K. Marx - Kornai János

K. Marx d

ướ

i con m

ắ

t c

ủ

a m

ộ

t trí th

ứ

c

Đ

ông Âu

Kornai János

Trình bày t

ạ

i

Đạ

i h

ọ

c Kanagawa, Yokohama, 6-12-2008

*

D

ẫ

n nh

ậ

p

1

Tôi e r

ằ

ng t

ấ

t c

ả

nh

ữ

ng gì có th

ể

nói v

ề

Karl Marx

đ

ã

đượ

c vi

ế

t c

ả

r

ồ

i. Hàng ngàn bài báo, bài nghiên c

ứ

u và hàng tr

ă

m cu

ố

n sách

đ

ã

đượ

c xu

ấ

t b

ả

n trong

đ

ó có th

ể

th

ấ

y

đủ

m

ọ

ith

ứ

t

ừ

ca t

ụ

ng cu

ồ

ng nhi

ệ

t, phân tích khách quan,

đế

n c

ă

m thù gi

ậ

n d

ữ

. Cái tôi có th

ể

thêm vào kho tài li

ệ

u mênh mông này ch

ỉ

là

quan

đ

i

ể

m cá nhân

mà t

ừ

đ

ó tôi xem xétcông trình c

ủ

a Marx. Tôi là m

ộ

t ng

ườ

i Hungary, m

ộ

t ng

ườ

i

Đ

ông Âu, sinh n

ă

m 1928, tôi b

ắ

t

đầ

u tr

ở

thành ng

ườ

i l

ớ

n vào cu

ố

i Chi

ế

n tranh Th

ế

gi

ớ

i l

ầ

n th

ứ

hai. Nh

ữ

ng di

ễ

n bi

ế

nl

ị

ch s

ử

l

ớ

n

đ

ã gây nh

ữ

ng

ấ

n t

ượ

ng sâu s

ắ

c lên t

ư

duy c

ủ

a tôi: chi

ế

n tranh tàn phá

đấ

t n

ướ

cchúng tôi, Holocaust (v

ụ

tàn sát hàng lo

ạ

t [ng

ườ

i Do thái]), gi

ả

i phóng kh

ỏ

i ách th

ố

ng tr

ị

Nazi,

đả

ng c

ộ

ng s

ả

n lên n

ắ

m quy

ề

n v

ớ

i h

ệ

th

ố

ng xã h

ộ

i ch

ủ

ngh

ĩ

a c

ủ

a nó, cách m

ạ

ngHungary 1956 và vi

ệ

c

đ

ánh g

ụ

c nó, s

ự

khôi ph

ụ

c h

ệ

th

ố

ng xã h

ộ

i ch

ủ

ngh

ĩ

a, các cu

ộ

c c

ả

icách trong các n

ă

m 1960 v

ề

ch

ủ

ngh

ĩ

a xã h

ộ

i th

ị

tr

ườ

ng và ch

ủ

ngh

ĩ

a xã h

ộ

i v

ớ

i khuônm

ặ

t ng

ườ

i và s

ự

th

ấ

t b

ạ

i c

ủ

a chúng, s

ự

tan rã c

ủ

a h

ệ

th

ố

ng xã h

ộ

i ch

ủ

ngh

ĩ

a và s

ự

tr

ở

l

ạ

ic

ủ

a h

ệ

th

ố

ng t

ư

b

ả

n ch

ủ

ngh

ĩ

a, n

ề

n dân ch

ủ

th

ế

ch

ỗ

cho ch

ế

độ

c tài, và kh

ủ

ng ho

ả

ngtài chính và kinh t

ế

hi

ệ

n nay. Ch

ỉ

chúng tôi, nh

ữ

ng ng

ườ

i s

ố

ng

ở

Đ

ông Âu và bây gi

ờ

vàotu

ổ

i b

ả

y tám m

ươ

i, có th

ể

nói r

ằ

ng chúng tôi

đ

ã

đ

ích thân tr

ả

i nghi

ệ

m, không ph

ả

i m

ộ

tvài l

ầ

n mà tám l

ầ

n, nh

ữ

ng thay

đổ

i h

ệ

th

ố

ng, nh

ữ

ng s

ự

bi

ế

n

đổ

i v

ĩ

đạ

i, hay chí ít các b

ướ

cngo

ặ

t

độ

t ng

ộ

t ti

ế

n và lùi, r

ẽ

sang và quay l

ạ

i c

ủ

a ch

ế

độ

chính tr

ị

có ngh

ĩ

a là gì.

