ΠΕΡΙ ΣΥΓΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑΣ

Ίσως να ήταν σκόπιμο να ξεκινήσω την ανάλυση ορίζοντας την έννοια με την οποίαασχολείται. Αλλά θα προτιμήσω να προσεγγίσω το θέμα αντίστροφα και θα σας δώσωπρώτα μια σύντομη περιγραφή των γεγονότων τα οποία η έννοια της συγχρονικότητας

σκοπεύει να καλύψει. Όπως η ετυμολογία δείχνει, ο όρος έχει κάτι να κάνει με το χρόνοή, ακριβέστερα, με κάποιο είδος ταυτοχρονισμού. Αντί του ταυτοχρονισμού θαμπορούσαμε επίσης να χρησιμοποιήσουμε την έννοια μίας

νοήμονης σύμπτωσης

δύο ήπερισσοτέρων γεγονότων, όπου υπάρχει κάτι άλλο από την πιθανότητα της τύχης. Μιαστατιστική

δηλαδή, μία πιθανή σύμπτωση γεγονότων, όπως η «αντιγραφή τωνπεριπτώσεων»

που παρατηρήθηκε σε νοσοκομεία, εμπεριέχεται στην κατηγορία τηςτύχης. Ομαδοποιήσεις αυτού του είδους μπορούν να αποτελούνται από οποιονδήποτεαριθμό όρων και ωστόσο να παραμένουν μέσα στο πλαίσιο του πιθανώς και λογικώςεφικτού. Έτσι, για παράδειγμα, κάποιος τυχαίνει να κοιτάξει τον αριθμό ενός εισιτηρίουτου τραμ. Φτάνοντας σπίτι παίρνει ένα τηλεφώνημα στο οποίο αναφέρεται ο ίδιοςαριθμός. Το ίδιο απόγευμα αγοράζει ένα θεατρικό εισιτήριο που έχει πάλι τον ίδιοαριθμό. Τα τρία αυτά γεγονότα σχηματίζουν ένα τυχαίο σύνολο

τέτοιο ώστε, παρότι δεσυμβαίνει συχνά, εντούτοις βρίσκεται πάντα μέσα στα πλαίσια της πιθανότητας για τησυχνότητα εμφάνισης του κάθε όρου. Θα ήθελα να αναφέρω από τη δική μου εμπειρία τοακόλουθο τυχαίο σύνολο, αποτελούμενο από όχι λιγότερο από έξι όρους.Τον Απρίλιο του 1949, κράτησα μια σημείωση το πρωί σχετικά με ένα σύμβολο πουήταν μισός άνθρωπος και μισό ψάρι. Το μεσημεριανό φαί ήταν ψάρι. Κάποιος ανάφερετο έθιμο του πρωταπριλιάτικου αστείου

. Το απόγευμα, ένας παλιός μου ασθενής, τονοποίο δεν είχα δει για μήνες μου έδειξε εντυπωσιακές εικόνες ψαριού. Το βράδυ, μουέδειξαν ένα κομμάτι κεντήματος με θαλάσσια τέρατα και ψάρια. Το επόμενο πρωί, είδαμια παλιά ασθενή, που με επισκέφτηκε για πρώτη φορά μετά από δέκα χρόνια. Είχεονειρευτεί ένα μεγάλο ψάρι την προηγούμενη νύχτα. Λίγους μήνες μετά ότανχρησιμοποιούσα αυτές τις συμπτώσεις για κάποια μεγαλύτερη εργασία και είχα μόλιςτελειώσει να τη γράφω, βρέθηκα να περπατώ σ’ ένα σημείο της λίμνης κοντά στο σπίτιμου, την οποία είχα ήδη επισκεφτεί αρκετές φορές εκείνο το πρωί. Αυτή τη φορά έναψάρι ένα πόδι μακρύ κείτονταν στην όχθη. Καθώς κανείς δεν βρισκόταν εκεί, δεν έχωτην παραμικρή ιδέα πώς βρέθηκε το ψάρι. Όταν συμπτώσεις σωρεύονται κατά αυτόν τον τρόπο δεν μπορεί κάποιος να μηνεντυπωσιαστεί από αυτές

