Digitale Bibliotheek

dib



nummer 1, 2009

Zo’n anderhal miljoen mensen hebben in Nederland moeite metlezen en schrijven. In een samenleving zoals de onze, die ook weleen gemedialiseerde samenleving wordt genoemd, is dit lastig.Schrij o lees maar eens een e-mail o zoek maar eens inormatieop het internet op. Als je moeite hebt met lezen en schrijven lijktdit een onmogelijke taak.Deze moeite met lezen en schrijven wordt ook laaggeletterdheidgenoemd. Omdat er een taboe rust op deze laaggeletterdheid doetde overheid er alles aan om dit taboe te doorbreken; bijvoorbeeldmet het

Van A tot Z betrokken: Aanvalsplan Laaggeletterdheid 2006-2010.

In dit plan nam leesbevordering een grote plaats in, im-mers voorkomen is beter dan genezen. De bibliotheek als centrum voor ontwikkeling en educatie en natuurlijke samenwerkingspart-ner voor het onderwijs, kreeg een belangrijke rol. Toen het planwerd gelanceerd waren de Makkelijk Lezen Punten, plekken waar jongeren en volwassenen door speciale inrichting en collectie ge-stimuleerd worden om te gaan lezen, net ingericht. Ook had deStadsbibliotheek Haarlem in die tijd een concept ontwikkeld voor vmbo-jongeren (tussen de dertien en achttien jaar) die moeite heb-ben met lezen en dit 4you! genoemd.

Kun je door het spelen van games laaggeletterdheid tegengaanonder jongeren? Deze vraag stond centraal in een onlangsgehouden debat hierover. Volgens Liesbeth Mantel, producton-derzoeker bij TU Delft Library, is het te vroeg voor conclusies.Gedegen onderzoek heeft immers nog niet plaatsgevonden.

door Liesbeth Mantel

Laaggeletterdheid

te lijf met games

Deskundigen gaan de discussie aan

Digitale Bibliotheek

dib



nummer 1, 2009

Dit concept is in de agelopen jaren door veel bibliothekenovergenomen. 4you! bestaat uit een aantrekkelijke collectieen inrichting die − om de jongeren aan te spreken − vaakwordt aangevuld met een Playstation o een Wii. Maar wor-den deze gameconsoles nu alleen neergezet om jongerende bibliotheek in te krijgen met het idee: als zij er eenmaalzijn pakken ze ook wel een boek? O leren de jongeren doorhet spelen van games beter lezen en begrijpen zij taal danook beter? Met andere woorden: kun je door het spelen vangames laaggeletterdheid tegen gaan?

