2
NÓS
I
XORNAL DE GALICIA
9 DE MAIO DE 2009
EN PORTADA
T
e linguaxes distintas.Asumen posicións talvezantagónicas con respectoá lingua na que ambosescriben, o galego, esobre todo con respectoá outra na que taménpublican, o castelán. Peropor riba de todo, AlbertoLema (Bamiro, Vimianzo,1975) e Domingo Villar (Vigo,1971) comparten un mesmodispositivo editorial. Dendeo seu debut como narradorespublican simultaneamenteen galego e castelán, enGalicia e fóra de Galicia, algoque até agora –salvo outroscasos illados, talvez tanexcepcionais coma o destesdous autores– só acontecíacon escritores foráneos derecente importación –Auster,Murakami, Atxaga– ou contraxectorias moi sólidas deautores galegos, como é ocaso de Manuel Rivas, que vén de publicar nas catrolinguas oficiais do Estadoespañol
La desapariciónde la nieve
(Alfaguara).Estes días, Lema e Villarpromocionan os seusúltimos títulos, ambospublicados en galegopor Galaxia.
Sidecar
, doprimeiro, ten versiónespañola de Iris Cochón,co mesmo título, nocatálogo de Caballode Troya.
A praia dosafogados
, do segundo,autotraducida polo autorcomo
La playa de losahogados
, no de Siruela.
Ollos de auga
(2006), aprimeira novela de DomingoVillar e do seu detectiveLeo Caldas, apareceuantes en galego (Galaxia)que en castelán (Siruela).A diferenza, “cortesía” doautor cara á lingua naque foi orixinalmenteconcibida a peripecia dosseus personaxes, ambientadanas rúas e bares de Vigo,é irrelevante. As dúasedicións medraronxuntas, ás veces en paralelo,ás veces contaminándosemutuamente. “Escriboen galego e logo traduzo”,explica Villar, “pero haicousas que volven. Non sei
Narrativa subtitulada
O vigués Domingo Villar recupera ao detective Leo Caldas na súa segunda novela, ‘A praia dos afogados’, e Alberto Lema publica dúas novelas curtas reunidas en ‘Sidecar’. Editados en galego por Galaxia, ambos títulos aparecen simultanea-mente en lingua española, o primeiro en Siruela e o segundo en Caballo de Troya.
POR
IAGO MARTÍNEZ
se enriquezo ou estrago oorixinal, pero o proceso dereescrita acaba modificandoa primeira versión. O lectormáis profundo dunha obraliteraria é o tradutor, e eu teñoa sorte de poder compaxinarestas dúas olladas. Se aninguén lle sorprende que unpintor mude o grafito poloóleo, non sei por que tería quesorprenderlle que un escritormanexe dúas linguas. De feito,de saber o inglés necesarioencargaríame eu mesmoda versión para o mercadoanglosaxón. Por desgraza, sópuiden corrixir as probas”.Tres anos despois de saír doprelo, publicada e reeditadaen galego, castelán, inglés,búlgaro, ruso e agora tamén enalemán,
Ollos de auga
vendeucase 40.000 exemplares nassúas diferentes versións.Contra o que un puidesepensar, até que a edición depeto en castelán varreu áorixinal, a primeira novelaprotagonizada polo inspectorLeo Caldas vendera tanto engalego como en castelán. “Énormal”, concede Villar. “Seo 80% do albariño se vendeen Galicia, é natural que unlibro ambientado en Vigo secompre máis aquí. Con todo,eu fun o primeiro sorprendido:aos alemáns interésanlles asmesmas cousas que á xentede Marín. Canto máis local éunha historia, máis universalresulta”.
EDITAR POR “AFINIDADE”
O caso de Alberto Lema nonten nada que ver, a priori, cosesforzos institucionais porpromocionar a exportaciónde literatura. O encontro conConstantino Bértolo, editor,crítico e escritor galego áfronte de Caballo de Troya, unselo que se quere periféricono seo de Random HouseMondadori e onde Lemadebutou para o lectoradoespañol o ano pasado con
Una puta recorre Europa
, non foideliberado. Aconteceu, pordicilo co autor de
Plan de fuga
(Estaleiro, 2008), “porafinidade política e estética,que veñen a ser cousasparecidas: unha certa vontadede polémica, querencia polas
Domingo Villar é galego pero viveen Madrid, e aínda que porfía enescribir en galego –“faime sentirmáis preto da terra”– a versiónorixinal das súas novelas, vaiescribindo ao mesmo tempo a versión en castelán. “As linguasestán para empregalas”, di, e isofoi o que fixo en
Ollos de auga
, asúa primeira entrega, e n’
A praiados afogados
, o título que vén depublicar, tamén protagonizadopolo inspector Leo Caldas.
TRADUCIRSE OU NON TRADUCIRSE
A PRAIA DOS AFOGADOS
LA PLAYA DE LOS AHOGADOS
DOMINGO VILLAR
Galaxia / Siruela, 2009
504 / 448 páxinas19,90 / 19,90 euros
SIDECAR
SIDECAR
ALBERTO LEMA
Galaxia / Caballo de Troya, 2009
158 / 160 páxinas13 / 12,90 euros
Como acontecera con
Unha puta percorre Europa
(Galaxia/Caballode Troya, 2008), a súa primeiraobra narrativa, Alberto Lemaoptou por que fose a profesora etradutora Iris Cochón quen seencargase de verter
Sidecar
aocastelán. Dunha banda, invocao “respecto” polo castelán. Daoutra, a convicción de que maliaa publicar ao mesmo temponunha lingua e na outra, é unescritor en lingua galega.
zonas sombrizas do que élexítimo ou non é lexítimodicir, certa orixinalidadeexpositiva... Aí remata a miñaaventura editorial española.Non ten nada que ver conconstruír dúas carreirasliterarias en paralelo. Se nonsei como se fai no sistemaliterario galego, moito menosen dous sistemas á vez”.Sexa como for, o seu segundotítulo de narrativa,
Sidecar
,dúas novelas curtas –quenon
nouvelles
, como
Unha puta...
– sae estes días á vendanunha dobre versión, a galegade Galaxia e a española deCaballo de Troya. Esta, porén,non é súa. Quizais polo“respecto” que lle ten á linguaespañola, quizais porque é “unescritor en lingua galega quenunca escribiría en castelán”,optou porque fose de novoIris Cochón –profesorae tradutora, entre outrosautores, de Chus Pato– quense encargase.As incursións de autores
ALBERTO LEMA:“OS GALEGOS NONSOMOS OS ÚNICOSQUE MEDIMOS ALITERATURA CONVARAS POLÍTICAS”
CON ‘OLLOS DE AUGA’ E‘UNHA PUTA PERCORREEUROPA’, VILLAR E LEMADEBUTARON AO MESMOTEMPO EN GALEGOE CASTELÁN
Leave a Comment