γιατί όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των όρων σε αυτές τιςσειρές γεγονότων, ή όσο πιο ασυνήθιστος ο χαρακτήρας τους, τόσο πιο απίθανεςγίνονται. Για λόγους τους οποίους έχω αναφέρει αλλού και δε θα συζητήσω τώρα, θεωρώπως πρόκειται για ένα τυχαίο σύνολο. Πρέπει να γίνει αποδεκτό, ωστόσο, ότι είναι πιοαπίθανο από μιαν απλή αντιγραφή.Στην προαναφερθείσα περίπτωση του εισιτηρίου, είπα ότι ο παρατηρητής

έτυχε» ναπαρατηρήσει τον αριθμό και τον διατήρησε στη μνήμη, γεγονός το οποίο κανονικά δενθα είχε κάνει ποτέ. Αυτό αποτέλεσε τη βάση για τη σειρά των τυχαίων γεγονότων, αλλάδεν ξέρω τι τον έκανε να παρατηρήσει τον αριθμό

Μου φαίνεται ότι για να κρίνουμεαυτή την περίπτωση ένας παράγοντας αβεβαιότητας εισέρχεται σε αυτό το σημείο και

χρειάζεται προσοχή. Παρατήρησα κάτι παρόμοιο σε άλλες περιπτώσεις, χωρίς, ωστόσο, να καταλήξω σε κάποια σαφή συμπεράσματα. Αλλά είναι κάποιες φορές δύσκολο νααποφύγουμε την εντύπωση ότι υπάρχει κάποιο είδος γνώσης εκ των προτέρων για τηνερχόμενη σειρά γεγονότων. Αυτό το αίσθημα γίνεται ακαταμάχητο όταν, καθώς τόσοσυχνά συμβαίνει, κάποιος σκέφτεται ότι πρόκειται να συναντήσει έναν παλιό φίλο στοδρόμο, μόνο για να συνειδητοποιήσει με απογοήτευση ότι πρόκειται για κάποιον ξένο.Γυρίζοντας στην επόμενη γωνία πέφτει πάνω στο φίλο του. Τέτοιες περιπτώσειςσυμβαίνουν με κάθε ακατανόητη μορφή και τρόπο όχι συχνά, αλλά μετά την αρχικήέκπληξη κατά κανόνα γρήγορα ξεχνιούνται.Τώρα, όσο περισσότερο οι λεπτομέρειες

που έχουν προβλεφτεί ενός γεγονότοςσωρεύονται, τόσο πιο απίθανη γίνεται η περίπτωση της τύχης. Θυμάμαι την ιστορία ενόςφίλου φοιτητή του οποίου ο πατέρας είχε υποσχεθεί ένα ταξίδι στην Ισπανία αν περνούσετις τελικές του εξετάσεις με επιτυχία. Ο φίλος μου τότε ονειρεύτηκε ότι περπατούσε σεμία Ισπανική πόλη. Ο δρόμος οδηγούσε σε μια πλατεία, όπου υπήρχε ένας Γοτθικός ναός. Ύστερα έστριψε δεξιά, σε μια γωνία, σε έναν άλλο δρόμο. Εκεί συνάντησε έναόμορφο κάρο που το έσερναν δύο κρεμ χρώματος άλογα. Μετά ξύπνησε. Μαςαφηγήθηκε το όνειρο καθώς καθόμασταν σε ένα τραπέζι πίνοντας μπύρα. Σύντομα μετά,έχοντας περάσει με επιτυχία τις εξετάσεις, πήγε στην Ισπανία, και εκεί, σε κάποιον απότους δρόμους, αναγνώρισε την πόλη των ονείρων του. Βρήκε την πλατεία και τονκαθεδρικό ναό, ο οποίος αντιστοιχούσε ακριβώς στην εικόνα του ονείρου. Θέλησε ναπάει κατευθείαν, αλλά τότε θυμήθηκε πως στο όνειρο είχε στρίψει δεξιά, στη γωνία, σεέναν άλλο δρόμο. Είχε την περιέργεια να δει αν το όνειρό του θα συνέχιζε να βγαίνειαληθινό. Δεν είχε καλά

