• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
~
WERNERSOMBART
.
Zydziizyciegospodarcze
Stajemyprzedwielkimproblemem.Mamyzamiarwyjasnic,jaktosiestalo,zeZydziodegralitakaanieinnarolewzyciugospodarczymostatnichdwóchczytrzechstuleci.Fakt,izjesttoproblem,uznaja-znielicznymiwyjatkami-wszyscy.Jestkilkuzapalenców,którzyzaprzeczaja,jakobyZydzizajmowalijakakolwiekszczególnapozycjewewspólczesnymzyciugospodarczym,zwyklezarazemmocnopodkreslajac,izsaminiesaZydami;cibedaoponowac.Dalej,jestteznielicznakategorialudzi,którzywyznajapoglad,izznaczenieekonomiczneZydówbylotakniewielkie,zeniemielioniwzasadziezadnegowplywunanowoczesnagospodarke.Obutymgrupomnieposwiecimyjednakwieleuwagiwnaszychrozwazaniach,adresowanychdowszystkichtych,którzypodobniejakjasadza,zeZydzimielidecydujacywplywnawspólczesnezyciegospodarcze.MówilemjuzopredyspozycjachZydówdonowoczesnegokapitalizmu.Jeslinaszebadaniamajasieokazacowocne,musimyuzyskaccalkowitajasnoscwdwóchkwestiach:(1)ichpredyspozycje
-
doczego?I(2)jakrozwijane?Predyspozycjedoczego?Dowszystkiego,
cq,
jakwidzielismywpierwszej
..,,-"-.~.~-
czescI'tejksiazki,starajasieosiagnac:zapewnienieugruntowaniairozwoju_miedzynaroQowegohandlu,nowoczesnychfinansów,gieldiwogólekomercjalizacjiwewszystkichdziedzinachdzialalnoscigospodarczej;wspieranienieograniczonej~anyiwolnejkonkure~cj!,zaszczepianieduchanowoczesnosCiwcalymzyciu~dar~zym--=-Ws~stkie_~.~lziai~lJ..ia~na~.'Nal~ytytuletejczescinaszychrozwazanzbiorczo"kapitalizm~[...]Wykazemy,zewszystkietewspomnianepojedynczefaktysaódsiebiewzajemniezalezneoraz,zezwiazekmiedzynimipodtrzymywanyjestprzezkapitalistyczna.organizacje.Bedziezatemtrzebazajacsie,chocbytylkowskrócie,najistotniejszymirysamitejostatniej,abywykazacszczególnarolejednostkiwsystemiekapitalistycznym.Metodatazadaciosostatecznyrozmaitymniejasnympojeciom,najakienatrafiamyzwyklewkonteksciekwestiizydowskiej,jak"talentdohandluitargowaniasie"czyinnerówniedyletanckiefrazesy,któreuczynilyjuzaznadtowielezlego.Cododrugiegoproblemu-jak,wjakisposóbmozemyosiagnacjakiekolwiekwyniki?Gdyktosratujetonacego,mozedziejesietak,poniewazstalakuratnadbrzegiemwody,niedalekomiejsca,gdzieprzywiazanolódz,lubnamoscie,gdziekoloratunkowebylopodreka.Krótkomówiac,jegoprzypadkowaobecnosc
 
308
WERNERSOMBART
wdanymmiejscuumozliwilamudokonanietegoczynu
-
poplynallodziana
