Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
2Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
TOKSYKOLOGIA wyk

TOKSYKOLOGIA wyk

Ratings: (0)|Views: 689 |Likes:
Published by mahoutsukai9662

More info:

Published by: mahoutsukai9662 on May 16, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/29/2014

pdf

text

original

 
TOKSYKOLOGIAToksykologia
(toxicon, logos)- nauka o truciznach; nauka o szkodliwym działaniu substancji chemicznych na organizmczłowieka i inne organizmy
ż
ywe
Toksykokinetyka
- opis tego, co dzieje si
ę 
z trucizn
ą 
w organizmie: wchłanianie, dystrybucja itd.
Toksykodynamika
- opis tego, co si
ę 
dzieje organizmie organizmem gdy trucizna si
ę 
w nim znajduje
Toksykolog
- specjalista zajmuj
ą 
cy si
ę 
ocen
ą 
stopnia ryzyka spowodowanego działaniem substancji chemicznejDziały toksykologii:
 
Toksykologia ogólna
 
Toksykologia leków
 
Toksykologia
ś
rodowiskowa (wpływ
ś
rodowiska na ludzi)
 
Ekotoksykologia (wpływ
ś
rodowiska na wszystko oprócz człowieka)
 
Toksykologia zawodowa
 
Toksykologia
ż
ywno
ś
ci
 
Toksykologia pestycydów
 
Toksykologia kliniczna
 
Toksykologia s
ą 
dowa
 
Toksykologia wojskowa
 
Toksykometria (ustalanie toksycznych zwi
ą 
zków liczbowo lub opisowo)
 
Analityka toksykologicznaHumanotoksykologia, zootoksykologia, fitotoksykologiaParacelsus: „Sola dosis facit venenum”- dawka czyni substancje truj
ą 
c
ą 
 Trucizna-substancja, która po wnikni
ę 
ciu do organizmu w niewielkich ilo
ś
ciach umie spowodowa
ć
wskutek swychwła
ś
ciwo
ś
ci toksykodynamicznych zaburzenia czynno
ś
ci organizmu lub
ś
mier
ć
 Ksenobiotyk- substancja aktywna biologicznie, która nie jest niezb
ę 
dna w prawidłowych procesach biochemicznychorganizmu; leki, trucizny, pestycydy, kosmetyki, srodki dodawane do
ż
ywno
ś
ci, detergenty, tworzywa sztuczneToksyna- substancja truj
ą 
ca produkowana przez
ż
ywy organizm (bakterie, ro
ś
liny, zwierz
ę 
ta)Zatrucie- stan chorobowy lub zgon wywołany przez wprowadzenie do organizmu truciznyPodział zatru
ć
:
 
ze wzgl
ę 
du na przyczyn
ę 
 
o
 
zatrucia umy
ś
lne-
ś
wiadome działanie człowieka: samobójstwo, zabójstwo
o
 
zatrucia mimowolne
 
zatrucia przypadkowe (omyłki, przedawkowania, zatrucia dzieci)
 
zatruciapokarmowe
 
zatrucia zawodowe
 
zatrucia
ś
rodowiskowe
 
ze wzgl
ę 
du na przebieg i nasilenie
 
zatrucia ostre- jednorazowa du
ż
a dawka, dramatyczny przebieg (szybki rozwój objawów patologicznych o du
ż
ymnasileniu)
 
zatrucia podostre- dawka jednorazowa mniejsza powtórzona (wyra
ź
ny ale nie tak gwałtowny przebieg)
 
zatrucia podprzewlekłe- tygodnie
 
zatrucia przewlekłe- miesi
ą 
ce, lata, ekspozycja powtarzaj
ą 
ca si
ę 
(małe dawki, długi okres czasu, kumulacja)
 
skutki odległe- działanie mutagenne, rakotwórcze, teratogenne, wpływ na rozrodczo
ść
 dawka- ilo
ść
substancji wprowadzana do organizmu w stosunku do masy ciaładawka graniczna, progowa (dosis minima)dawka lecznicza (dosis curativa)- dawka maksymalnadawka truj
ą 
ca (dosis toxica)- wyra
ź
ne ale odwracalne objawy fizjopatologicznedawka smiertelna (dosis letalis)LD
50
- dawka
ś
miertelna medialna- ilo
ść
substancji chemicznej, która powoduje
ś
mier
ć
50% organizmów badanychLC
50
-`st
ęż
enie
ś
miertelne medialne
Najwy
ż
sze dopuszczalne st
ęż
enie (NDS)-
warto
ść
 