Đố

i sánhch

ủ

ngh

ĩ

a t

ư

b

ả

n v

ớ

i ch

ủ

ngh

ĩ

a xã h

ộ

i, so sánh các

đặ

c tính c

ủ

a hai lo

ạ

i h

ệ

th

ố

ng này,nh

ữ

ng bi

ế

n

đổ

i v

ĩ

đạ

i:

đấ

y là nh

ữ

ng thay

đổ

i có t

ầ

m quan tr

ọ

ng l

ị

ch s

ử

th

ế

gi

ớ

i mà Marxquan tâm nh

ấ

t và c

ố

th

ử

để

hi

ể

u. Chúng tôi, tuy v

ậ

y, không ch

ỉ

quan tâm

đế

n chúng v

ề

m

ặ

t trí tu

ệ

- chúng tôi

đ

ã tr

ả

i nghi

ệ

m

nh

ữ

ng thay

đổ

i

đ

ó. Có l

ẽ

l

ượ

ng kinh nghi

ệ

m s

ố

ngnày, ch

ứ

không ph

ả

i kh

ả

n

ă

ng phân tích

đặ

c bi

ệ

t nào

đ

ó, khi

ế

n cho tôi có th

ể

thêm nét

đặ

c s

ắ

c nào

đ

ó vào kho tàng tài li

ệ

u l

ớ

n và có giá tr

ị

v

ề

Marx.

2

Khi các v

ị

ch

ủ

nhà Nh

ậ

t m

ờ

i tôi trình bày báo cáo này, h

ọ

nh

ấ

n m

ạ

nh r

ằ

ng có hai s

ự

ki

ệ

n g

ắ

n v

ớ

i nhau. M

ộ

t là có m

ộ

t h

ộ

i th

ả

o chuyên môn v

ề

Karl Marx, và báo cáo c

ủ

a tôis

ẽ

đượ

c trình bày trong khuôn kh

ổ

h

ộ

i th

ả

o

đ

ó. S

ự

ki

ệ

n khác là

Đạ

i h

ọ

c Kanagawa k

ỷ

*

Nguy

ễ

n Quang A d

ị

ch d

ự

a vào nguyên b

ả

n ti

ế

ng Hungary, “Marx egy ketet-erópai értelmiségi szemével”và b

ả

n d

ị

ch ti

ế

ng Anh, “Marx through the eyes of an east european intellectual”. Có th

ể

ti

ế

p c

ậ

n c

ả

hai b

ả

nt

ạ

i: http://www.colbud.hu/fellows/kornai.shtml

1

Tôi c

ả

m

ơ

n Dániel Zsuzsa, Madarász Aladár, và Nagy Eszter vì s

ự

giúp

đỡ

quý báu c

ủ

a h

ọ

cho vi

ệ

c so

ạ

nti

ể

u lu

ậ

n này. Tôi c

ả

m

ơ

n Brian McLean

đ

ã d

ị

ch sang ti

ế

ng Anh, c

ả

m

ơ

n Collegium Budapest và

Đạ

i h

ọ

cTrung Âu

đ

ã h

ỗ

tr

ợ

nghiên c

ứ

u c

ủ

a tôi.

2

Tôi ch

ọ

n ra các công trình sau t

ừ

v

ă

n li

ệ

u g

ầ

n

đ

ây và

đươ

ng

đạ

i: Elster (1991), Foley (1986), Kolakowski(1978), Mandel (2008), Roemer (1986 và 1994) và Tabbit (2006).Các sách giáo khoa v

ề

l

ị

ch s

ử

lý thuy

ế

t

đượ

c dùng

ở

các

đạ

i h

ọ

c ph

ươ

ng Tây – hay chí ít các sách giáokhoa

đượ

c xu

ấ

t b

ả

n trong m

ườ

i n

ă

m l

ạ

i

đ

ây – có nh

ắ

c

đế

n các công trình c

ủ

a Marx nh

ư

ng th

ườ

ng không phân tích hay

đ

ánh giá chúng m

ộ

t cách sâu s

ắ

c. Xem, thí d

ụ

, Backhouse (2002) và Vaggi and Groenewegen(2006)

