High Quality
Open the downloaded document, and select print from the file menu (PDF reader required).
Овој текст прв пат е објавен на 14.05.2009 година. Достапен е на:http://novica.softver.org.mk/node/446
Ослободување на информациските добра
За промената на пазарните структури и производството какорезултат на иновации во правото и технологијатаНовица Наков
Резиме
Развојот на технологијата секогаш предизвикувал економски раст ипромени во општеството, но и жестоки дебати за користа и штетите коинастануваат. Со најновите пробиви во компјутерската технологија исофтверот, денес се случува уште едно поместување.Истовремено, иновациите во правото овозможуваат уште поизразенаулога на технолгиите. Ова посебно се однесува на градењето на правнидокументи над законите за авторските права кои мудро ја преиначуваатнамената на самите закони.Овие активности полека се преточуваат во идеи и модели за нови начинина производство на информациски добра и овој текст пренесува некои одтие нови идеи и се обидува да објасни како досегашните модели запроизводство на информациски добра се менуваат.Главниот осврт е на производството на софтвер од причина штопоместувањето започнало токму од таму. Но и голем број на другииндустрии се судираат со овие промени. Некои од нив повешто сесправуваат со нив, а некои пак пружаат отпор. И покрај ова, променитенеизбежно се случуваат. Резултатите од тоа, може да се надеваме, ќебидат корисни за целото општество.
Авторско право
Овој документ е авторско дело на Новица Наков.Во стилот на Вуди Гурти (http://en.wikipedia.org/wiki/Woody_Guthrie), секојшто ќе биде фатен како го копира без моја дозвола, ќе ми биде добардругар. Копирајте го, дистрибуирајте го, објавувајте го. Јас го напишав итоа беше сѐ што сакав да направам.
За авторот
Новица Наков е економист по образование, со голем интерес за тоа какоправото, технологијата и економијата се мешаат и создаваат возбудливаоколина за слободниот софтвер и слободната култура. Наков е истакнатчлен на македонската заедница за слободен софтвер и член нанепрофитната организација „Слободен софтвер Македонија“. Неговитедруги текстови се достапни на:http://www.scribd.com/people/documents/2251543/folder/74647е-пошта: nnovica@gmail.com
Ако ти имаш јаболко и јас имам јаболко иги размениме овие јаболка, тогаш и ти ијас сѐ уште ќе имаме по едно јаболко. Но, ако ти имаш идеја и јас имам идеја иги размениме овие идеи, тогаш секој однас ќе има две идеи.~ Џорџ Бернард Шо
Вовед
Овој текст е преглед на некои од современите идеи што се поврзани сопроизводството и дистрибуцијата на информациските добра. Поради тоа штомоето познавање на темата е ограничено
, текстот не се обидува да изнесезначајни новости, туку само да презентира и евентуално сублимира дел од овиеидеи, така што би му биле јасни на секој читател кој има основни познавања одекономските и правните концепти поврзани со монополите и авторските права.Истовремено, се надевам дека ќе биде доволно интересен за да поттикнепонатамошно истражување на темата.Текстот започнува со презентирање на вообичаената економска анализа запроизводството на информациски добра и ги објаснува правните механизми безкои таквото производство не би било можно во формата што денес ја знаемекако доминантна. Потоа, објаснува кои се иновациите што се случиле во правотои технологијата (или како што вели Лоренс Лесиг во правниот код и вопрограмерскиот код
) и како тие иновации го менуваат пазарот ипроизводството, посебно на софтверот. На крај, дава краток преглед наслучувањата во другите области на производство на информациски добра кадешто се случуваат исти или слични поместувања.
Информациски добра
Секое добро кое се произведува во светот содржи информации. Сепак, не велимеза сите добра дека се информациски добра. На пример, во производството на
1Треба да се прибележи дека авторот на овој текст ѝ припаѓа на групата која, во најмала рака, зазаеднички го има ставот дека е потребна реформа на системот за авторски права, бидејќи тој мупречи на современото општество на различни начини. Во таа смисла, во текстот можеби можеда се насети наклонетост кон ова гледиште, иако авторот се трудеше да остане колку што еможно неутрален и објективен во ова излагање.2Во својата книга „Код и други закони на киберпросторот“, Лесиг опширно ја објаснува врскатапомеѓу законите (анг. Legal code) и програмерскиот код (анг. Code). Една од главниоте поентина оваа книга е дека во киберпросторот, кодот е законот кој го одредува целокупнотооднесување на сите учесници.
едно столче нужно се потребни информации – знаењето на столарот сеотелотворува во предметот што тој го изработува. Вредноста на столчето ќезависи од тоа знаење, како и од материјалите кои се употребени во неговатаизработка. Но, никој нема да рече дека столчето е информациско добро.Информациските добра се добра чија вредност произлегува од информациитешто во нив се отелотворени, а не од нивните физички карактеристики (Krugmanand Wells 520). Еден компакт-диск со музика содржи информации кои ја даваатнеговата вредност. Материјалот од кој е направен дискот не вреди речисиништо.Освен музиката, во оваа група на добра се вбројуваат и филмовите,литературата, компјутерскиот софтвер, лековите и, до некаде, голем бројпронајдоци. Било за забава или за преживување, сите овие играат важни улогиво секојдневниот живот на луѓето. Начинот
на кој денешните влади имеѓународни организации го третираат производството и продажбата на ситеовие добра е извор на дебати, но и на отворено непријателство помеѓусиромашните и богатите земји, а често и помеѓу сиромашните и богатите слоевиво една земја.
Како економската наука гледа на производството наинформациски добра?
Економистите го разгледуваат производството на информациски добра како тоада се остварува во монополски услови. Ова е така бидејќи правата запроизводство и дистрибуција традиционално му припаѓаат на еден понудувач.Стандардната економска анализа на производството и продажбата наинформациските добра, најдена во вообичаените американски учебници, веливака (Krugman and Wells 519-521):Едно информациско добро, како што е музичка снимка, има високи фикснитрошоци и ниски маргинални трошоци (речиси еднакви на нула). Ова ситуација еслична на онаа со природниот монопол
.Графикот (на слика 1) ја прикажува структурата на трошоци со која се соочува
3Ова пред сѐ се однесува на рестриктивните закони за авторските права кои се усогласуваат насветско ниво, но и на новите правни решенија кои со помош на технологија се произведуваатограничувања онаму каде авторските права не можат (како на пример американскиот DMCA закон (http://www.copyright.gov/legislation/dmca.pdf - посетено на 14.05.2009 г.). Како што ќевидиме подоцна, некои од земјите одлучуваат да ги занемарат различните закони, особено когае во прашање животот на нивните граѓани.4Традиционално за природен монопол се сметаат производството, продажбата и дистрибуцијатана добра како што се електричната енергија или водата. Кај нив, исто така фиксните трошоцисе високи, а маргиналните се ниски, иако никогаш не се толку занемарливи за да речеме декасе еднакви на нула.
Add a Comment