ratunekzagrozonemuczlowiekowilubrzucilmukolo.Amozeuczynilto,bobyljedynymwtlumienawybrzezu,którymialodwageskoczycdowody,podplynacdotonacegoiwyholowacgonalad.Wpierwszymprzypadkunazwiemydana
okolicznosc"obiektywna",wdrugim
-
"subiektywna".Tosamorozrózmenie
-l1iOina~astosowaldopredyspozycjiZydówdonowoczesnegokapitalizmu-moze"onawynikaczokolicznosciobiektywnychlubsubiektywnych.Mo~iaclimiembedziezajeciesietympierwszymtypemuwarunkowan,atozwielu-powodów.Po-Pierwsze,kazde-proponowanewyja:snieniemusizostacszczególowoprzeanalizo-wane,byupewnicsie,zeujegopodstawnieleglazadnanieuprawnionahipotezaoraz,zeto,comabycdowiedzione,niejestdogmatem.Zawszejesttogrozne,tymbardziejjednakwprzypadku,zktórymmamydoczynienia,gdzieuprzedzeniarasoweireligijnemogadzialacnanaszaniekorzysc,jaktozaisteczestobywalowpracachmoichpoprzednikówzajmujacychsietakwestia.Zrobie,cowmojejmocy,byuniknacichbledówztymzwiazanych,idolozewszelkichstaran,bymojerozwazaniabylywtymzakresienienaganne.Moimcelemjestodkrycierzeczywistychskutkówiprzyczynprzezrozumowaniewolneodwplywujakich-kolwiekuprzednichprzekonan,iprzedstawiemojedowodytak,bymóglsieznimi
zgodzickazdy
-
takZyd-asymilacjonista,jakinacjonalista,ten,którygoraco
wierzywzdeterminowanierasowe,jakizwolennikteoriiwplywuotoczenia.antysemitaijegoprzeciwnik.Stadwychodzicbedezawszeodfaktówogólnieprzyjetych.Wykluczatopowolywaniesiena"szczególneuwarunkowaniarasowe"
~.
/
.
czylUneargumentywtymguscle.Kazdy,ktoprzeczy,jakobyZydzimielijakiekolwiekszczególnetalenty.mozedomagacsie,byrolategoluduwnowoczesnymzyciugospodarczymwyjasnionazostalaniewkategoriachszczególnychcechnarodowych,leczpoprzezzewnetrzneokolicznosci,wktórychznalezlisieZydziwtokuhistorii.[...JKapitalizmtonazwanadawanaorganizacjigospodarczej,wktórejdwieróznegrupyspolecznewspolpracuja-regularnie:\v-lasCiCieIe~siodRóW1>rodukcji:którZ)Jednoczesniepelnia-rolezarzadzajacychikierowników,orazwielkamasarobotników,którzyniemajaniczegopozawlasnapraca.Wspólpracapoleganatym,zeprzedstawicielekapitalusaczynnikamipodmiotowymi,czylidecydujao"jak"i"ile"procesuprodukcji,orazbioranasiebiecaleryzyko.Gdziesazródlacalegosystemu?Pierwszym,ibycmozenajwazniejszym,jestdazeniedozysku.Ztegopowoduistniejetendencjaprzedsiebiorstwdostawaniasiecorazwiekszymi.Wszystkiestadwynikajacedzialaniagospodarczesascislelogiczne.Oilewokresieprzedkapitalistycznymhaslembylo
quietanonmoyere.