2ni

ệ

m tám m

ươ

i n

ă

m thành l

ậ

p. Khi h

ọ

bi

ế

t r

ằ

ng n

ă

m nay các nhà kinh t

ế

h

ọ

c Hungary

đ

ãm

ừ

ng sinh nh

ậ

t l

ầ

n th

ứ

80 c

ủ

a tôi, t

ứ

c là chính xác tôi cùng tu

ổ

i v

ớ

i

đạ

i h

ọ

c c

ủ

a h

ọ

, có l

ẽ

h

ợ

p n

ế

u tôi có th

ể

tham gia l

ễ

k

ỷ

ni

ệ

m thành l

ậ

p v

ớ

i báo cáo c

ủ

a mình.

Đ

ó là m

ộ

t ni

ề

mvinh h

ạ

nh l

ớ

n và tôi r

ấ

t c

ả

m

ơ

n các v

ị

ch

ủ

nhà

đ

ã m

ờ

i. Tôi chào m

ừ

ng các b

ạ

n nhân d

ị

psinh nh

ậ

t này v

ớ

i nh

ữ

ng l

ờ

i chúc n

ồ

ng nhi

ệ

t và v

ớ

i s

ự

đồ

ng c

ả

m c

ủ

a m

ộ

t ng

ườ

i 80 tu

ổ

i.B

ở

i vì b

ả

n thân l

ờ

i m

ờ

i có tính ch

ấ

t cá nhân, có l

ẽ

có th

ể

ch

ấ

p nh

ậ

n

đượ

c, n

ế

u gi

ọ

ng bài trình bày c

ủ

a tôi mang tính

ch

ủ

quan.

Tôi không truy

ề

n

đạ

t l

ậ

p tr

ườ

ng t

ậ

p th

ể

lo

ạ

i nào

đ

ó c

ủ

a các trí th

ứ

c

Đ

ông Âu, mà tôi k

ể

chuy

ệ

n cá nhân c

ủ

a chính mình. Cu

ộ

c s

ố

ng c

ủ

am

ỗ

i cá nhân là

đơ

n nh

ấ

t và khác v

ớ

i cu

ộ

c s

ố

ng c

ủ

a m

ọ

i ng

ườ

i khác. Th

ế

nh

ư

ng, tôi cóth

ể

nói thêm r

ằ

ng t

ừ

nhi

ề

u khía c

ạ

nh câu chuy

ệ

n c

ủ

a riêng tôi có tính

đ

i

ể

n hình.

N

ế

ukhông ph

ả

i là toàn b

ộ

đườ

ng

đờ

i c

ủ

a tôi, nh

ư

ng các pha khác nhau c

ủ

a nó có th

ể

đạ

i di

ệ

ncho các pha t

ươ

ng t

ự

c

ủ

a cu

ộ

c s

ố

ng c

ủ

a nhi

ề

u ng

ườ

i khác. Khi h

ồ

i ký t

ự

s

ự

c

ủ

a tôi, cu

ố

n

B

ằ

ng s

ứ

c m

ạ

nh t

ư

duy

,

đượ

c xu

ấ

t b

ả

n, nhi

ề

u ng

ườ

i tìm

đế

n và nói v

ớ

i tôi r

ằ

ng

đọ

c ký s

ự

cá nhân c

ủ

a tôi v

ề

m

ộ

t giai

đ

o

ạ

n hay giai

đ

o

ạ

n khác h

ọ

nh

ậ

n ra câu chuy

ệ

n c

ủ

a chính h

ọ

.

