Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Predrasude i Stereotipi

Predrasude i Stereotipi

Ratings: (0)|Views: 119 |Likes:
Published by Nure Kaltak

More info:

Published by: Nure Kaltak on May 15, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/31/2013

pdf

text

original

 
 PREDRASUDE 
 1
POJAM I KARAKTERISTIKE PREDRASUDA
U naj
širem značenju predrasude su tvrdnje uz koje se pridružuju uvjerenost unjihovu tačnost – 
 
iako te tvrdnje nisu potkrepljene činjenicama niti zasnovane na
argumentima nego su donesene bez prethodnog provjeravanja nji
hove tačnosti i bez prethodnog razmišljanja o tome.
 
Pre
drasude su sudovi koji se donose bez prethodnog rasuđivanja.
 
 
Predrasude su negativan stav ili niz stavova prema svima ili ve
ćini č
lanovaneke grupe.U socijalnoj psihologiji pod predrasudama se podrazumjevaju vrste stavova kod
kojih je očigledan nedostatak opravdanosti, logička neosnovanost, koje su praćeneintelektualnim emocijama koje se uporno održavaju i otporni su prema mijenjanju.Pojam predrasuda u ovom smislu može uključivati i pozitivan i negativan odnos. Često se
 pod predrasudama podrazumjeva negativan odnos. Kada se govori o prdrasudama u tom
značenju, podrazum
 j
eva se: osuđivanje, potc
 jenjivanje, neprijateljski stav, spremnost dase pristupi aktivnosti protiv grupa ili pojava prema kojima postoje predrasude.U specija
lnoj psihologiji, najveća pažnja poklanja se izučavanju negativnih i rasnih
 predrasuda. Bitna odlika takvih predrasuda je neosnovanost, neopravdanost op
ć
eg odnosa
 prema određenoj grupi pojava. Pr 
edraude su sklone generaliziranju, a takve generalizacije
se uporno održavaju. Predrasude su krute, nefleksibilne
, otporne prema podacima i kad su
ti podaci u suprotnosti sa generalizacijama koje one sadrže, uključujući neprijateljskaosjećanja koja mogu da se izraze neprijateljskim postupc
ima. Predrasude kao i stavovi
imaju sledeće komponente:
Struktura predrasuda prožeta kroz tri komponente :
 
 
Kognitivna
komponenta
 – 
 
sud o svojstvima objekta. Vrednovanje može biti
 pozitivno ili negativno tj. karakteristike objeka ocjenjuju se kao dobre ili
loše, korisne ili štetne, poželjne ili nepoželjne.
 
 
Emocionalna
komponenta
 – 
 
kada se objekat stava doživljava kao ugodan
(pozitivan odnos) ili neugodan (negativan odnos).
 
 
Akciona
komponenta
 – 
 
uključije nam
 jere i spremnost za akciju. Pozitivan
stav uključuje namjeru da se objekat stava podrži, zaštiti, a negativan da seizbjegne, napadne, onemogući. Razlika između predrasuda i stavova je
ste u
tome što se predrasude st
 je
ču tokom života
 
socijalnim učenjem, najčešće putem učenja po modelu. Shodno tome one podr 
azumjevaju trajne
dispozicije reagovanja, djeluju na ponašanje i osnova su dosljednosti
u
reagovanju na određenje draži, složene su, sadržavaju dimenziju tj. osobinekoje mogu biti izražene u različitom stepenu, kao i kod svih stavova:ekstremnost, složenost, usklađenost, dosl
 j
ednost i snagu. Međutim, sve ovekarakteristikene ističu dovoljne one osobine predrasuda prema pojedinimgrupama iz kojih proizilazi njihova društvena štetnost. To su odstupanje odnorme racionalnosti, kršenje norme pravednosti i negi
ranje normehumanosti.
 
 PREDRASUDE 
 2Va
žno je razlikovati predrasude s
obzirom na intenzitet njihove emotivne ikognitivne komponente. Neke su predrasude, prije svega, posljedica konformiranja,
 podražavanja
i usvajanja neopravdanog i pogr 
ešnog shvatanja proširenog u sredi
ni u
kojoj pojedinac živi. Takve predrasude ne moraju biti praćene intenzivnim negativnim
emocijama i izrazitim neprijateljstvom prema grupama prema kojima postoje predrasude.
Ove vrste predrasuda se najlakse suzbijaju. Drugu vrstu čine predrasude koje su čvrsto povezane sa tradicionalnim načinom života i tradicionalnim shvatanjima. Takve
 predrasude predstavljaju sastavni di
o ponašanja i reagovanja. One su već dublje
ukorjenjene u l
ičnost i teže ih je otkloniti.
Tr 
eću grupu čine predrasude praćene veoma
intenzivnim negativnim emocijama koje imaju svoj korj
en u ličn
im osobinama pojedinca,u njihovoj li
č
noj nesigurnosti i nagomilanoj agresivnosti. Za njih su predrasude sredstvo
kojim pokušavaju ublažiti lične teškoće
. One su di
o njihove strukture ličnosti. Uprav
o
zbog toga one se najteže otklanjaju i suzbijaju.
 
TEORIJE O PORIEKLU PREDRASUDA
 
Ima više pokušaja objašnjenja izvora i por 
ijekla predrasuda. Teorije o predrasudama
nastale su na osnovu najviše proučavanog
fenomena etničkih i rasnih predrasuda
a ima
ih šes
t:
1.
 