ś
rednia wa
ż
ona st
ęż
enia, którego oddziaływanie na pracownika w ci
ą 
gu8-godzinnego dobowego i przeci
ę 
tnego tygodniowego wymiaru pracy, okre
ś
lonego w kodeksie pracy, pracy przez okres jegoaktywno
ś
ci zawodowej nie powinno spowodowa
ć
ujemnych zmian
Najwy
ż
sze dopuszczalne st
ęż
enie chwilowe (NDSCh)-
warto
ść
 
ś
rednia st
ęż
enia, które nie powinno spowodowa
ć
ujemnychzmian w stanie zdrowia pracowników, je
ś
li wyst
ę 
puje w
ś
rodowisku pracy; nie dłu
ż
ej ni
ż
15 min, nie wi
ę 
cej ni
ż
2x w czasiezmiany
Najwy
ż
sze dopuszczalne st
ęż
enie pułapowe (NDSP)
- nie mo
ż
e zosta
ć
przekroczone
No-effective level (NEL)
- ilo
ść
, st
ęż
enie, które nie powoduje widocznych objawów
No- observed effect level (NOEL)Acceptable daily intake (ADI)
- akceptowana ilo
ść
przyjmowana w ci
ą 
gu dnia
 
Klasyfikacja trucizn wg Hodge’a i Sternera:LD
50
(jednorazowej dawki doustnej dla szczurów (mg/kg)Nadzwyczaj toksyczne < 1 mg/kgSilnie toksyczne 1-50 mg/kg
Ś
rednio toksyczne 50-500 mg/kgSłabo toksyczne 0,5-5 g/kgPraktycznie nietoksyczne 5-15 g/kgStosunkowo nieszkodliwe >15 g/kgKlasyfikacja substancji chemicznych w UE:LD
50
per os szczurówSilnie toksyczne 25 mg/kgToksyczne 25-200 mg/kgSzkodliwe 200-2000 mg/kgRyzyko jako miara zagro
ż
enia substancjami chemicznymi:Wielko
ść
prawdopodobie
ń
stwa pojawienia si
ę 
szkodliwych zmian w stanie zdrowia ludzi i niekorzystnych zmian w
ś
rodowisku (opiera si
ę 
na przewidywaniu wielko
ś
ci i długo
ś
ci obcowania ze szkodliwym czynnikiem)WPŁYW CZYNNIKÓW CHEMICZNYCH, FIZYCZNYCH I BIOLOGICZNYCH NA DZIAŁANIE TRUCIZNI cechy ksenobiotykówII cechy organizmu na który działa substancjaI Czynniki fizyko-chemiczne:1)Reaktywno
ść
chemiczna:
 
Kwasy, zasady, aldehydy, nienasycone wi
ą 
zania, reagowanie z –SH
 
Zasady- powoduj
ą 
przy
ż
eganie, liz
ę 
, rozpuszczanie tkanki, dlatego leczenie zatrucia jest trudniejsze ni
ż
wprzypadku kwasu
 
Zwi
ą 
zki wysycone- mniej reatywne ni
ż
nienasycone
 
Zwi
ę 
ksza toksyczno
ść
 
 
Działa niszcz
ą 
co na tkanki ustroju
 
Zwi
ą 
zki nienasycone- działaj
ą 
silniej, bardziej reaktywne np. benzen, cykloheksan
 
Zwi
ą 
zki reaguj
ą 
ce z grupami –SH2)Budowa chemiczna
 
Izomeria strukturalna (podstawniki w ró
ż
nych miejscach pier
ś
cienia aromatycznego); toksyczno
ść
maleje: p>m>o(ksyleny)
 
Izomeria ła
ń
cuchowa: zwi
ą 
zki o dłu
ż
szym ła
ń
cuchu, rozgał
ę 
zionym ła
ń
cuchu- bardziej toksyczne (sp łatwiejrozpuszczalne i łatwiej penetruj
ą 
)
 
