• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
file:///C|/Users/Vedran/Desktop/Istorija%20Kozare%20i%20Potkozarja.htm[29/11/2008 3:29:23 PM]
Istorija Kozare i PotkozarjaEvo jedne interesantne teme sa bratskoga sajta ojkrajino.com, koju je postavio iz Podgrmeca Vukasin, a radi se oporijeklu srpskoga stanovnistva na podrucju planine Kozare i Potkozarja.PORIJEKLA DANAŠNJEG STANOVNIŠTVAMigraciona struja iz Starog Vlaha, Stare Raške, Zete i Huma, odnosno Stare Srbtje, Crne Gore i Hercegovine usjevemu Dalmaciju i Liku.Migracione struje srpskog stanovništva kretale su se iz tadanjeg Starog Vlaha i Raške, Zete i Huma, odnosno stareSrbije, Crne Gore i Hercegovine u sjevernu Dalmaciju, od Cetine preko Krke do Zrmanje i nastavljale u Liku.0 tim migracionim strujama postoje istorijski podaci. Najstarije poznato naseljavanje iz navedenih centara, pravcemnavedene migracione struje, pada u vrijeme Cara Dušana (1337-1351), koji je neke stanovnike iz tadašnjeg Huma, adanašnje Hercegovine, preselio u krajeve oko Klisa i Skradina1.Ovome ranom doseljavanju pripada crkva Vaznesenje Hristovo u selu Cetini, u parohiji Vrlici, osnovanu 1389. godine(326,235).Pravoslavne crkve koje su napravili ovi stanovnici posvecene su sv. Ðurdu i sv. Nikoli.Vjerovatno su ti stanovnici imali te bratstvenicke slave i njima posvetili i bogomolje. Ðurdevštaci su iz Padena, aNikoljštaci iz Kuca u Crnoj Gori (326,235).)Vjerovatno su to oni Vlasi, doseljeni iz XIV vijeka, koji se poslije nalaze u Lici na Velebitu godine 1433. i Cetini1436.Jedan od tih Vlaha zove se Tomaš Aladinic. Mjesto Aladinici postoji u Dubravama kod Stoca, u Hercegovini.Vjerovatno je i Tomaš porijeklom iz toga mjesta (326,235).Turci su zauzeli 1522. godine Knin i Skradin, a 1524. godine Sinj (135, 1267). Narod iz Starog Vlaha ili Raške (stareSrbije), današnje Crne Gore i Hercegovine doseljavao je u sjevernu Dalmaciju i u periodu od 1523 do 1527. godine(326,236).U ovom periodu doselili su mnogi od Nikšica. Ovo stanovništvo iz sjeverne Dalmacije pomjeralo se i u Liku.(326,236).Drugi talas naseljavanja, uslijedio je poslije Turskog osvajanja Klisa 1537. godine iz navedenih krajeva u sjevernuDalmaciju u periodu od 1567 do 1574. godine.Izgleda da je u ovom periodu najviše doselilo stanovnika iz podrucja današnje južne Hercegovine2 (2 U ovom periodu(1567-1574.godine) su crkve posvecene sv.Ðurdu i sv.Joakimu i Ani.Smatra se da su tada doselili stanovnici sa tim bratsvenickim slavama i pravili crkve posvecene tim svecima (326,235)) I ovog puta pomjeranje naroda iz Dalmacije vršeno je i u Liku (326,236).Preseljavanje naroda iz južne Hercegovine u sjevernu Dalmaciju spominje se i 1590. godine3 (326,236) (3 U ovomeperiodu 1590. godine pravljene su crkve posvecene sv. Jovanu, sv. Iliji i sv. Nikoli.Smatra se da su tada doselili stanovnici sa tim bratstvenickim slavama i pravili crkve posvecene svojim svecimazaštitnicima (326,236.)).Preseljavanje naroda iz Starog Vlaha, Cme Gore i Hercegovine u sjevernu Dalmaciju bilo je i 1618. godine4. (4Doseljenici od 1618, godine izgradili su crkve u Žegaru, Drnišu, Vrlici i Strmici posvecene sv, Ðurdu, sv. Jovanu i sv.Nikoli. Smatra se da su doselila bratstva sa tim bratstvenickim slavama i pravili crkve svojim svecima zaštitnicima(326,237)).Doseljenici su se naselili u Cetini, Žegaru, Drnišu, Vrlici i Strmici (326, 237). Seoba naroda iz Crne Gore iHercegovine migracionom strujom za sjevernu Dalmaciju bila je i 1682. godine. Doseljenici su se naselili u Obrovcu5
 
