Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
4Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
SHKOLLAT LETRARE SHQIPE/Albanian literary schools

SHKOLLAT LETRARE SHQIPE/Albanian literary schools

Ratings:

5.0

(1)
|Views: 1,373|Likes:
Published by vendenis
Punim i akademik Sabri Hamitit lidhur me shkollat letrare shqipe nga fillet e kësaj letërsie deri te ajo bashkëkohore.
Punim i akademik Sabri Hamitit lidhur me shkollat letrare shqipe nga fillet e kësaj letërsie deri te ajo bashkëkohore.

More info:

Published by: vendenis on Apr 09, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/11/2014

pdf

text

original

 
Sabri Hamiti
SHKOLLAT LETRARE SHQIPE
 A.
 
SHKOLLAT 
Letërsia shqipe, gjatë zhvillimit pesëshekullor, ka krijuar identitetinartistik duke forcuar konstantat (përhershmëritë) dhe shndërrimet. Në vijimsitë kohës, karakteristikat e saj strukturore kanë ndryshuar, qoftë si zhvillimetë mbrendshme letrare, qoftë nga marrëdhëniet e saj me kontekstet joletrare.Shkollat (Mësimet, Doktrinat) letrare janë shfaqje strukturore ekuptimore të kësaj letërsie, që bëhen zotëruese për shkrimet e veprat letraretë autorëve më të mëdhenj të periudhave, e poashtu si vetëdije letrare.Këto shkolla letrare njëjtësohen duke pasur për bazë disa veçanti e cilësitë tekstit letrar:1.
 
Strukturën e ligjërimeve letrare, kodet tematike, format letrare,funksionin e statusin e tekstit letrar;2.
 
Autorët e mëdhenj e veprat e tyre të rëndësishme, që kanëkarakteristikat e shkollës;3.
 
Autorët, që në shkallë teorie arrijnë të ligjësojnë karakteristikat eshkollës; dhe4.
 
Figurën (figurat) retorike e poetike, që cilëson një tip shkrimi emund të bëhet amblemë e tij.Në bazë të këtyre kërkimeve, në tekstin e letërsisë shqipe, nga fillimetderi më tash, njohim këto shkolla letrare:1
. Shkolla filobiblike
;2
. Shkolla romantike
;3.
Shkolla kritike
;4.
Shkolla moderne
;5.
Shkolla socrealiste
;6.
Shkolla disidente
;7.
Shkolla moderne
(Kosovë).Karakteristikat e tyre do të duken të përmbledhura në vijim.
 
1.
 
Shkolla filobiblike
Në këtë shkollë letrare, teksti letrar në shqip, në fakt, është derivim itekstit biblik, që është universal, prandaj edhe emërtimi karakterizues
 filobiblike
. Madje tekstet letrar zakonisht janë mbrenda librave doktrinarë tëkrishterë, duke krijuar një shfaqje tjetër të doktrinës. Autori shenjohet,mirëpo statusi i tij ndërron nga përkthyesi, te rikrijuesi e krijuesi.Ligjërimi thuret simbas gjedhes së retorikës e të moralitetit biblik tëkrishterë. Poashtu, tematikat zotëruese janë biblike (Besëlidhja e Vjetër eBesëlidhja e Re). Edhe figurat (personat), si dhe figurat poetike kanëparabazën biblike. Format letrare shfaqen në vargje, në trajtën e poezisë sëaplikuar e të poezisë së rastit (okazionale), dhe, në prozë, me karakterdidaktik e moral.Origjinale këtu është pjesa autoriale, e cila në të vërtetë është plasje esistemit, ashtu siç është rebelimi i jashtëm i autorit kundërvënie dominimit tëhuaj në botën shqiptare. Poashtu origjinale këtu janë disa derivime të rrallatë temave shqiptare, topika, e sidomos figura e tekstit, që domosdoshmërishtkushtëzohet dhe lindet nga shprehja shqipe e moraliteti i saj. Këty hyn dhetrajta e vargut, kur është tetërrokësh trokaik, zotërues në vargun tradicionalshqiptar.Autorët më të mëdhenj të kësaj shkolle janë:
Pjetër Budi
(1566-1622), që te veprat
 Doktrina e kërshtenë
(1618) e
Pasqyra e të rrëfyemit 
(1621) ka hartuar mbi tremijë vargje tetërrokëshe, tëgrupuara në katrena, me tema e figura biblike, por edhe me adresimeshqiptare dhe me një shqipe të vetëmësuar. Tetërrokëshi e katrena bëhennormë shkrimore në poezinë e Budit, pos një rasti kur ky tetërrokësh duket idyzuar.
Pjetër Bogdani
(1630-1689) te vepra e vet
Cuneus Prophetarum
(Çeta eprofetëve) (1685) ndërfut
Kangët e Sibilave
pagane, që parashikojnë ardhjene Krishtit (pra, poezia është në shërbim të doktrinës së krishterë) dukekrijuar vargun e kultivuar letrar, njëmbëdhjetërrokëshin, dhe formën e
Stances
me skemë të rregullt rimash. Bogdani shqiptarëson sibilat nëpërmjetemërtimit dhe figurat poetike nëpërmjet topikës shqipe dhe figurësidiomatike shqipe. Te vepra e tij gjejmë dhe një vjershë të pastërkosmogonike,
Krijimi i Rruzullimit 
, që ka vlera antologjike.
2
 
