Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
2.1. Categorías de xénero e número

2.1. Categorías de xénero e número

Ratings: (0)|Views: 61|Likes:
Published by Luz Varela Armas

More info:

Categories:Types, School Work
Published by: Luz Varela Armas on May 25, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/11/2014

pdf

text

original

 
III. O significado: morfemas e palabras no marco da referencia nominal1. Categorías de xénero e número
1.nero e número nos substantivos
1.1.O xénero
O xénero é nos substantivos un
trazo combinatorio
que determina que as
palabras con xénero relacionadas
con eles
concorden
cos mesmos. Na
maioría
dossubstantivos o
xénero non
é
morfema
. Este trazo pode ser:1)Un
clasificador
, como ocorre na
maioría
dos substantivos, é dicir, serve só para dividir os substantivos en
clases
de
xénero masculino
e
feminino
(asociados de forma xeral a determinadas terminacións).2)Unha
categoría gramatical
fundada no
criterio semántico
de ‘sexo’ polo quenela hai
dous membros opositivos
que se expresan mediante
morfos
dexénero.
1)Oposicn de xénero
1)
O
POSICIÓN
 
E
 
NEUTRALIZACIÓN
:a)
Oposición
: a
categoría gramatical
de xénero só se pode aplicar, polo tanto,a seres con diferenza de sexo. Pon, na lingua
non
se dá unha
correspondencia exacta
entre o xénero natural e a súa
gramaticalización
, pero nos casos nos que se dá
oposición na lingua
 
funciona sen
restricións(o sexo feminino sempre é denotado por un feminino gramatical, o mesmocó masculino). b)
Neutralización
: dáse en palabras nas que hai
unha soa forma
para os
doussexos
, de xeito que o nero masculino fica neutralizado. Son ossubstantivos tradicionalmente denominados
epicenos
(
 salmón, lince
).2)
O
XÉNERO
 
COMO
 
DISTINGUIDOR 
 
LÉXICO
: na lingua poden darse
emparellamentosformais
entre substantivos masculinos e femininos
sen
que teñan unha
relación opositiva
entre si, nestes casos o xénero actúa como distin
guidorléxico
, que pode ser:a)
Redundante
, xa que é posible que se dean
varias
asociacións e
combinacións
de
temas
e xéneros
sen
que se dea
oposición
entre ossubstantivos emparellados. Nestes casos o xénero é un distinguidor léxicoredundande porque os
elementos distintivos
son realmente os
fonemas
. Ocambio pode darse:Dentro dun mesmo xénero (
leite, leito; fame, fama
).Mudando de xénero (
testemuño, testemuña
).Asociándose máis de dúas palabras (
 pan, pano, pana
). b)
Pertinente
, naquelas palabras que
coinciden totalmente
na súa
expresiónfónica
:
o capital vs. a capital, o cólera vs. a cólera, o editorial vs. aeditorial 
, etc.3)
V
ALORES
 
DOS
 
TERMOS
 
EXTENSIVO
 
E
 
INTENSIVO
 
DA
 
OPOSICIÓN
:a)O
termo feminino
, intensivo ou marcado, significa
sempre
 
‘sexofeminino’
, pero o
masculino
, extensivo ou non marcado, pode significar 
‘sexo masculino
ou
indiferenza
á oposición (‘sexo masculino e/oufeminino’). Este uso do masculino pode facer referencia a todos
‘machos’
,todos
‘femias’
ou a todos
‘machos e femias’
. b)O
feminino
pode ser 
ocasionalmente
o termo
non marcado
:
 galiña, vaca,ovella, cabra, besta
, etc.
Morfoloxía galega
2008/2009USC1
 
III. O significado: morfemas e palabras no marco da referencia nominal1. Categorías de xénero e número
c)Actualmente dáse unha
tendencia en expansión
a usar o
masculino e ofeminino
para referise a persoas dos
dous sexos
, de xeito que se deixa deempregar o masculino para referirse aos dous.d)En moitos
títulos
, dignidades cargos ou oficios o
cónxuxe
 
adquire
mediante o matrimonio os mesmos. Esta é unha tendencia en
retroceso
.
2)Xénero e a formación de palabras en substantivos nonanimados
1)
T
IPO
 
 A
 
 POLICÍA
O
 
 POLICÍA
: son emparellamentos nos que a
diferenza semántica
dá lugar a un
cambio
de
clase de xénero
, pero
sen oposición
(
a trompeta, otrompeta; a magnolia, o magnolio
). Así, o xénero é só un
distinguidor léxico
,redundante ou pertinente, de palabras relacionadas por 
derivación
.2)
T
IPOS
 