file:///C|/Users/Vedran/Desktop/Istorija%20Kozare%20i%20Potkozarja.htm[29/11/2008 3:29:23 PM]
(326,237).5 Prvi doseljenici prave crkve posvecene sve. Lazaru i sv. Trojici, doselila bratstva sa tim slavama 1682. godine(326,237).Godine 1717. sa arhimandritom Stevanom Ljubibraticem 180 porodica iz Hercegovine, pretežno iz Zubaca, prešlo je uImotsku krajinu (Dalmaciju) (326,237).Istoga vremena braca Novolici sa 40 porodica iz Šume i Zubaca prešli su Neretvu (326,237).Migracione struje iz Starog Vlaha, Crne Gore i Hercegovine u pravcu naseljavanja Bosanske Krajine.Odmah kako su Turci zauzeli tadasnju Bosnu 1463. godine naseljavali su pravoslavno stanovništvo blizu granice.Turci su uglavnom oko 1480. godine držali oblast oko Kupresa, Duvna, Lijevna, Glamoca i izvorni kraj rijeke Unca,nešto zemlje u Gornjoj Pljevi i na Sani do Kamengrada, Skoplja, Lašve i Vlašica, istocnu Bosnu sa Maglajem,Vlasenicama i Zvornikom.Svud tuda su Turci iz vojnickih obzira morali naseljavati Srbe, koji su kao martolozi i drugi neredovni vojnici cuvaligranicu, cetovali i u ratu vojevali na turskoj strani. Do 1503. su turske granice na sjeveru otprilike iste, ali su se izatoga brzo mijenjale.Turci su 1512. godine uzeli srebrenicku banovinu.Od jajacke banovine su držali Ugri još samo donju Pljevu i vrbasku dolinu od Jajca do Save.Od 1514. do 1528. godine oteli su Turci Liku i Krbavu, a 1528, i ostatak jajacke banovine od Sokota i Jajca do Save.Naseljavanje sjeveroistocne Bosne moglo je poceti odmah poslije 1512, a krajeva oko srednjeg i donjeg Vrbasa poslije1528. godine (326,237).Prema literaturi proces raseljavanja Srba iz Hercegovine i Crne Gore nastavlja se i u XVI vijeku, ali ovoga puta uBosnu.U prvoj cetvrtini XVI vijeka došlo je do ubrzanog prelažanja stocara na zemljoradnju.Turci su u novo-osvojenim krajevima naseljavali ogromnom vecinom pravoslavno srpsko stanovništvo, ciji se broj ubosanskom sandžaku u ovo vrijeme naglo povecao.Oni su se vecinom doselili iz Hercegovine i Crne Gore (134,132).Tako se 1516. godine u popisu bosanskog sandžaka bilježe Srbii u nahiji Ozrinju, Trebetinu, Usori, Vrbanji, Kupresu iGlamocu (Belgrad).I stara nahija Uskoplje naseljena je Srbima.Dakle, direktno doseljavanje najprecim putevima iz tadašnje Stare Raške, Zete, Huma i neretvljanske pokrajine,odnosno današnjeg Sandžaka, Crne Gore i Hercegovine, Turci su vršili za svoje interese.Turci su ovo naseljavanje pravoslavnim stanovništvom vršili iz ekonomskih i odbrambenih razloga, s obzirom da suovi gorštaci bili i dobri ratnici, pa su ispocetka imali i rijetke privilegije.Poslije izvjesnog vremena dolazi do ukidanja privilegija ovim doseljenicima pa su uslijedila sve cešca bježanja uAustriju (215,10).Savremenik, B. Kurpešic, koji je 1530. prošao Bosnom i Bosanskom Krajinom skroz od Kladuše preko Kljuca iSarajeva, veli da su Turci doveli Srbe iz smederevskog sandzaka i naselili ih po Bosanskoj Krajini (326,237).Godine 1551. javlja general Lenkovic da su Turci doveli iz unutrašnjosti više hiljada Srba i da su ih naselili oko Srba iKnina (326,238).U daljnjem osvajanju prema sjeverozapadu i zapadu Turci naseljavaju osvojenu teritoriju srpskim življem izHercegovine i crnogorskih brda.Na taj nacin sliv rijeke Vrbasa, Sane, Une sa Uncem postaju krajevi naseljeni srpskim stanovništvom.Tursko podrucje zapadno od rijeke Bosne oko sredine XVI vijeka predstavlja teritoriju sa pretežno srpskimstanovništvom.