nog gEEn ondErzoEk

Deze vraag stond centraal tijdens het debat Gamen als mid-del tegen laaggeletterdheid onder jongeren dat op 20 januariwerd gehouden in Leiden. Probiblio, de organisator, wildeter asluiting van een periode van twee jaar subsidie in hetkader van de laaggeletterdheidsbestrijding met een aantaldeskundigen uit de gamewereld, politiek, onderwijs en de bi-bliotheek in een Rondom 10-setting onder leiding van CeesGrimbergen de discussie aangaan. Ook de deelnemers in dezaal werd gevraagd actie deel te nemen aan het debat.Het lastige in de discussie, die niet heel erg van de grondkwam omdat niemand in het panel en de zaal tegen gamen is,is dat er in Nederland nog geen onderzoek is gedaan naar ga-men in de strijd tegen laaggeletterdheid. Wel zijn er (interna-tionale) voorbeelden te vinden van bibliotheken die jongerenmeer aanspreken en binnenhalen als zij game-evenementenorganiseren. En ook zijn er voorbeelden van hogere uitleen-cijers van boeken in relatie tot gameactiviteiten in de biblio-theek. Maar het is nog veel te vroeg om te concluderen datgames positie bijdragen in de strijd tegen laaggeletterdheid,als dat ooit al het geval zal zijn.Uiteraard is er een verschil tussen entertainment games enserious games. De laatste groep kan speciaal worden ont-wikkeld voor het beter lezen en het leren van taal. Zo heeNiels Zandbergen (deelnemer panel) in Arika een game ont-wikkeld die helpt bij het leren van taal. Maar er bestaan ookgames waardoor kinderen spelenderwijs een taal leren, zoalsbijvoorbeeld bij het spel Taaltreers. Deze games vind je nietterug op een 4you!-plein en dat is precies waar Anton Mole-naar (raadslid Leeaar Rotterdam en deelnemer panel) in au-gustus 2008 vragen over stelde aan het college van B en W inRotterdam. Voor hem staat namelijk niet vast dat het concept4you! daadwerkelijk meehelpt in de strijd tegen laaggeletterd-heid en hij vraagt zich dan ook a o het geld dat speciekbedoeld is voor de strijd tegen laaggeletterdheid wel besteedmoet worden aan een 4you!-aciliteit in de bibliotheek.Eigenlijk lopen er twee discussie door elkaar heen en dit wastijdens het debat ook het geval. Aan de ene kant is er de vraago het 4you!-concept succesvol is in het binnenhalen van jon-geren in de bibliotheek. Door het plaatsen van onder andereeen gameconsole speel je tenslotte meer in op de leewereld van jongeren. En aan de andere kant is er de vraag o het4you!-concept helpt tegen laaggeletterdheid, dat in dit geval juist niet wordt tegengegaan door de games maar door deboeken en tijdschrien die bij 4you! te vinden zijn.In Rotterdam moet de evaluatie van 4you! nog plaatsvindenmaar in Haarlem zijn er wel al conclusies getrokken. Daarzijn de uitleencijers van de betreende collectieonderdelengestegen sinds deze op de 4you!-plekken worden aangebo-den. Ook is het aantal groepsbezoeken van vmbo-scholen ge-stegen en wordt de bibliotheek door die scholen steeds meergezien als samenwerkingspartner op het gebied van lezen entaal. In de preventie van laaggeletterdheid zou je dus kunnenconcluderen dat 4you! een succesormule is. Maar welke rolgames hier nu precies in spelen is onduidelijk en dat zal zoblijven totdat hier gedegen onderzoek naar is gedaan.Pro.dr. Adriaan van der Weel, hoogleraar in de moderne ge-schiedenis van het boek en van de bedrijseconomische entechnische ontwikkeling van de boekensector (deelnemer inde zaal), vond de discussie zeer zinvol ook al was het dui-delijk dat er niet meteen antwoorden op de vele prangende vragen zouden komen.In het gevecht tegen laaggeletterdheid is wat hem betre veeltoegestaan, ook al wil dat niet zeggen dat alles eectie is.Van der Weel is er echter niet van overtuigd dat gamen opzich een goed instrument is. Wel denkt hij dat serieuze aan-dacht voor gamen ervoor kan zorgen dat jongeren zichzel serieus genomen voelen, wat indirect betere mogelijkhedenbiedt voor werkelijke verbetering van hun geletterdheid.Hij is geen voorstander van het rechtstreeks inzetten van ga-men en als het al wordt gedaan, is het belangrijk om een goedonderscheid te maken tussen de mogelijke doelen die metgaming bereikt kunnen worden, zoals bijvoorbeeld leeskilo-meters maken tijdens het gamen. De veranderende denitie van geletterdheid door de jaren heen hee hierbij zijn belang-stelling. In die zin zou hij het prachtig vinden als de tekstuelegeletterdheid en die van de visuele gamewereld dichter bij el-kaar worden gebracht.

durvEn LErEn

Margreet van den Berg (adviseur/projectleider op het gebied van onderwijs en ICT en paneldeelnemer) vindt dat games op verschillende manieren een rol kunnen spelen in de bestrij-ding van laaggeletterdheid onder jongeren. Door het aanbie-den van games lok je jongeren naar de bibliotheek. Door ze