OVO
OVA
 ,
 SACHO
 SACHA
: son substantivos procedentes de
neutros latinos
,de xeito que dunha mesma palabra latina temos en galego unha
 formamasculina
procedente do singular latino, e unha
 feminina
procedente do plural. Pódense dar varios casos:a)As acepcións de
conxuntou ou totalidade
que tiña o neutro latino:
 Perdéronse
nalgúns casos (
marabilla, cereixa
).
 Mantivéronse
noutros casos, usándose os termos só en
plural
(
entrañas,escaleiras
). b)Nos substantivos galegos mantense unha
relación semántica
de
individual
(masculino) /
colectivo
(feminino) á que se suman outros trazos léxicos:
corno, corna; brazo, braza
, etc.c)O
feminino
pasa a ter o significado de
individual máis extenso
(
 froito, froita
), de xeito que se crea unha relación na que o masculino designa unharealidade de menor dimensión e o feminino de maior dimensión (
horto,horta; dedo, deda; río, ría; madeiro, madeira
). Estas relacións poden ser dediferentes tipos:Ferramentas ou apeiros de labranza : tamo do instrumento (
mazo,maza; forcado, forcada; gadaña, gadaño
).Obxectos que teñen algún tipo de oco : tamo interno (
cubo, cuba; xerro, xerra; cesto, cesta; saco, saca; bolso, bolsa; zoco, zoca; pozo, poza
).Extensión (anchura) : (
chouso, chousa; horto, horta; manto, manta; río,ría
).Diferenzas máis especializadas nas que case non se relacionan osmembros entre si respecto ao tamaño, malia teren a mesma procedencia. Estamos polo tanto perante
relacións de tipo derivativo
, que
non
teñen que ver coas existentes entre o membros da
categoría de xénero
xa que:-
Non
hai unha
relación opositiva
entre ‘sexo masculino’ e ‘sexo feminino’, polo que
tampouco
atopamos un
membro extensivo
e outro
intensivo
.-Teñen unha
morfoloxía particular
.
Morfoloxía galega
2008/2009USC2
 
III. O significado: morfemas e palabras no marco da referencia nominal1. Categorías de xénero e número
1.2.O número
A
categoría
de número
expresa ‘cuantificación’
en diferentes sentidos eé a única
determinación obrigada
na
maioría
dos
substantivos comúns
.
1)Significado e acepcións
1)O
MORFEMA
 
DE
 
PLURAL
é o termo
intensivo
, co significado de
‘pluralidade,máis dun’
:a)En
substantivos descontinuos
, nos que o plural é
habitual
, este expresa
membros ou tipos
(
bolígrafos, paxaros
). b)En
substantivos continuos
, nos que o plural é
infrecuente
, o plural expresasempre
tipos
(
aceites, arroces
).2)O
SINGULAR 
é o termo
extensivo
que, ademais do significado opositivo de
‘singularidade’
ten tamén o de
‘indiferenza á oposición de número’
. Podeter 
varias realizacións
dependentes da clase de substantivo:a)
‘singularidade, un’
:
 Substantivos descontinuos
: referencia a un
membro
da clase designada polo substantivo (
aquela cana de pescar 
).
 Substantivos continuos
: referencia a un
tipo
da clase (
madeira deimportación
). b)
Cantidade indeterminada
en sentido
proporcional ou deintensificación’
, nos que o singular por si mesmo non expresa ningunhacuantificación e esta pode ser especificada por cuantificadores en singular:
 Substantivos continuos concretos
:
porción
(
bebe leite
).
 Substantivos continuos abstractos
:
intensidade
(
 pouca paciencia
).c)
Usos referidos á clase
(indirectamente aos membros, ás porcións ou aostipos):
 Substantivos descontinuos
: referencia a
tódolos membros
da clase (
o gato ten sona de animal falso
).
 Substantivos continuos
:
ausencia
de
segmentación interna
á clase(
 gústame o zume de laranxa
).d)Usos de
cuantificadores en singular con substantivos continuos
(con
significado de pluralidade
) derivados do carácter non marcado do singular (
alí hai moita cousa que ver 
).e)Sentido secundario de
pluralidade
o uso do
singular
para
obxectosatribuídos
a
cada membro dun grupo
(
colgade o abrigo na percha
).
2)Neutralización da oposición
1)
S
UBSTANTIVOS
 
QUE
 
SE
 
USAN
 
SEMPRE
 
OU
 
CASE
 
SEMPRE
 
EN
 
PLURAL
:
angarellas,nupcias, cóxegas, exequias
, etc.2)Substantivos que se usan
 
EN
 
PLURAL
 
OU
 
TAMÉN
 
EN
 
SINGULAR 
de xeito máis oumenos
LIBRE
(
alicerce, alicerces; cimento, cimentos
), frecuentes en:a)
Obxectos formados por dúas pezas
(
 prismático, prismáticos; tesoira,tesoiras; alicate, alicates; pantalón, pantalóns
). Nos casos nos que as pezasson
separables
e numerables hai
oposición de número
, pero o plural podeter en moitas ocasións acepción de
‘par’
(
ollos, calcetíns, zapatos
). b)
Realidades análogas
, nas que os substantivos están
neutralizados
e só seusan en plural (
antellos, cirolas
).
Morfoloxía galega
2008/2009USC3

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->