt, dit is Emille.
Gelijkheid 
Het gelijkheidsideaal is een modern verschijnsel. Traditionele samenlevingen kenmerken zich door een vanzelfsprekende ongelijkheid die als volkomen natuurlijk wordt ervaren.Hobbes geeft een aantal argumenten die moeten aantonen dat mensen feitelijk gelijk zijn kwa fysiekeen mentale capaciteiten. Niet zonder gevoel voor humor stelt hij bijv. als hij het over mentalecapaciteiten heeft: "Doorgaans bestaat er immers geen duidelijker teken dat iets gelijkmatig isverdeeld, dan dat iedereen met zijn deel tevreden is." (H.13/Leviathan). Daarna stelt hij in de negendenatuurwet dat mensen elkaar als gelijke moeten erkennen. Dat is noodzakelijk omdat men anders geenvrede zou willen sluiten, dwz. als niet iederen daar evenveel voor- en nadelen van zou ondervinden.Sindsdien is het gelijkheidsideaal steeds meer een vanzelfsprekend uitgangspunt geworden voor zowelsociale filosofien alsook voor praktische maatschappelijke uitwerkingen; gelijkheid voor de wet, hetscheppen van voorwaarden voor gelijke kansen ed. zijn allang geen links-radicale idealen meer. In deOnafhankelijkheidsverklaring wordt gesteld dat mensen gelijk zijn, zoals dat ook in de Verklaring vande rechten van de mens gebeurt. De morele juistheid van het gelijkheidsideaal lijkt dan ook boven elkediscussie verheven.
3

Activity (4)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
morries liked this
jantiencaes liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->