zasgwiazdaprzewodnia
-
Tradycja,obecniemamydoczynieniazcia~l-l'mruchem.Wszystkotonazywam"kapitalistycznymracjonalizmem",któryuznalbym
zadrugiezródlosystemukapitalistycznego.r'
1
Racjonalizmekonomicznywyrazasietrojako.~-I2ieDYA-z_e,..~istnieje-plaB.ygodniezktórymporzadkowanejestwszystko.Planobejmujerówniezdzialaniawodleglejprzyszlo'sCi:-Fo-cfrugie,wydajnoscj~sttestem,którystosujemypfZ)ioborzesrodkówprodJ1kcji.Potrzecie,zwazywszy,ze"glódgotówki"reguluje7"~~'?-
 
Zydziizyciegospodarcze
309
caladzialalnoscgospodarcza,azawszeiwszedzieszukasienadwyzek,wkazdymprzedsiewzieciuniezbednastajesiedokladnakalkulacJL-~WsZYScy~wiedza,-zeno;o~zesny--przemyslniepolegatylkonaprodukcjidajmynato,szynkolejowych,bawelnyczysilników,transporciekamieniczyludzi.Wiadomo,zetotylkoelementyorganizacjicalosci.Charakterystycznedlaprzedsiebiorcyniejestto,zeorganizujeonprzeprowadzeniewspominanych-procesów.Chodzio'cofinnego,narazieroboczomozemystwierdzic,zeociaglenabywanieizbywaniesrodkóFprodukcji,..pracyitowarów.IngymLslo.wy,przedsiebiorcazawieraumowywymiany,wktórychmiarawartoscijestpieniadz.Kiedypowiemy,zejakisinteressieudal?Zpewnosciawówczas,gdyumowawyszlanamnadobre.Cotoznaczy"dobre"?Napewnoniechodzituojakoscczyiloscdóbrczyuslugdanychlubotrzymanych
-
slowotoodnosisietylkodozwrotuwydanejkwotypienieznejinadwyzkiponadnia(zysku).Celemprzedsiebiorcyjesttakmanipulowacczynnikami,któremozekontrolowac,bydoprowadzicdowytworzeniaowejnadwyzki.Naszkolejnykrokpowinienpolegacnarozwazeniu,jakiesafunkcjekapitalistycznegoprzedsiebiorcy(podmiotowegoczynnikaekonomicznego)wsfe-rzekapitalizmu,jakozenaszymcelemjestwykazaniezdolnosciZydówwtymkierunku.Postaramysieodkryc,jakieszczególneumiejetnoscisaniezbednebyodniescsukceswwalcekonkurencyjnej.Jednymslowem,poszukiwacbe-dziemytypu.Moimzdaniemnajlepszyjesttakiobrazwspólczesnegokapitalisty,któryprzedstawiagojakozespoleniewjednejosobiedwóchcalkowicieodmiennychnatuLNiczymFaust,mozeonpowiedziec:"Dwieduszemam"*;inaczejjednaknizuFausta,dwieoweduszeniepragnarozdzielenia,leczprzeciwnie,chcaharmonijniewspóldzialac.Jednaznichtoduszaprzedsiebiorcy(niewzawezonymsensieprzedsiebiorcykapitalistycznego,leczprzedsiebiorcywogóle),drugazas-handlowca.Przezprzedsiebiorcerozumiemczlowieka,~tQry'maja.kisceLLposwiecamusWOJezycie,ce~go~~s8g!!iefie-\Y.y~~gawspólQracyzestrogy~nych,jakgzejegospelnienieprzynalezydoswiataludzLPrzedsiebiorcenalezywiecodróznicwyraznieodprorokaczyartysty.Podobniejaktamci,maonswojamisje,leczwprzeciwienstwiedonichczuje,zemusidoprowadzicdojejrealizacji.Jestwiec~zloFiekiem,któryspogladadaleko'Y..p~?y~zlosc,planujekazdeswojed~ialame~ipodejmujeJetylkowówczas,gdyprzysluzysieonoszerszejcalosci.Jakoprzykladprzedsiebiorcywtym(niekapitaIistycznymfsensieslowamozemY;skazacodkrywceAfrykiczyzdobywceBiegunaPólnocnego.Przedsiebiorcastajesieprzedsiebiorcakapitalistycznym,gdylaczyswojetradycyjnezajeciazczyrillosciamifiand[owca.
-----------
Kiffizasjesthandlowiec?Czlowiek,którego..cale.istnienLega§tawiQne_j~stnarobieniekorzystnychinteresów,któryoceniawszelkiecl~ialania_i_QkQli~zposs.L.--uerspektywyichwartoscipienieznej,któryobraca]mzdarzeczwjej"~kwiwalent
*I.W.Goethe,
Faust,
przekl.E.Zegadlowicz,Torun1994,s.47,wers1047.
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...