καλά στρίψει στη γωνία όταν είδε στην αλήθεια το κάρο με ταδύο κρεμ χρώματος άλογα.Το αίσθημα του

déjà

βασίζεται, όπως έχω διαπιστώσει σε έναν αριθμό περιπτώσεων,στη διόραση των ονείρων, αλλά είδαμε ότι αυτή η διόραση μπορεί να συμβεί σεκατάσταση εγρήγορσης. Σε αυτές τις περιπτώσεις η απλή τύχη γίνεται άκρως απίθανηεπειδή η σύμπτωση είναι γνωστή εκ των προτέρων. Χάνει επομένως τον τυχαίοχαρακτήρα της όχι μόνο ψυχολογικά και υποκειμενικά, αλλά αντικειμενικά επίσης,εφόσον η συσσώρευση των λεπτομερειών που συμπίπτουν αυξάνει απείρως τηναπιθανότητα της τύχης ως καθοριστικό παράγοντα. (Σχετικά με σωστές διαισθήσειςθανάτων, οι

Darex

και

Flammarion

υπολόγισαν τις πιθανότητες οι οποίες κυμαίνονταιαπό 1 στα 4.000.000 έως 1 στα 8.000.000). Οπότε σε αυτές τις περιπτώσεις θα ήτανάστοχο να μιλάμε για «τυχαία» γεγονότα. Πρόκειται μάλλον για νοήμονες συμπτώσεις.Συνήθως εξηγούνται με τη διόραση

με άλλα λόγια την πρότερη γνώση τους. Ο κόσμοςεπίσης μιλάει για διαίσθηση, τηλεπάθεια, κλπ, χωρίς, ωστόσο, να μπορεί να εξηγήσειαπό τι αποτελούνται αυτές οι καταστάσεις ή τι είδους σήματα χρησιμοποιούν ώστε νακάνουν γεγονότα απόμακρα στο χώρο και χρόνο προσβάσιμα στην αντίληψή μας. Όλεςαυτές οι έννοιες έχουν να κάνουν με κοινά ονόματα. Δεν είναι επιστημονικές έννοιες πουθα μπορούσαν να αποτελέσουν δηλώσεις αρχών, καθώς κανείς μέχρι σήμερα δεν έχεικαταφέρει να κατασκευάσει μια γέφυρα ανάμεσα στα στοιχεία που συνθέτουν μια νοήμονη σύμπτωση.

Ιδιαίτερη μνεία οφείλεται στον

J. B. Rhine

που καθιέρωσε μια αξιόπιστη βάση εργασίαςστο ανεξάντλητο πεδίο αυτών των φαινομένων με τα πειράματά του στην έξω

αισθητήρια αντίληψη, αλλιώς

ESP

. Χρησιμοποίησε ένα πακέτο από 25 κάρτεςχωρισμένες σε 5 ομάδες των 5 καρτών, καθεμιά με το ιδιαίτερο σύμβολό της (αστέρι,τετράγωνο, κύκλος, σταυρός, δύο κυματιστές γραμμές). Το πείραμα διεξήχθη ως εξής

Σεκάθε σειρά πειραμάτων το πακέτο μοιράζεται 800 φορές με τέτοιον τρόπο ώστε το υποκείμενο να μην μπορεί να δει τις κάρτες. Ερωτάται στη συνέχεια να μαντέψει τιςκάρτες όπως εμφανίστηκαν. Η πιθανότητα μιας σωστής απάντησης είναι