3

Tôi hy v

ọ

ng

đ

i

ề

u này c

ũ

ng

đ

úng hôm nay, khi tôi k

ể

v

ề

: quan h

ệ

c

ủ

a tôi

đ

ã nh

ư

th

ế

nàov

ớ

i nh

ữ

ng t

ư

t

ưở

ng c

ủ

a Marx trong các giai

đ

o

ạ

n khác nhau c

ủ

a cu

ộ

c

đờ

i riêng c

ủ

a tôi(và c

ủ

a l

ị

ch s

ử

mà

đ

ã

ả

nh h

ưở

ng r

ấ

t l

ớ

n

đế

n

đờ

i tôi).Tôi ch

ỉ

l

ự

a ra vài t

ư

t

ưở

ng trong s

ự

nghi

ệ

p vô cùng phong phú c

ủ

a Marx. Ch

ỉ

để

trình bày nh

ữ

ng nh

ậ

n xét riêng c

ủ

a tôi liên quan

đế

n m

ỗ

i t

ư

t

ưở

ng này th

ự

c ra c

ũ

ng c

ầ

n

đế

nm

ộ

t hai ti

ể

u lu

ậ

n, th

ế

mà trong khung kh

ổ

hi

ệ

n t

ạ

i tôi ch

ỉ

có nhi

ề

u nh

ấ

t vài phút cho m

ỗ

iý

đ

ó. Vì th

ế

tôi không th

ể

đư

a ra nh

ữ

ng l

ậ

p lu

ậ

n phân tích chi ti

ế

t. Tôi hy v

ọ

ng r

ằ

ng th

ể

lo

ạ

i

đượ

c ch

ọ

n – t

ườ

ng thu

ậ

t câu chuy

ệ

n ch

ủ

quan v

ề

m

ố

i quan h

ệ

c

ủ

a tôi v

ớ

i công trìnhc

ủ

a Marx – s

ẽ

cho phép vi

ệ

c th

ả

o lu

ậ

n các

đề

tài l

ớ

n v

ớ

i nh

ị

p

độ

r

ấ

t cao.

Cái gì thu hút tôi

đế

n v

ớ

i Marx…

Tôi

đ

ã là m

ộ

t c

ậ

u bé, m

ộ

t con m

ọ

t sách. Th

ự

c s

ự

tôi

đ

ã

đọ

c ngi

ế

n ng

ấ

u không ch

ỉ

nh

ữ

ngki

ệ

t tác v

ă

n h

ọ

c, mà c

ả

các tác ph

ẩ

m tri

ế

t h

ọ

c và l

ị

ch s

ử

n

ữ

a, nh

ư

ng tr

ướ

c 1945 tôi

đ

ãch

ẳ

ng

đọ

c m

ộ

t bài vi

ế

t nào c

ủ

a Marx c

ả

.