Teorije opravdane reputacije:
Prvu grupu činile bi
teorije koje on naziva terorijama opravdane reputacije. U osnovi jenaklonost prema pojedinim narodima i neprijateljs
tva prema različitim grupama gd
 je
ležestvarne razlike između tih naroda i grupa i realna suprotnost između njihovih osobina.Predrasude prema pojedinim manjinama postoje zbog toga što pripadnici tih manjina posjeduju lične osobine koje predstavljaju opasnost za društv
o
i ometaju društveni
napredak. Takva shvatanja zastupaju, pri
e svega, pristalice različitih rasističkihkoncepcija. Ovo je neprihvatljivo jer nema nijedne osobine ličnosti kod ma koje grupe i po kojoj bi se oni razlikovali od svih članova neke grupe, nacije ili rase. Danas se
diskutuje o postojanju konzis
tentnih fizičkih razlika između tzv. rasa, a sasvim je sigurnoda psiholoških razlika nema.
 
2.
Fenomenološke teorije predrasuda
 
Predrasude i neprijateljstva prema pojedinim grupama javljau se, prema shvatanjima koja
zastupaju tzv. Fenomenološke teorije predrasuda, zbog toga što se te grupe opažaju i
ocjenjuju kao nosioci negativnih osobina. Ne moraju te ocjene biti ispravne, one, po pravilu
, to i nisu, ali bitno je za naše reagovanje kako nešto opažamo. Prema Crncima postoje od strane Američkih b
 jelaca predrasude da su crnci:
neznalice, neuredni, nečisti tese kao takav prenosi sa generacije na generaciju. Ali čak i kada se fenomenološkoobjašnjenje kombinuje sa nekom drugom vrstom objašnjenja, ne može se prihvatiti, jer 
kao osnovni razlog postojan
 ja predrasuda naglašava način kako neko opaža (jer inače ne bi bilo fenomenološko), ili bar prihvata način opažanja i uzroke načina opažanja kao jednako važne uzorke, ne razlikujući primarne od sekundarnih razlika.
 
 
 PREDRASUDE 
 3
3.
Psihodinamička teorija
 
Treću grupu teorija čine brojne varijante psihodinamičkih teorija. Za sve njih jekarakteristično da suštinu predrasuda vide u tome da su predrasude posl
 jedica i izrazdjelovanja
određenih unutrašnjih, dinamičkih snaga, i da se javljaju usl
 j
ed određenih
karakteristika onih koji imaju predrasude, a ne karakteristika onih prema kojima postoje
 predrasude. Jedan je oblik ovih teorija već dosta stara instinktivistička koncepcija kojaizvor predrasuda vidi u urođenoj
agresivnosti ljudi. Takvo shvatanje nalazimo, na primjer, ko
d Hobsa, po kome je fundamentalna ljudska težnja
-
težnja za moći. Najprođirenije psihodinamičko shvatanje izvora predrasuda jeste tzv. frustraciona teorija
 predrasuda. Formirali su je J.Dollard 1939, sa svojim suradnicima, koji je nazivaju i
torijom „žrtvenog jarca“.
 
„Između 1882. i 1930. zabilježeno je oko 5000 slučajeva linča u SAD
-u. Velika
većina uključivala je crne žrtve i dogodila se u državama na jugu. Prim
 j
ećeno je da postoji značajna povezanost između godišnjih oscilacija ovih zločina i različitih
gospodarstvenih indikatora u poljoprivredi (poljoprivreda je bila glavna djelatnost u
 južnim državama). Kako je ekonomija propadala i vremena postajala teža, tako je i rastao broj linčeva.“
 Osnovni pojmovi koje koristi ova teorija jesu pojmovi frustracije, agresije i
dinamičkih mehanizama – 
 
represije i projekcije. Sprečavanjem zadovoljenja motivadolazi do stanja frustracije. Izvori frustracije mogu biti različiti. Nisu sve vrste frustracija
u istoj mjeri izvor za javljanje predrasuda. U manjoj mjeri su to frustracije izazvanetjelesnim defektima ili aktivnim organskim potrebama, bolestima ili drugim nedostacima
 pojedinca. Ove vrste frustracija češće dovode do različitih formi ko
mpezacije nego do predrasuda. S
druge strane, hronično sprečavanje zadovoljenja n
ekih organskih potreba(za hranom, seksualne potrebe)
već može dovesti do projekcije unutrašnjegnezadovoljstva na neku grupu ljudi. Socijalne frustracije, predstavljaju već češći izvor 
 predrasuda.Kada dodje do frustracuja, uvjek i neizbj
ežno dolazi i do ja
vljanja agresivnosti. Tase agresivnost potisk 
uje zbog toga što ju je štetno ispoljiti. Kad ispoljavanje agresivnosti
 prema stvarnom izvoru frustracije krije potencijalnu opasnost da manifestovana
agresivnost bude uzvraćena, ona se pom
 jera projektuje na neku grupu prema kojoj nije
opasno ispoljiti agresivnost. Među prim
 j
edbama, navodi se da nije tačno da je agresivnost jedina reakcija na frustraciju. Često je odgovor na frustraciju ponovljeni i boljeorganizovani pokušaj da se savlada teškoća koj
a je izazvala frustraciju. Agresivnost je
većinom usm
 j
erena prema drugim osobinama, ili određenim grupama te ne dolazi do
 prestanka frustracije.
Treća varijanta psihodinamičkih teorija jeste ona koja u svom objašnjenjunaglašava postojanje određene strukture ličnosti kao izvora predrasuda. Anksiozne,nesigurne u sebe ili autoritarne ličnosti razvijaju predrasude. Izvor takvih karakteristikaličnosti može biti različit ali po pravilu vjerovatno doživljaj iz djetinstva. Psihodinamičketeorije pomažu da razum
 j
emo zašto neke osobe, iako u sličnim ili istim sredinama kaodruge, imaju predrasude, a druge osobe ih nemaju. Ali, one nam ne mogu objasniti zaštose predrasude javljaju u intenzivnijem obliku u određenim dobima i u određenim

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->