Jul Variboba
(1724-1788) harton veprën e parë të pastër letrare:
Gjella eShën Mërisë Virgjër 
(1762). Vepra ka karakterin e përmbledhjes poetike.Ndonëse bazën e veprës e bëjnë dy poemat për Shën Mërinë e ShënBambinin (Krishtin), aty ka vjersha që lidhen me zakone e festa nga jetaarbëreshe. Rebelimi (origjinaliteti) autorial i Varibobës shkon aq larg saMarinë ta trajtojë si grua (nënë) arbëreshe, ndërsa vargu i tij krijohet nëvariacione, nga vargu i lirë abëresh deri te vargu i kultivuar, i matur, madjeme rimë të mbrendshme.Kodifikuesi teorik i
shkollës filobiblike
është Pjetër Bogdani. Ky nëtraktatin e vet filozofik e teologjik
Cuneus Prophetarum
ngre një retorikë,madje një poetikë, që mbështetet te autorët klasikë antikë, por e përshkuarnga egzegetët e famshëm të krishterë. Te ky autor, për herë të parë, shfaqetteoria mbi figurën, të folurit e figurshëm dhe ligjërimi biblik në shqip.Figura përfaqësuese, ashtu dhe çelësi interpretues i kësaj shkolle është
 Alegoria
.
 2.
 
Shkolla romantike
Letërsia romantike shqiptare është e lidhur përgjithnjë me RilindjenKombëtare si lëvizje kulturore për të krijuar kombin. Prandaj, edhe diskursi isaj letrar thuret në dy rrafshe, në rrafshin personal e në rrafshin kolektiv.Edhe më, ligjërimi i detyrohet shumë qëllimit dhe funksionit të tekstit.Shkrimtarët romantikë religjionin e kanë si frymë personale, por joformat biblike si model stilistik apo parabazë tematike, Në shkollënromantike tematika kolektive nacionale zbulohet duke shkuar në histori, përtë zbuluar heroin nacional – Skënderbeun. Po kështu, paralelisht me këtë,zhvillohen tematikat individuale, personale, gati në nivel të entuziazmit përzbulimin e subjektivitetit. Në të dy degëzimet e mëdha tematike forcohetkodi i letërsisë gojore në nivel figurash, temash e ligjërimesh.Format zotëruese letrare janë lirika shumë e personalizuar, poema mepretendime sintetizuese dhe poema me fuqi narrative e argument heroik, mepretendim për t’u zhvilluar në epope nacionale.Në këtë shkollë letrare teksti merr karakterin e himnizimit, qoftë përshpërthimet personale, qoftë për projeksionet e mëdha nacionale.
3

Activity (4)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 hundred reads
1 thousand reads
martinine liked this
urimdoci liked this

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->