Ở

nhà, trong gia

đ

ình khá gi

ả

,

đ

ã ch

ẳ

ng có ai,

ở

tr

ườ

ng, n

ơ

i ng

ườ

i ta d

ạ

y con em c

ủ

a gi

ớ

i trung l

ư

u, c

ũ

ng

đ

ã ch

ẳ

ng có ai gi

ớ

i thi

ệ

u cho tôim

ộ

t tác ph

ẩ

m Marxist nào. Th

ế

mà, m

ộ

t vài n

ă

m sau tôi

đ

ã t

ự

nh

ậ

n là m

ộ

t ng

ườ

i Marxistcó ý th

ứ

c.Cái gì

đ

ã gây ra s

ự

thay

đổ

i nhanh chóng này và

đ

ã thu hút tôi vô cùng m

ạ

nh m

ẽ

đế

nv

ớ

i Marx?Trong th

ờ

i d

ậ

y thì nh

ạ

y c

ả

m nh

ấ

t c

ủ

a mình,

đầ

u tiên tôi

đố

i m

ặ

t v

ớ

i các lu

ậ

t phân bi

ệ

t

đố

i x

ử

v

ớ

i ng

ườ

i Do Thái, sau

đ

ó là nh

ữ

ng tr

ả

i nghi

ệ

m nh

ụ

c nhã c

ủ

a s

ự

s

ă

n

đ

u

ổ

i, s

ự

ẩ

nnáu, tr

ố

n ch

ạ

y, khi

ế

p s

ợ

. Khi cu

ộ

c bao vây Budapest ch

ấ

m d

ứ

t, ch

ẳ

ng bao lâu tr

ở

nên rõràng là, h

ọ

đ

ã

đư

a cha tôi

đ

i Auschwitz và ông b

ị

gi

ế

t

ở

đ

ó, còn anh c

ả

tôi

đ

i ngh

ĩ

a v

ụ

lao

độ

ng thì không tr

ở

v

ề

. Ng

ầ

n

ấ

y tôi

đ

ã hi

ể

u t

ừ

vi

ệ

c h

ọ

c l

ị

ch s

ử

và t

ừ

nh

ữ

ng tr

ả

i nghi

ệ

m cánhân r

ằ

ng ch

ế

độ

Hitler và nh

ữ

ng k

ẻ

đồ

ng lõa Hungary c

ủ

a nó

đ

ã kéo chúng tôi vào chi

ế

ntranh và di

ệ

t ch

ủ

ng. Nhi

ề

u

đả

ng

đ

ã hình thành, và tôi r

ấ

t nhanh chóng tr

ở

thành ng

ườ

i

ủ

ng h

ộ

đả

ng c

ộ

ng s

ả

n. Ý ngh

ĩ

đầ

u tiên h

ướ

ng tôi t

ớ

i

đ

ó là:

đả

ng c

ộ

ng s

ả

n là

đả

ng duy

3

H

ồ

i ký t

ự

s

ự

c

ủ

a tôi

đượ

c xu

ấ

t b

ả

n b

ằ

ng ti

ế

ng Hungary n

ă

m 2005. K

ế

ti

ế

p là các l

ầ

n xu

ấ

t b

ả

n b

ằ

ng ti

ế

ng Nh

ậ

t và ti

ế

ng Anh, r

ồ

i

đế

n ti

ế

ng Nga, Ba Lan và ti

ế

ng Vi

ệ

t. B

ả

n ti

ế

ng Trung Qu

ố

c

đ

ang chu

ẩ

n b

ị

. Cu

ố

nsách

đượ

c Tsuneo Morita d

ị

ch ra ti

ế

ng Nh

ậ

t và

đượ

c Nippon-Hyoron-Sha xu

ấ

b

ả

n

ở

Tokyo.

3nh

ấ

t, b

ấ

t ch

ấ

p r

ủ

i ro b

ị

truy b

ắ

t,

đ

ã kiên

đị

nh

đấ

u tranh su

ố

t hàng th

ậ

p k

ỷ

ch

ố

ng l

ạ

i ch

ế

độ

Horthy – ch

ế

độ

đ

ã liên minh v

ớ

i Hitler và sau

đ

ó

đ

ã

đư

a s

ự

cai tr

ị

Nazi vào Hungary. H

ọ

đ

ã là nh

ữ

ng ng

ườ

i ch

ố

ng phát xít kiên

đị

nh nh

ấ

t. Ch

ỗ

c

ủ

a tôi là

ở

trong hàng ng

ũ

c

ủ

a h

ọ

.

Vì th

ế

tôi

đ

ã gia nh

ậ

p, ch

ứ

không ph

ả

i vì c

ươ

ng l

ĩ

nh c

ả

i bi

ế

n xã h

ộ

i xã h

ộ

i ch

ủ

ngh

ĩ

a c

ủ

ah

ọ

đ

ã c

ổ

v

ũ

, c

ươ

ng l

ĩ

nh mà khi

đ

ó tôi ít bi

ế

t

đế

n và b

ả

n thân nh

ữ

ng ng

ườ

i c

ộ

ng s

ả

n c

ũ

ngít nói t

ớ

i.Sau

đ

ó khi tôi b

ắ

t

đầ

u

đ

i d

ự

các bu

ổ

i h

ọ

p và thuy

ế

t trình c

ủ

a phong trào thanh niên do

đả

ng c

ộ

ng s

ả

n lãnh

đạ

o, tôi b

ắ

t

đầ

u

đọ

c các cu

ố

n sách m

ỏ

ng do

đả

ng phát hành. Tôi cóthi

ệ

n c

ả

m v

ớ

i h

ệ

t

ư

t

ưở

ng c

ủ

a

đả

ng, các t

ư

t

ưở

ng xã h

ộ

i ch

ủ

ngh

ĩ

a có v

ẻ

thuy

ế

t ph

ụ

c.Ch

ư

a

đầ

y m

ộ

t n

ă

m sau gi

ả

i phóng tôi

đ

ã

đế

n v

ớ

i Marx nh

ư

v

ậ

y. Tôi m

ườ

i tám tu

ổ

i, khil

ầ

n

đầ

u c

ầ

m cu

ố

n

T

ư

b

ả

n lu

ậ

n

(b

ằ

ng ti

ế

ng

Đứ

c, vì khi

đ

ó v

ẫ

n ch

ư

a có b

ả

n d

ị

ch ra ti

ế

ngHungary)