Izomeria optyczna
 
Silniej działa L>D (epinefryna, nikotyna)
 
L-nikotyna 40x > D-nikotyna
 
L-hioscyjamina 18x > D-hioscyjamnia
 
L-adrenalina 15x > D-adrenalina
 
Organizm ludzki zbudowany jest z lewoskr
ę 
tnych aminokwasów i białek3)Grupy funkcyjne zwi
ę 
kszaj
ą 
ce toksyczno
ść
:
 
OH- w pier
ś
cieniu aromatycznym- zwi
ę 
ksza toksyczno
ść
 
 
OH- w ła
ń
cuchu- zmniejsza toksyczno
ść
 
 
NO
2
, NO, NH
2
, CN, Cl, Br, I, CH
3
, OH (w pier
ś
cieniu aromatycznym)- zwi
ę 
kszenie toksyczno
ś
ciGrupy funkcyjne zmniejszaj
ą 
ce toksyczno
ść
:
 
Acetylowa, azowa, karboksylowa, sulfonowa, tiulowa, alkoksylowa, OH- w ła
ń
cuchu alifatycznym4)Rozpuszczalno
ść
- główna cecha decyduj
ą 
ca o mo
ż
liwo
ś
ci pokonywania barier biologicznych, a zatem decyduj
ą 
ca owchłanianiu do organizmu.W normalnych warunkach trucizna dostaje si
ę 
do organizmu 3 drogami:
 
Pokarmow
ą 
 
 
Przez układ oddechowy
 
Przez skór
ę 
 Błony biologiczne łatwo pokonuj
ą 
zwi
ą 
zki niezdysocjowane, dobrze rozpuszczalne w tłuszczach i wodzie.Zwi
ą 
zki nierozpuszczalne nie działaj
ą 
toksycznie ( PbS, BaSO
4
).BaSO
4
- nie jest trucizna, podawany przy prze
ś
wietleniuBa CO
3
- zatrucieKalomel- Mg
2
Cl
2
(zwi
ą 
zek rt
ę 
ci) jest nierozpuszczalny, wi
ę 
c jest nietoksycznyWe współczesnej analizie toksykologicznej-Specjacja (trzeba uwzgl
ę 
dni
ć
nie tylko np. Hg ale cały zwi
ą 
zek)Rozpuszczalno
ść
:
 
w wodzie
 
w tłuszczach(lipidach)
 
 
dobre wchłanianie przez skór
ę 
 
 
kumulacja w tkance tłuszczowej
 
działanie narkotycznePrzez błon
ę 
biologiczn
ą 
(krew/tkanka) przedostaj
ą 
si
ę 
tylko zwi
ą 
zki dobrze rozpuszczalne w tłuszczachPraktyczne parametry opisuj
ą 
ce rozpuszczalno
ść
trucizn:Współczynnik podziału:a) O/W (>1)
)()(
)()(
krewctkankac
wodaolej
=
temp. 37
o
C po ustaleniu równowagi; je
ż
eli K=1 to znaczy,
ż
e nast
ą 
piłpodział po równo. Im wy
ż
sza warto
ść
współczynnika tym łatwiejsza penetracja przez błony biologiczne lub toksycznekumulacje w tkance tłuszczowej. Wa
ż
niejsza jest rozpuszczalno
ść
w tłuszczach ni
ż
w wodzie.b) P/O wchłanianie przez skór
ę 
(im lepsza rozpuszczalno
ść
w tłuszczach tym łatwiejsze przechodzenie przez skór
ę 
).Mo
ż
liwo
ść
wchłaniania przez skór
ę 
w fazie gazowej (HCN, fenol, anilina, nitrobenzen)- im lepsza rozpuszczalno
ść
wtkankach (ni
ż
sze P/O) tym łatwiej penetruje przez skór
ę 
bezpo
ś
rednio z powietrzaPrzez skór b
ę 
d
ą 
przechodzi
ć
te substancje, które maj
ą 
niski współczynnik P/O.c) P/W (>10
3
) wchłanianie przez układ oddechowy. Współczynnik powietrze-woda. Je
ż
eli współczynnik P/W jest wysoki to
ś
wiadczy to o słabym wychwytywaniu zwi
ą 
zku z powietrza; substancja jest niech
ę 
tnie zatrzymywana przez płuca (słabywychwyt, dobre wydalanie).Cechy substancji dobrze penetruj
ą 
cej przez błony biologiczne”
 
