Ο ταξικός χαρακτήρας της επιστήμης και οι αναδιαρθρώσεις στηντριτοβάθμια εκπαίδευση
Κυριάκος Ιωαννίδης (Όμιλος Θεσσαλονίκης)
«Ποιο το αποτέλεσμα; Να η αντισηψία,να ο Κωχ, να ο Παστέρ, η ουσία όμως της υπόθεσης δεν άλλαξε καθόλου. Η νοσηρότητακαι η θνησιμότητα το ίδιο και το ίδιο».
Αντόν Τσέχωφ,
Ο θάλαμος Νο 6.
Στο σημείωμα που ακολουθεί θα επιχειρήσουμε να αναδείξουμε συνοπτικά καικωδικοποιημένα ορισμένα ζητήματα για την επιστήμη. Θα σταθούμε, κυρίως, στην ταξικότητάτης, στη θέση της στην ιστορία της ανθρωπότητας, στη φιλοσοφία και στη μεθοδολογία της.Επιπρόσθετα, θα θιγούν πλευρές του ρόλου και της σημασίας του εκπαιδευτικού θεσμού, μειδιαίτερη αναφορά στις αναδιαρθρώσεις στα ΑΕΙ.Βεβαίως, το θέμα απαιτεί συστηματικότερη μελέτη και ολοκληρωμένη διερεύνηση, μιας καιείναι ουκ ολίγα τα αστικά ιδεολογήματα περί γνώσης και επιστήμης. Δεσμευόμαστε για μίατέτοια διεξοδικότερη διαπραγμάτευση. Μέχρι τότε, το παρόν κείμενο μπορεί να χρησιμεύσει ως«όπλο» στην αντιπαράθεσή μας με την κυρίαρχη-αστική ιδεολογία, αλλά και ως «εισαγωγή» στοθέμα για τυχόν προσωπική μελέτη, στη βάση της προτεινόμενης βιβλιογραφίας.
Οι προϋποθέσεις της επιστήμης
Προσεγγίζοντας ιστορικά και περιοδολογώντας την επιστήμη
, διαπιστώνουμε πως οιπροϋποθέσεις της γεννιούνται στην πρωτόγονη-προταξική κοινωνία, με τη μορφή τηςπαρατήρησης και της περιγραφής, από τον άνθρωπο, του περίγυρού του (φυσικού καικοινωνικού). Η πρώτη γνώση εμφανίζεται ως πλευρά της άμεσης πρακτικής και, πρώτα απ’ όλα,της εργασίας, η οποία «εξανθρώπισε τον άνθρωπο»
. Ο τελευταίος –σε αντίθεση με τα ζώα– δεχρησιμοποιεί, απλώς, τα άμεσα δεδομένα της εξωτερικής φύσης, αλλά τα μεταβάλλει, εξουσιάζειτη φύση, ώστε να υπηρετήσει τους σκοπούς του και να ικανοποιήσει τις πρακτικές ανάγκες του.Γι’ αυτή τη συνειδητή-σκοποκατευθυνόμενη επενέργεια του ανθρώπου στη φύση απαιτείταιγνώση των ιδιοτήτων του υπό μετασχηματισμό αντικειμένου, καθώς και «πρόγνωση» τωναποτελεσμάτων αυτής της δραστηριότητας, δηλαδή προϊούσα νοητική ανασύσταση και ιδεατήπροτρέχουσα σύλληψή τους. Διαπιστώνουμε, εν ολίγοις, ότι η εργασία, ως μια ιδιότυπαανθρώπινη μορφή αλληλεπίδρασης του ανθρώπου με τη φύση, συνιστά εκείνο το ειδοποιόχαρακτηριστικό γνώρισμά του, παράγωγα του οποίου (σε συνδυασμό-συνάφεια και με τιςαπαραίτητες βιολογικές προϋποθέσεις) είναι τα κατ’ εξοχήν ανθρώπινα χαρακτηριστικά και,πρωτίστως, η νόηση και η ομιλία
.Σ’ αυτό το σημείο οφείλουμε να επισημάνουμε, ότι η εργασιακή δραστηριότητα είναι οργανικάενταγμένη και εξελίσσεται στη βάση της συγκεκριμένης ιστορικά διαλεκτικής ενότηταςπαραγωγικών δυνάμεων και σχέσεων παραγωγής, στα πλαίσια του εκάστοτε τρόπου παραγωγής.Η εργασία περιλαμβάνει τα εξής συστατικά στοιχεία: τον άνθρωπο ως υποκείμενο της εργασίας,το αντικείμενο της εργασίας, τα μέσα της εργασίας και το αποτέλεσμα (προϊόν) της εργασίας. Ηόλη διαδικασία προϋποθέτει την ύπαρξη ανάγκης για ορισμένο αντικείμενο κατανάλωσης, ενώεπιτελείται μέσα σ’ ένα ιστορικά καθορισμένο πλέγμα σχέσεων παραγωγής, εν γένει κοινωνικώνσχέσεων. Μέσα από αυτή την αλληλεπίδραση παραγωγικών δυνάμεων-σχέσεων παραγωγής –που
1
Βλ. Δαφέρμος, Μ. & Σάαντ, Ρ.: «Επιστήμη και ανθρωπισμός». Αριστερή Ανασύνταξη, 6, Ιανουάριος-Μάρτιος 1995,σ. 80-85.
2
Για το ρόλο της εργασίας στην ανθρωποκοινωνιογένεση, βλ. Ένγκελς, Φ.: «Ο ρόλος της εργασίας στονεξανθρωπισμό του πιθήκου». Στο Ένγκελς, Φ.: Διαλεκτική της φύσης. 5
η
έκδοση. Αθήνα, Σύγχρονη Εποχή, 2001, σ.149-162.
3
Η διαλεκτική βιολογικού-κοινωνικού στη διαμόρφωση της προσωπικότητας αναπτύσσεται στο Παυλίδης, Π.:«Ανθρώπινη φύση, κοινωνική εργασία, παιδαγωγία: οι βιολογικοί και κοινωνικοί συντελεστές της προσωπικότητας».Σύγχρονη Εκπαίδευση, 123, Μάρτιος-Απρίλιος 2002 & 124, Μάιος-Ιούνιος 2002.
1
Leave a Comment