trong tay, và cùng v

ớ

i b

ạ

n thân nh

ấ

t c

ủ

a mình chúng tôi

đ

ã nghiên c

ứ

u r

ấ

t k

ỹ

l

ưỡ

ng t

ừ

ng dòng m

ộ

t và ghi chép r

ấ

t chi ti

ế

t.Tôi d

ừ

ng l

ạ

i

ở

đ

ây m

ộ

t chút

để

l

ư

u ý b

ạ

n

đọ

c v

ề

th

ứ

t

ự

th

ờ

i gian. Không ph

ả

i kinhnghi

ệ

m

trí tu

ệ

đ

ã cho tôi, m

ộ

t con m

ọ

t sách tr

ẻ

, cú hích kh

ở

i

độ

ng

đầ

u tiên

đế

n v

ớ

i Marx,mà

đầ

u tiên là s

ự

ti

ế

p c

ậ

n

chính tr

ị

, s

ự

tham gia vào ho

ạ

t

độ

ng c

ủ

a

đả

ng c

ộ

ng s

ả

n, và sau

đ

ó m

ớ

i là

ả

nh h

ưở

ng c

ủ

a vi

ệ

c

đọ

c sách,

đọ

c tác ph

ẩ

m c

ủ

a Marx. Tôi

đ

ã không b

ắ

t

đầ

uv

ớ

i vi

ệ

c l

ự

a ch

ọ

n Marx gi

ữ

a các trào l

ư

u t

ư

t

ưở

ng khác nhau, gi

ữ

a các tr

ườ

ng phái kinht

ế

h

ọ

c hay tri

ế

t h

ọ

c khác nhau. Tôi

đ

ã b

ắ

t

đầ

u v

ớ

i vi

ệ

c l

ự

a ch

ọ

n

đả

ng cho b

ả

n thân mìnhgi

ữ

a các phong trào chính tr

ị

, các

đả

ng và các h

ệ

t

ư

t

ưở

ng khác nhau, và

đả

ng c

ộ

ng s

ả

n

đ

ã

đặ

t các công trình c

ủ

a Marx lên bàn c

ủ

a tôi.Tôi có th

ể

li

ệ

t kê dài dài v

ề

nh

ữ

ng

đặ

c

đ

i

ể

m mà

T

ư

b

ả

n lu

ậ

n

đ

ã có

ả

nh h

ưở

ng m

ạ

nhnh

ấ

t khi

đ

ó lên tôi, nh

ư

ng bây gi

ờ

ở

đ

ây tôi ch

ỉ

l

ự

a ra vài

đ

i

ể

m trong s

ố

đ

ó.Vi

ệ

c

đọ

c càng ti

ế

n tri

ể

n tôi càng mê logic s

ắ

c s

ả

o, dòng suy ngh

ĩ

và l

ậ

p lu

ậ

n ch

ặ

t ch

ẽ

,vi

ệ

c s

ử

d

ụ

ng khái ni

ệ

m chính xác c

ủ

a tác ph

ẩ

m. Ngay t

ừ

khi còn r

ấ

t tr

ẻ

tôi

đ

ã có tính màcác thành viên gia

đ

ình và các c

ộ

ng s

ự

c

ủ

a tôi ch

ế

nh

ạ

o là “cu

ồ

ng ng

ă

n n

ắ

p”. Tôi khólòng ch

ị

u n

ổ

i s

ự

l

ộ

n x

ộ

n, lang thang trong các bài vi

ế

t hay bài nói nghiêm túc, th

ậ

m chítrong c

ả

các cu

ộ

c trò chuy

ệ

n không gò bó. Marx

đ

ã ngay l

ậ

p t

ứ

c chinh ph

ụ

c tôi v

ớ

i c

ấ

utrúc l

ậ

p lu

ậ

n sáng s

ủ

a, trong sáng, v

ớ

i các khái ni

ệ

m s

ắ

c bén. Ch

ỉ

r

ấ

t lâu sau tôi m

ớ

i bi

ế

tcác tác ph

ẩ

m

đ

ã chuy

ể

n hóa m

ộ

t s

ố

ph