rozpuszczalna w tłuszczach
 
rozpuszczalna w wodzie5)stan rozdrobnienia
 
gdy ksenobiotyk jest w powietrzu i mo
ż
e przedostawa
ć
si
ę 
do płuc
 
aerozol- dyspersyjny układ, gdzie ziarna ciała stałego lub kropelki cieczy s
ą 
zawarte w powietrzu
 
wi
ę 
ksze ziarna- zatrzymywanie w górnych odcinkach dróg oddechowych (nos)
 
mniejsze ziarna- mog
ą 
zalega
ć
w płucach, rozpuszcza
ć
si
ę 
, przenika
ć
do krwioobiegu
 
0,5-3
µ
m- frakcja respirabilna- mo
ż
e dostawa
ć
si
ę 
do płuc
 
tlenki metali- dym (0,1-0,3
µ
)- gor
ą 
czka (Zn, Cu) wchłaniaj
ą 
si
ę 
do p
ę 
cherzyków płucnych6)stopie
ń
dysocjacji => stopie
ń
zjonizowania
 
tylko forma niezdysocjowana przechodzi przez błony komórkowe (wchłanianie i wydalanie słabych zasad ikwasów)7)lotno
ść
(pr
ęż
no
ść
par)
 
niska temperatura wrzenia = du
ż
a pr
ęż
no
ść
par
 
du
ż
e st
ęż
enie w powietrzu = du
ż
a toksyczno
ść
 
 
benzen>toluen>ksylen (benzen ma nisk
ą 
temperatur
ę 
wrzenia)II Wpływ czynników biologicznych na powstanie i przebieg zatru
ć
(wpływ organizmu człowieka)1)gatunek
 
zazwyczaj ró
ż
nice jako
ś
ciowe lub ilo
ś
ciowe w biotransformacji ( ró
ż
ne gatunki inaczej metabolizuj
ą 
leki)
 
człowiek/zwierz
ę 
ta laboratoryjne- ograniczenia w przenoszeniu wyników eksperymentów
 
niektóre króliki s
ą 
odporne na atropin
ę 
, maj
ą 
enzym rozkładaj
ą 
cy atropin
ę 
(esteraz
ę 
atropinow
ą 
)
 
pies nie acetyluje amin aromatycznych
 
ś
winka morska nie tworzy kwasów merkapturowych, za to potrafi syntetyzowa
ć
wit. C
 
kot nie tworzy glukuronianów2)rasa
 
opium- człowiek biały- wizje, przygn
ę 
bienie; Japo
ń
czycy- szał
 
kolor włosów
 
karnacja3)ró
ż
nice osobnicze
 
idiosynkrazja- osobnicza nadwra
ż
liwo
ść
(wrodzona) przy pierwszym kontakcie z dawk
ą 
zwykle stosowan
ą 
 
 
nadwra
ż
liwo
ść
nabyta (alergia)- powstawanie jej jest mo
ż
liwe ju
ż
po pierwszym kontakcie z alergenem lubpowi
ę 
ksza si
ę 
w miar
ę 
trwania kontaktu
 
tolerancja- np. ludzie leczeni morfin
ą 
przez dłu
ż
szy czas- trzeba ci
ą 
gle zwi
ę 
ksza
ć
dawk
ę 
 
ż
eby był efektprzeciwbólowy; narkotyki4)płe
ć
 
 
wi
ę 
ksza wra
ż
liwo
ść
kobiet na trucizny (np. benzen silniej uszkadza szpik)
 
wpływ estrogenów na enzymy mikrosomane (wpływ na biotransformacj
ę 
leków); enzymy mikrosomalne bardziejaktywne u m
ęż
czyzn5)wiek
 
wi
ę 
ksza wra
ż
liwo
ść
noworodków i dzieci (alkaloidy opium)

Activity (2)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->