Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more ➡
Download
Standard view
Full view
of .
Add note
Save to My Library
Sync to mobile
Look up keyword
Like this
9Activity
×
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Filozofia słownik

Filozofia słownik

Ratings:

5.0

(1)
|Views: 9,241|Likes:
Published by Bartosz

More info:

categoriesTypes, Brochures
Published by: Bartosz on Apr 19, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, DOC, TXT or read online from Scribd
See More
See less

11/28/2012

pdf

text

original

 
FILOZOFIA
WSTĘP
(działy filozofii)
Filozofia czyli umiłowanie mądrości jest refleksją nad rzeczywistością. Jako, że rzeczywistość jestbardzo złożona, filozofia, aby ogarnąć we wszystkich aspektach dzieli się na wiele dziedzin(działów).
Ontologia
(metafizyka)
zgodnie z
Lexicon Philosophorum
(1613), nauka o "pierwszych zasadach i ostatecznych przyczynach"bytu. W takim ujęciu nauka o bycie jako takim, której zadaniem jest dociekanie natury wszystkiego,cokolwiek istnieje, czyli "tego, co jest", zarówno w sferze realnej - przedmioty, zdarzenia, fakty - jakteż wyabstrahowanej - pojęcia, kategorie, terminy.
Epistemologia
(gnoseologia, teoria poznania)
w granicach tej dziedziny mieszczą się pojęcia dotyczące poznania bytu. Usiłuje ona sformułowaćodpowiedź na pytania: czym jest poznanie, jaka jest jego geneza, jakie są jego warunki, czym jestpodmiot, przedmiot i akt poznania, czy istnieją granice poznania. Prawie każdy filozof przedstawiawłasteorię dotyczącą tych kwestii. Ogólnie można stwierdzić, że teorie poznania dzielą się naracjonalne, przyjmujące za kryterium poznania sprawdzalność lub falsyfikowalność wysuwanychtwierdzeń (np. Arystoteles), i irracjonalne, uznające za kryterium poprawności specyficzne przeżyciepoznawcze, np. oświecenie, ekstazę itp. (np. Plotyn). Jedne z nich upatrują źródło poznaniaw doświadczeniu zmysłowym (np. J. Locke), inne w działalności rozumu (np. Kartezjusz). Z teoriąpoznania wiążą się takie pojęcia, jak sceptycyzm, polegający na podaniu w wątpliwość twierdzeń,i agnostycyzm, negujący możliwość poznania całej rzeczywistości lub jej części.
Aksjologia
ogólna teoria wartości i wartościowania. Bada naturę różnego rodzaju wartości, szczególnie etyczno-moralnych i estetycznych - ich pochodzenie, spob istnienia, strukturę i hierarchie, zasadystosowania i funkcjonowania, zmienność w czasie i przestrzeni oraz zależność od innych elementówrzeczywistości ludzkiej i pozaludzkiej, zajmuje się też sposobami ich poznawania
Antropologia filozoficzna
dziedzina filozofii, której głównym przedmiotem jest człowiek. Ujmuje go wieloaspektowo,w wymiarach metafizyczno-ontologicznym, moralno-etycznym, estetycznym, psychologicznym,społeczno-kulturowym itd., próbując zarazem dać całościową odpowiedź na pytanie o to, kim jest,i określić jego strukturę ontyczną oraz miejsce wśród innych bytów. Rozwija się od starożytności,w większym lub mniejszym związku z pozostałymi dyscyplinami filozofii, a także z antropologiąbiologiczną i kulturową, psychologią, socjologią, medycyną, zyskując niekiedy - np. w humanizmie,w filozofii życia czy w egzystencjalizmie - znaczą autonomię. U jej podstaw leży przekonanieo specyficzności związanej z człowiekiem problematyki filozoficznej, wynikające często z przyjętychwcześniej przesłanek światopoglądowych, zwł. religijnych (antropologia biblijna, bądź religijna). Możemieć, ale nie zawsze ma charakter antropocentryczny. W niektórych ujęciach przyjmuje postmetanauki, tj. metodologii nauk szczegółowych traktujących o człowieku, lub ich swoistegouogólnienia. Może rozwijać tek praktycystyczny, stając się tzw. sztuką życia i zbliżając doprakseologii.
Etyka
nauka o moralności, zajmująca się wyjaśnieniem i ustalaniem takich kategorii, jak dobro i zło,odpowiedzialność, sumienie, powinności oraz wytyczaniem zasad i norm moralnego postępowania.Dzieli się na aksjolog(teorię wartości) i deontologię (naukę o powinnościach). Obserwującrzeczywistość, można zauważyć, że istnieją ścisłe związki między moralnością, a polityką. Wyróżnićmożna cztery sposoby zachowania w zależności od przyjętych zasad:a)nadrzędność norm moralnych nad politycznymi – zakłada, iż jednostka (polityk) powinna byćwierna uznawanym zasadom moralnym;b)nadrzędność polityki nad moralnością oznacza, że interes polityczny jest ważniejszy niżobowiązujące zasady moralne; makiawelizm;
1
 