ầ

n c

ủ

a lâu

đ

ài trí tu

ệ

đồ

s

ộ

c

ủ

a Marx sang ngônng

ữ

mô hình toán h

ọ

c. Thí d

ụ

các nhà kinh t

ế

h

ọ

c Hungary Bródy (1969) và nhà kinh t

ế

h

ọ

c Nh

ậ

t B

ả

n Morishima (1973)

đ

ã di

ễ

n

đạ

t lý thuy

ế

t tái s

ả

n xu

ấ

t c

ủ

a Marx b

ằ

ng các môhình input-output, nhà kinh t

ế

h

ọ

c M

ỹ

Roemer (1986)

đ

ã s

ử

d

ụ

ng c

ả

các công c

ụ

tiêuchu

ẩ

n c

ủ

a kinh t

ế

h

ọ

c v

ĩ

mô dòng ch

ủ

l

ư

u

để

di

ễ

n

đạ

t l

ạ

i kinh t

ế

h

ọ

c chính tr

ị

c

ủ

a Marx.Vi

ệ

c s

ử

d

ụ

ng ngôn ng

ữ

toán h

ọ

c nghiêm ng

ặ

t c

ủ

a các nhà l

ậ

p mô hình

đượ

c d

ễ

dàng b

ở

ivì Marx

đ

ã trình bày nguyên li

ệ

u t

ư

duy ban

đầ

u (thí d

ụ

lý thuy

ế

t tái s

ả

n xu

ấ

t) theo m

ộ

ttr

ậ

t t

ự

có logic, c

ố

g

ắ

ng dùng các

đị

nh ngh

ĩ

a chính xác ngay t

ừ

đầ

u. N

ế

u không ph

ả

i ngay t

ừ

l

ầ

n

đọ

c

đầ

u tiên, thì mu

ộ

n h

ơ

n, khi tôi

đ

ã

đọ

c khá nhi

ề

u và

đ

ã h

ọ

c

đượ

c t

ừ

công trình c

ủ

a các tác gi

ả

Marxist, còn m

ộ

t hi

ệ

n t

ượ

ng n

ữ

a

đ

ã có tác

độ

ngl

ớ

n

đố

i v

ớ

i tôi. Tôi

đ

ã có c

ả

m t

ưở

ng, r

ằ

ng m

ộ

t nhà Marxist có trong tay m

ộ

t chìa khóa cóth

ể

m

ở

m

ọ

i cánh c

ử

a. Nhà Marxist có m

ộ

t b

ộ

máy phân tích và m

ộ

t h

ệ

th

ố

ng khái ni

ệ

mmà s

ứ

c m

ạ

nh gi

ả

i thích c

ủ

a nó là

v

ạ

n n

ă

ng

. B

ấ

t lu

ậ

n

đ

ó là

đ

ánh giá m

ộ

t s

ự

ki

ệ

n l

ị

ch s

ử

,m

ộ

t v

ấ

n

đề

kinh t

ế

hay m

ộ

t bu

ổ

i bi

ể

u di

ễ

n v

ừ

a xem xong, trong tay nhà Marxist có cáccông c

ụ

mà v

ớ

i chúng có th

ể

gi

ả

i quy

ế

t v

ấ

n

đề

phân tích.

Đ

i

ề

u này t

ạ

o c

ả

m giác t

ự

caotrong ông ta. Có th

ể

là X. Y. bi

ế

t giai

đ

o

ạ

n ban

đầ

u c

ủ

a ch

ủ

ngh

ĩ

a t

ư

b

ả

n m

ộ

t cách chi ti

ế

t b

ở

i vì anh ta

đ

ã b

ỏ

hàng n

ă

m ra nghiên c

ứ

u t

ỷ

m

ỷ

, nh

ư

ng anh ta không ph

ả

i là nhà

Category:	Uncategorized.
Rating:
Upload Date:	05/13/2009
Copyright:	Attribution Non-commercial
Tags:	This document has no tags.

Documents

People