ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΟ-ΕΘΝΙΚΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ. Η ΔΙΑΣΠΑΣΗ ΤΗΣ ΛΑΤΙΝΙΚΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ.

ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΟ-ΕΘΝΙΚΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ. Η ΔΙΑΣΠΑΣΗ ΤΗΣ ΛΑΤΙΝΙΚΗΣΦΑΝΤΑΣΙΑΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ.1. Εισαγωγή.

Το ζήτημα της εμφάνισης των εθνών, το οποίο εμείς θαπροσπαθήσουμε να πραγματευτούμε εδώ, δεν είναι ένα εύκολοθέμα. Και αυτό συμβαίνει διότι τα έθνη και οι εθνικισμοί είναι ένασύγχρονο κοινωνικό φαινόμενο, το οποίο μάλιστα έχει αρχίσει ναερευνάται σχετικά πρόσφατα. Το σημαντικότερο όμως πρόβλημαδεν έχει να κάνει με την ίδια την έρευνα αλλά με το γεγονός ότι ηπλειοψηφία των ανθρώπων σήμερα σκέφτεται, δρα και αισθάνεταιμε βάση ακριβώς αυτούς τους όρους. Ακόμη περισσότερο βέβαιακαθώς τα πρωτοεθνικά κράτη και οι πρωτοεθνικές κοινότητες πουσχηματίζονται κατά την περίοδο της Αναγέννησης αποτελούνσήμερα το ιστορικό παρελθόν για τα πιο σημαντικά εθνικά κράτητης Δυτικής Ευρώπης και αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητάςτους. Όπως και να το κάνουμε ο εθνικισμός και ο εθνικόςδιαχωρισμός του κόσμου αποτελεί δομικό στοιχείο της σύγχρονηςπολιτικής σκέψης. Επομένως, ακόμη και η επιλογή του ίδιου τουθέματος προϋποθέτει μιά συνειδητή πολιτική στάση απέναντι στηνσύγχρονη πραγματικότητα που θα επιτρέπει την επιστημονικήκριτική. Διότι όσο και να το θέλει κάποιος είναι δύσκολο ναυπερβεί την εποχή του και να ξεφύγει εντελώς από τον κυρίαρχοτρόπο σκέψης. Η αλήθεια είναι πάντως ότι σήμερα περισσότεροαπό ποτέ οι συνθήκες επιτρέπουν μία πιο τολμηρή αντιμετώπισητου εθνικού ζητήματος, ενώ ολοένα και πιο πολλοί άνθρωποιαρχίζουν να σκέφτονται και να προβληματίζονται απέναντι σεαυτό.όσο και να θέλει κάποιος να κρατήσει μία συνεπή κριτικήστάση απέναντί του το οποίο επηρεάζει ακόμα και εμ, το οποίοδύσκολα μπορεί σήμερα κάποιος να το αντιμετωπίσει κριτικά Θαμπορούσε κάποιος πού χονδρικά να χωρήσει τις ανθρωπιστικέςεπιστήμες Η έννοια του έθνους και του έθνους κράτουςαποτελούν νεώτερες αντιλήψεις

Έθνος και εθνικισμός

.Καταρχήν όμως χρειαζόμαστε ένα ορισμό για το έθνος. Ησυζήτηση για τον χαρακτήρα του έθνους είναι πολύ μεγάλη. Κατάτην άποψή μου η πιο πετυχημένη είναι η διατύπωση του ιρλανδούκοινωνικού ανθρωπολόγου του Μπενεντίκτ Άντερσον

1

. Ο Άντερσον

1 Αντερσον Μπ.,

Φαντασιακές Κοινότητες. Στοχασμοί για τις απαρχές και τηδιάδοση του εθνικισμού

, Αθήνα (Νεφέλη) 1997.

στο βιβλίο του “Φαντασιακές κοινότητες” “με ένα ανθρωπολογικόπνεύμα” προτείνει ως ορισμό ότι “έθνος αποτελεί μια ανθρώπινηκοινότητα που φαντάζεται τον εαυτό της ως πολιτική κοινότητα,ευγενώς οριοθετημένη και ταυτόχρονα κυρίαρχη. Αποτελείκοινότητα σε φαντασιακό επίπεδο επειδή κανένα μέλος, ακόμη καιτου μικρότερου έθνους, δε θα γνωρίσει ποτέ τα περισσότερα απότα υπόλοιπα μέλη, δε θα συναντήσει ούτε καν θα ακούσει γι’ αυτά,όμως ο καθένας έχει την αίσθηση του συνανήκειν”

2

. Τα έθνηδίνουν στα εθνικά κράτη πολιτική υπόσταση

3

. Αυτό που ορίσαμεως σκοπό σε αυτήν την μελέτη είναι να δούμε την πορεία τωνθεσμών, των κοινωνικών δομών και των ιδεολογιών προς τηνδιαμόρφωση μιάς πρώτης μορφής εθνικής κοινότητας στηνιστορία τη Ευρωπαϊκής Δύσης. Να διεισδύσουμε στο πως, που καιγιατί.

Η έννοια του φαντασιακού.