c)polityka i moralność są niezależne (autonomiczne) działanie polityczne tylko do pewnegostopnia poddane jest ocenie moralnej, a akceptowanie przez jednostkę autonomicznościpolityki i moralności jest wnoznaczne z jej odcinaniem się od spraw bieżącego życiaspołecznego i politycznego; klerkizm;d)między celami polityki a zasadami moralnymi istnieje wzajemna więź formy aktywncipolitycznej jednostki powinny być oceniane z punktu widzenia moralnego, ale zarazem normymoralne nie mogą hamować osiągnięcia celu politycznego.
Estetyka
 jedna z dziedzin filozofii teorii wartości obok etyki, która zajmuje się zagadnieniami pięknai brzydoty, harmonii i dysharmonii. Zaczątki estetyki odnajdujemy u sofistów (sensualizm,relatywizm), utworzona przez nich estetyka zajmowała się głównie teorią poezji i operowała trzemapojęciami:
naśladownictwa, iluzji i oczyszczenia.
Filozofia społeczna
dział filozofii związany z życiem społecznym człowieka. Nauka o zasadach życia społecznego, a takżefilozoficzna analiza rzeczywistości społecznej.
Ogólna charakterystyka stanowisk ontologicznych
Monizm
w filozofii - pogląd, w myśl którego określony obiekt (świat, człowiek, rzeczywistość jako całość) manaturę jednorodną, bez względu na stopień swojej złożoności. Specyficzną postać monizmu stanowipanteizm. Monizm jest też w zasadzie każdy materializm (choć czysto teoretycznie można wyobrazićsobie świat zbudowany z dwóch lub wielu indyferentnych względem siebie materii).
Dualizm
pogląd, w myśl którego określony obiekt tworzą dwa niesprowadzalne do siebie składniki. Mogą tobyć np. sfery duchowa i materialna albo idealna i realna w przypadku dualizmu metafizycznego(system Platona) czy dusza i ciało w przypadku dualizmu antropologicznego (chrześcijaństwo). Nasposób dualistyczny można też tłumaczyć relacje wzajemne myślenia i mowy (dualizm jest tuwnoznaczny stwierdzeniu, że nie całe myślenie odbywa się w zyku) lub poznawanejrzeczywistości i rzeczywiście poznawanego (nietożsamość rzeczy samej w sobie i fenomenu wfilozofii I. Kanta).
Pluralizm
w filozofii pogląd, wg którego istnieją odrębne rzeczywistości (pluralizm ontologiczny), a w poznaniuwiele czynników, elementów, zasad decydujących o prawdzie lub zbliżaniu się do prawdy dotyczącejrzeczy i zjawisk (pluralizm epistemologiczny).W teorii przyrody pluralizm był reprezentowany przez koncepcje Empedoklesa, Anaksagorasa iinnych jońskich filozofów. Empedokles uważał, że istnieją cztery różne składniki świata, czyli czteryrodzaje materii: woda, powietrze, ogień i ziemia. Wg Anaksagorasa rzeczywistć ma tyleskładników, ile jest odrębnych jakości. Poglądy te zostały nazwane pluralizmem infinistycznym.W teorii bytu (ontologii) pluralizm pojawił się u takich filozofów, jak: G.W. Leibniz, J.F. Herbart, S.Kierkegaard, J. Ward. W XX w. w poglądach filozoficznych W. Jamesa, M. Schelera, neorealistów, wteoriach socjologicznych N. Hartmanna.
Wyjaśnij znaczenie terminu „ARCHÉ”(Tales, Anaksymander, Anaksymenes)
Arché
 jedno z podstawowych pojęć filozofii greckiej, wprowadzone jeszcze przez presokratyków (filozofowie jońscy), odpowiednik terminu zasada.
Zasada, arché, pierwsza zasada, prazasada
 jedno z najdawniejszych i najistotniejszych pojęć filozoficznych, oznaczające element, grupę elementów,zjawisko (np. woda u Talesa, nieskończoność u Anaksymandra, Bóg w filozofii Ch. Wolffa, ścieranie się
2
 
