compo_deriva_grega_latina_alumno_def_1

1

COMPOSICIÓN CULTA E DERIVACIÓN DEORIXE GREGA E LATINA

Estrutura básica da palabra:

•

LEXEMAS

: Achegan o significado básico da palabra.

o

Mensa / mesa

,

vit

-alis /

vit

-al, trans-

ferre

/ trans-

ferir

,

arm

-arium,

arm

-ario

•

MORFEMAS

: completan ou precisa o significado dos lexemas.

o

Flexionais: significación gramatical: ama-

ba

-

m

, ros-

a-s

o

Derivativos ou afixos: significado léxico



Prefixos: antes do lexema:

•

prae

-dicere /

pre

-dicir



Sufixos: despois do lexema:

•

agr-

arius

/ agr-

ario

, hum-

anus

/ hum-

ano

, arous-

án

A formación de palabras:

•

Clases de palabras:

o

Simples

: constan unicamente do seu lexema:

terra

,

lingua

o

Derivadas

: uso de prefixos e sufixos engadidos ao lexema (

ante

-ced-

ente

, locu-

torio

)

o

Compostas

: dous ou máis lexemas forman unha palabra

(mortí

-

fero, agri-cultura,dentí-frico

)Dentro destas últimas atópanse os

compostos eruditos ou neocomposición

: é un modelo decomposición mediante o grego, o latín ou a mestura deles. Normalmente adoitan ser palabrasde nomenclatura científica, técnica, literaria e filosófica. Algúns estudiosos non a considerancomposición e inclúena na derivación por afixación.Exemplos:arborícola, vermífugo, fratricida, farmacoloxía, mitoloxía, taquicardia, antropófago,odontólogo, oftalmólogo, filosofía, multicolor, teléfono, omnipotente.

2

COMPOSICIÓN ERUDITA/ ORIXE GREGA (1º elemento)

PRIMEIRO ELEMENTO

acro-

(

ἄκρος

-

α

-

ον

)

aero-

(

ἀήρ

,

ἀέρος

)

anemo-

(

ἄνεμος

)

antropo-

(

ἄνθρωπος

)

arqueo-

(

ἀρχαῖος

)

artr(o)-

(

ἄρθρον

)

auto-

(

αὐτός

)

baro-

(

βαρύς

,

εῖα

,

ύ

)

biblio-

(

βιβλίον

)

bio-

(

βίος

)

caco-

(

κακός

)

cali-

(

κακός

)

cardio-

(

καρδία

)

ciclo-

(

κύκλος

)

cosmo-

(

κόσμος

)

crono-

(

χρόνος

)

dáctilo-

(

δάκτυλος

)

deca-

(

δέκα

)

demo-

(

δῆμος

)

dermat(o)-

(

δέρμα

, -

ατος

)

enea-

(

ἐννέα

)

etno-

(

ἔθνος

)

filo-

(

φίλος

)

fleb-

(

φλέψ

,

φλεβός

)

fono-

(

φωνή

)

foto-

(

φῶς

,

φωτός

)

gastro-

(

γαστήρ

,

γαστρός

)

helio-

(

ἥλιος

)

hemi-

(

ἡμι

-)

hemo-; hemato-;

(

αἷμα

, -

ατος

)

héndeca-

(

ἕνδεκα

)

hepta-

(

ἑπτά

)

hetero-

(

ἕτερος

)

hexa-

(

ἕξ

)

hidro-

(

ὕδωρ

)

hipo-

(

ὑπό

)

hom(e)o-

(

ὁμός

)

iso-

(

ἲ

σος

)

lito-

(

λίθος

)

macro-

(

μακρός

)

mast(o)-

(

μαστός

)

mega-(lo)

(

μέγας

)

melo-

(

μέλος

)

metr(o)-

(

μέτρόν

)

micro-

(

μικρός

)

miso-

(

μισέω

)

mono-

(

μόνος

)

morfo-

(

μορφή

)

necro-

(

νεκρός

)

neo-

(

νέος

)

neuro-

(

νεῦρον

)

ped-

(

παῖς

,

παιδός

)

octo-

(

ὀκτώ

)

odonto-

(

ὀδούς

,

ὀδόντος

)

oftalmo-

(

ὀφθαλμός

)

oligo-

(

ὀλίγος

)

onomato-

(

ὄνομα

)

orto-

(

ὀρθός

)

oto-

(

οὖς

,

ὠτός

)

pan-

(

πᾶς

,

πᾶσα

,

πᾶν

)

penta-

(

πέντε

)

piro-

(

πῦρ

,

πυρός

)

pneuma-

(

πνεῦμα

-

ατος

))

poli-

(

πολύς

)

proto-

(

πρῶτος

)

pseudo-

(

ψεῦδος

)

psico-

(

ψυχή

)

querat(o)-

(

κέρας

, -

ατος

)

rino-

(

ῥίς

, -

νός

)

sidero-

(

σίδηρος

)

stomato-

(

στόμα

)

talaso-

(

θάλασσα

)

tanato-

(

θάνατος

)

taqui-

(

ταχύς

)

tele-

(

τῆλε

)

teo-

(

θεός

)

termo-

(

θερμός

)

tetra-

(

τέτρα

)

topo-

(

τόπος

)

xeno-

(

ξένος

)

xeo-

(

γεω

-

γῆ

)

xer(onto)-

(

γέρων

,

οντος

)

zoo-

(

ζῷον

)

SIGNIFICADOS (desordeados)

un, único, sóantigocírculo, rodacorazóndezfermoso, belezahomemalomundonove pel pobotempoun mesmo, propioventovidavoz, sonnovoarticulaciónvea pesadez, gravidadeaugacabalograndegrandeigual, idénticoluz, acción da luzonceoutro, distinto pedra pezón, mama, tetaraza, pobosangueseissetesolventre, estómagoairevello, vellezcalor, quenteestranxeiroigualcincodenteformalumemortonenonervionomeoídooitoollo pequeno poucoque odiarecto, correctotodo, todosamigomortelibrometade, medioelevación, cimaaire, respiraciónanimal bocacatrocornodeusfalsoferrolonxe, distancialugar mar mentemoitosnariz primeirorápidoterramúsica, cantodedonai

ACTIVIDADE 1: Elabora unha táboa de 1º ELEMENTOS GREGOS, significados eexemplos, utilizando o modelo da páxina seguinte.