στις

Τοαποτέλεσμα, όπως μετρήθηκε για πολύ μεγάλους αριθμούς, έδειξε ένα μέσο όρο 6,5επιτυχιών. Η πιθανότητα μία στατιστικής απόκλισης κατά 1,5 αντιστοιχεί σε μόλις 1 στις200.000. Κάποια υποκείμενα σκόραραν περισσότερο από το διπλάσιο τουπροβλεπόμενου αριθμού επιτυχιών. Σε μία περίπτωση και οι 25 κάρτες προβλέφτηκαν μεεπιτυχία, γεγονός που αντιστοιχεί σε πιθανότητα 1 στα 298.023.223

876.953.125. Ηαπόσταση μεταξύ υποκειμένου και ερευνητή αυξήθηκε από μερικές γιάρδες σε περίπου4.000 μίλια, χωρίς διαφοροποίηση στο αποτέλεσμα. Ένα δεύτερο είδος πειράματος είχε να κάνει με το να ζητηθεί από το υποκείμενο ναμαντέψει μια σειρά καρτών η οποία θα ριχνόταν στο κοντινό ή πιο μακρινό μέλλον. Οχρονικός παράγοντας αυξήθηκε από μερικά λεπτά έως δύο εβδομάδες. Το αποτέλεσμααυτών των πειραμάτων έδειξε μια πιθανότητα 1 στις 400.000.

Σε ένα τρίτο είδος πειραμάτων, το υποκείμενο έπρεπε να προσπαθήσει να επηρεάσει τηνπτώση μηχανικά ριγμένων ζαριών ευχόμενος να έρθει συγκεκριμένος αριθμός. Τααποτελέσματα αυτού του επονομαζόμενου πειράματος ψυχοκίνησης (

) ήταν τόσο πιοθετικά όσο περισσότερα ζάρια χρησιμοποιούνταν κάθε φορά.

Το αποτέλεσμα του πειράματος με το χώρο αποδεικνύει με σχετική βεβαιότητα ότι ηψυχή μπορεί, σε κάποιο βαθμό, να εκμηδενίσει το χωρικό παράγοντα. Το πείραμα με τοχρόνο δείχνει ότι ο χρονικός παράγοντας (σε κάθε βαθμό, στη διάσταση του μέλλοντος)μπορεί να γίνει ψυχικά σχετικός. Το πείραμα με τα ζάρια αποδεικνύει ότι κινούμενασώματα, επίσης, μπορούν να επηρεαστούν ψυχικά

ένα αποτέλεσμα που θα μπορούσε ναέχει προβλεφτεί από την ψυχική σχετικότητα του χώρου και χρόνου.

Η ενεργειακή υπόθεση δείχνει από μόνη της να είναι μη εφαρμόσιμη στα πειράματα του

Rhine

, και έτσι αποκλείει όλες τις ιδέες σχετικά με τη μετάδοση δύναμης. Ισοδύναμα, ο νόμος της αιτιότητας δεν ισχύει

γεγονός το οποίο υπέδειξα τριάντα χρόνια πριν. Γιατίδεν μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε πώς ένα μελλοντικό γεγονός θα μπορούσε ναπροκαλέσει ένα γεγονός στο παρόν. Καθώς προς το παρόν δεν υπάρχει καμία περίπτωσηαιτιακής εξήγησης, πρέπει να υποθέσουμε προσωρινά ότι απίθανα συμβάντα μίας μηαιτιακής φύσης

δηλαδή, νοήμονες συμπτώσεις

έχουν εισέλθει στο προσκήνιο.

Αναλογιζόμενοι αυτά τα αξιοσημείωτα γεγονότα πρέπει να λάβουμε υπόψη ένα γεγονόςπου ανακαλύφτηκε από τον

Rhine

, συγκεκριμένα ότι σε κάθε σειρά πειραμάτων οιπρώτες προσπάθειες έφεραν ένα καλύτερο αποτέλεσμα απ’ ότι οι τελευταίες. Η πτώσηστον αριθμό των επιτυχιών ήταν συνδεδεμένη με τη διάθεση του υποκειμένου. Ένααρχικό συναίσθημα πίστης και αισιοδοξίας οδηγεί σε καλύτερα αποτελέσματα. Ο