przeciwieństw w systemach dialektycznych G.W.F. Hegla i K. Marksa), które zgodnie z etymologią słowazasada (i greckiego arché) znajduje się zarazem u początków i u podłoża albo pewnej wybranej sferyrzeczywistości, albo - najczęściej - wszystkiego, co jest. Pytanie o arché, jakie postawili sobie filozofowie jońscy, zapoczątkowało w VII w. p.n.e. dzieje filozofii europejskiej.
Anaksymenes z Miletu (585-525 p.n.e.)
filozof grecki. Przedstawiciel tzw. jońskiej filozofii przyrody; kontynuator myśli Anaksymandera zMiletu, był podobnie jak on autorem dzieła Peri fyzeos ("O przyrodzie" - zachował się z niego 1fragment). Uważał, że prazasadę rzeczywistości (arché) stanowi powietrze lub tchnienie (tak jakdusza-oddech jest podstawowym elementem integrującym w przypadku człowieka). Z niego poprzezrozrzedzanie i zagęszczanie powstaje różnorodność rzeczy i zjawisk w świecie - rzadkie powietrze jestogniem, w miarę gęstnienia przekształca się kolejno w wiatr, chmury, wodę, ziemię, kamienie itd.Wszystkie te zmiany dokonują się dzięki wiecznemu ruchowi.
Anaksymander z Miletu (610-547 p.n.e.)
filozof grecki. Przedstawiciel tzw. jońskiej filozofii przyrody, uznawany za autora pierwszego w Grecjidzieła filozoficznego: Peri fyzeos ("O przyrodzie" - zaginęło). Za prazasadę całej rzeczywistości (arché- termin wprowadzony przez Anaksymandra) uznał tzw. apeiron, czynnik nieskończony i nieokreślony,zawierający w sobie wszelkie przeciwieństwa, które wyłaniając się zeń, rozdzielając i ścierając,utworzyć miały świat przyrody; przyczyną tego procesu był odwieczny wirowy ruch prazasady.Anaksymander dokonywwielu obliczeń astronomicznych, konstruował też zegary słoneczne;opracował ponadto pierwsgrecką mapę ziemi i morza oraz pierwszy model świata (rodzajplanetarium).
Tales z Miletu (ok. 620 - ok. 540 p.n.e.)
filozof, matematyk i astronom grecki, jeden z twórw tzw. szky jońskiej. Rozpocząłsystematyzowanie wiedzy geometrycznej. Przypisuje mu się wiele twierdzeń (m.in. twierdzenie Talesa, dzięki któremu miał wyznaczyć wysokość piramidy). Uchodzi za ojca matematyki. Znane mubyły zjawiska oddziaływania magnesu na żelazo i elektryzowania się bursztynu, umiał teżprzewidzieć zaćmienia Słońca. Uważany za pierwszego greckiego filozofa.Podstawowym pytaniem Talesa, jak i innych jońskich filozofów przyrody, było pytanie o "arché", czylipoczątek, podstawę, osnowę i strukturę świata. Twierdził, że arché to żywioł wody, wszystko z niejpochodzi i do niej powraca - wniosek wyciągnął nie odwołując się do mitów, lecz do obserwacji. Jońscy filozofowie przyrody zwani byli hilozoistami (od greckiego hyle - "materia" i zoon - "życie"),ponieważ głosili, że materia świata jest ożywiona.
Rozwiń myśl Heraklita
Heraklit z Efezu (ok. 540-480 p.n.e.)
filozof grecki, ojciec dialektyki. Przedstawiciel tzw. jońskiej filozofii przyrody. Dzieło jego (z któregozachowało się 130 fragmentów) składało się z trzech traktatów: kosmologicznego, politycznego iteologicznego.Za podstawę i zasadę istnienia Wszechświata uważał ogień i jego przemiany. Był przekonany ozmienności i zjawiskowości w świecie. Twierdził: "panta rhei" ("wszystko płynie"), "nie można dwarazy wstąpić do tej samej rzeki, jej wody bowiem się zmieniają, ciągle płyną". Teorię zmiennościHeraklita z Efezu nazwano wariabilizmem lub heraklityzmem.
Wariabilizm
teoria filozoficzna głosząca powszechną zmienność. Oddaje ją w skrócie formuła:
 panta rhei
(z greckiego- "wszystko ynie"), łączona z osobą Heraklita, uwanego za ojca wariabilizmu. Zgodnie zwariabilizmem nie ma nieruchomego, niezmiennego bytu (Parmenides z Elei), jest tylko będące, którepodlega nieustannemu ruchowi i wciąż się staje.Pogląd ten przedstawiany był pod rozmaitymi postaciami, z podaniem różnych przyczyn zachodzeniazmian (ścieranie się przeciwieństw, nietrwałość elementów tworzących rzeczywistość itp.).Znalazł też swoje miejsce w rozważaniach wielu filozofów starożytnych, np. Empedoklesa (próbowałuzgodnić wariabilizm z poglądami eleatów), Platona (zmienność uważał za nieodłączną cechę światarzeczy).W średniowieczu powrócił w poglądach ortodoksyjnych myślicieli arabskich - mottekaleminów (XII w.,którzy twierdzili, że nie ma w świecie praw ani składników stałych i nic samo z siebie choćby przezmoment nie pozostaje takim, jakim jest, a jedynym twórcą i gwarantem względnej trwałości rzeczy jestnieograniczony niczym w swym działaniu Bóg).
3

Activity (9)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 hundred reads
1 thousand reads
Piotr Marzejon liked this
Piotr Kobus liked this
Ewa Krasinska liked this
Max Wax liked this
Luthania liked this
Anya88 liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->