Την επόμενη έννοια που θα πρέπει να αποσαφηνίσουμε είναι ηέννοια της Λατινικής Κοινότητας της Χριστιανοσύνης τηςΕυρωπαϊκής Δύσης. Τον όρο “φαντασιακό” τον συναντήσαμε λίγοπιο πριν στην περιγραφή του έθνους. Ο Άντερσον μιλά γιαφαντασιακές κοινότητες. “Κάθε κοινότητα που είναι μεγαλύτερηαπό ένα χωριό όπου οι άνθρωποι έχουν προσωπική επαφή (και ίσωςακόμη και σε αυτήν την περίπτωση) είναι φαντασιακή”

4

. Τα έθνη,όπως καταλαβαίνουμε, είναι τέτοιες κοινότητες αλλά εδώ έχουμεκάτι άλλο μιλάμε για μια θρησκευτική κοινότητα η οποίαπαρουσιάζεται ότι προϋπάρχει ιστορικά της εθνικής κοινότητας.Δεν υποστηρίζουμε ότι η θρησκεία υποκαθίσταται από το έθνοςαλλά ότι ένα ιστορικό ιδεολογικό εποικοδόμημα με θρησκευτικόχαρακτήρα υποχωρεί μπροστά σε μια δυναμική που ταυτίζεται μεένα νέο ιδεολογικό εποικοδόμημα που έχει ως χαρακτηριστικό τηνεθνική ταυτότητα. Η θρησκεία σταδιακά αλλάζει ρόλο και χάνειτην υλική βάση πάνω στην οποία είχε οικοδομήσει τηνκοσμικότητά της και την εξουσιαστική επικυριαρχία της. Ηθρησκεία στο έθνος κράτος συνεχίζει να παίζει ρόλο στηνδιαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας αλλά αυτό δεν είναιαντικείμενο τώρα της παρούσας έρευνάς μας.Στην Δύση κατά την διάρκεια του ύστερου μεσαίωνασυντελείται η εκκίνηση αυτής της διαδικασίας που είναι και το

2 Αντερσον Μπ.,

Φαντασιακές Κοινότητες

, ό.π., σ. 26.3 Αντερσον Μπ.,

Φαντασιακές Κοινότητες

, ό.π., σ. 33.4 Αντερσον Μπ.,

Φαντασιακές Κοινότητες

, ό.π., σ. 26.

κύριο θέμα αυτής της εργασίας.

2. Ο χαρακτήρας της Λατινικής Φαντασιακής Κοινότηταςτης Χριστιανικής Δύσης.

Στο σημείο αυτό δημιουργείται ένα ζήτημα μεθοδολογίας γύρωαπό τον τρόπο που θα γίνει η διαπραγμάτευση του θέματος αυτήςτης εργασίας. Η περίοδος που αναφέρεται η μελέτη περιορίζεταιαυστηρά στην Αναγέννηση και πραγματικά δεν έχουμε καμίαδιάθεση να ξεφύγουμε από αυτό το χρονικό όριο και δεν θα τοκάνουμε. Από την άλλη όμως οι στόχοι μας αφορούν δύο φαινόμενατα οποία απλώς “συναντιούνται”, θα έλεγε κανείς, την εποχήαυτή. Και ενώ ο πρωτο-εθνισμός ως αρχή του εθνικισμού είναικάτι που σε εκείνη την φάση εμφανίζεται και επομένως θα τονδούμε στην πορεία μας, η Χριστιανική Κοινότητα είναι έναφαινόμενο που έρχεται από την προηγούμενη ιστορική εποχή, αυτήτου Κεντρικού Μεσαίωνα. Θα πρέπει λοιπόν αναγκαστικά ναασχοληθούμε με αυτήν την περίοδο γιατί δεν μπορούμεδιαφορετικά να κατανοήσουμε και να εξηγήσουμε τουςμηχανισμούς που φέρνουν στην επιφάνεια της ιστορίας τιςπρωτοεθνικές κοινότητες και αποσυνθέτουν την καθολικήκοινότητα. Επομένως, η μικρή αυτή επέκταση είναι μέρος και όχιεκτός του θέματός μας. Όταν την ξεπεράσουμε αφού θαγνωρίζουμε καλά αυτό που υποχωρεί, θα έχουμε εργαλεία για νααφιερωθούμε ολοκληρωτικά σε αυτό που έρχεται και στις αιτίεςπου δημιουργούν αυτήν την εξέλιξη. Το ιδεολογικό και πολιτικό κέντρο της χριστιανικήςφαντασιακής κοινότητας ήταν η Ρώμη και η ουράνια πνευματικήκαι υλική εξουσία του Πάπα ως πολιτικού αρχηγού τηςρωμαιοκαθολικής εκκλησίας.

Το αρχικό γεωγραφικό κέντρο τηςκοινότητας αυτής είναι η σημερινή Γαλλία, το μεγαλύτερο μέροςτης ιταλικής χερσονήσου, η Αγγλία και μέρος της σημερινήςΓερμανίας. Αλλά κατά την διάρκεια της ιστορικής εξέλιξης οχώρος αυτός έχει την τάση να επεκτείνεται προς όλες τιςκατευθύνσεις για να φτάσει στο απόγειο του να καλύπτει όλη τηνβρετανική νήσο, όλη την ιταλική χερσόνησο, όλη την ιβηρικήχερσόνησο, όλα τα νησιά της Δυτικής Μεσογείου, την κεντρική καιβόρεια Ευρώπη μέχρι την σημερινή Ουγγαρία και την Σκανδιναβίακαι μεγάλο μέρος ηπειρωτικών περιοχών και νησιών τηςΑνατολικής Μεσογείου( Κρήτη, Κύπρος, νησιά του Αιγαίου,Ιερουσαλήμ, Πελοπόννησο, Κωνσταντινούπολη, Θεσσαλία,ηπειρωτική Ελλάδα). Η ενσωμάτωση αυτών των περιοχών γίνεταισυνήθως με βίαιο πολεμικό τρόπο. Πολλές νέες περιοχές