 
file:///C|/Users/Vedran/Desktop/Istorija%20Kozare%20i%20Potkozarja.htm[29/11/2008 3:29:23 PM]
Vjerovatno je da je pred kraj 16 vijeka Hasan-paša Predojevic doveo iz Hercegovine, od Bilece, svoje srodnike i drugei nastanio ih u krajevima oko rijeke Une.Bez sumnje je velika seoba pred kraj XVII vijeka donijela doseljenike i ovome kraju.U narodu Bosanske Krajine sacuvao se spomen na porijeklo iz Hercegovine i stare Srbije (326,238).Iz ovog se vidi da su brdski krajevi Starog Vlaha, Raške, Crne Gore i Hercegovine bili rasadnik stanovništva koje seraseljavalo po Bosanskoj Krajinii i Dalmaciji, aii da nije nikad potpuno napuštalo i svoj rodni zavicaj.MIGRACIONE STRUJE IZ SJEVERNE DALMACIJE I LIKE ZA BOSANSKU KRAJINUOva migraciona struja kretala se pravcem starih rimskih puteva, koji su tad korišceni. Jedan rimski put bio je od Splitapreko Klisa-Livanjskog polja-Glamockog polja-Kljuca.Drugi krak išao je dolinom Sane preko Jajca. Jedan krak bio je dolinom Vrbasa sve do Bosanske Gradiške i Save.Prije Livanjskog polja jedan pravac puta se odvajao preku Duvanjskog polja, Kupreškog polja za Uskoplje i nastavljaodolinom Vrbasa.Drugi pravac nekadašnjeg rimskog puta vodio je iz sjeverne Dalmacije i Like preko Knina-Strumice-Grahova naUnacko Vrtoce za Bosanski Petrovac (326,248).U vrijeme zadnjih decenija XV vijeka pada bez sumnje naseljavanje zapadnih brdskih krajeva, koji su granicili samletackom i ugarsko-hrvatskom državom i sa jajackom i sa srebrenickom banovinom.Poslije osvajanja neke teritorije nastajala je i kolonizacija.Oko 1530. godine spominju se Srbi u Glamocu, Uncu i na izvoru rijeke Une i vec žele da predu na teritoriju koja jepod okupacijom Austrije. Drugi su još 1526. godine prešli i naselili se po Žumberku (326,236).Oni koji su išli iz sjeverne Dalmacije i Like pravcem rimskih drumova naseljavali su slobodna mjesta; tu su jedniostajali, a drugi pustepeno kretali dalje.Treba napomenuti da stanovništvo koje je naselilo neko mjesto nije ga lako napuštalo. Jedni su tu ostajali, a drugi izbratstva išli dalje u potragom za boljom zemljom za obradivanje i pašom za stoku.Tako su naseljena podrucja Unca, Glamoca, Grahova, Livna. Bosanski Petrovac sa susjednim lickim krajem najprije jedobio malo doseljenika, ali su kasnije doselili iseljenici iz Glamoca, Unca i sjeverne Dalmacije.Prema jednoj vijesti iz 1573. godine, ovaj kraj je imao toliko naroda da je mogao dati prilican broj vojnika (326,248).Dalje naseljavanje je vršeno prema Kljucu, Jajcu, u podrucje Zmijanja i Vrhovine.Sljedeca etapa biia je naseljavanje Potkozarja i Kozare.NASELJAVANJE KOZARE I POTKOZARJADovoljno je napomenuti samo nekoliko istorijskih podataka koji ce nam reci o pomjeranju stanovništva, o naseljavanjui raseljavanju u ovom granicnom pojasu, koji se cesto nazivao nicija zemlja, zemlje izmedu dvije vojske na granici,izmedu dvije carevine, a ponekada i izmedu tri carevine.Otud i naziv Krajina.Poslije poraza Ugarske kod Mohaca 1526. godine neke gradove na Uni zaposjeda austrijski vladar Ferdinand, koji jena cetinjskom saboru 1527. godine izabran za kralja.Tada je napuštena prema Turcima prva linija na Vrbasu i prebacena na liniju rijeke Une.Padom Kostajnice 1556. godine pod tursku vlast stanovnici Knešpolja, bježe na susjednu Baniju, a preostali dio odlazis ugarskom vojskom. Tako je ostao prazan prostor od Une do Kozare.Prije pada Kostajnice (polovinom XVI vijeka), Turci su zauzeli Blagaj, Dobru i Novi Grad (73,213).
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...