• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
1. Os Séculos Escuros. O contexto histórico. Problemática lingüística e cultural. Textosfundamentais. O século XVIII: o labor das individualidades
1.Contexto histórico: causas da problemática lingüística e cultural
Son varias as
causas
de que, despois do esplendor da Idade Media(especialmente nos séculos XIII e XIV), se dese unha situación de
decadencia
enGaliza a tódolos niveis, incluído o literario. Todas elas están relacionadas, como imosver, cunha serie de
conflitos
que fan que se dea unha grande
inestabilidade política
,non favorecendo así o cultivo literario. As tres principais
causas
desta decadenciason:a)
Loita
 pola
sucesión
do trono entre
Pedro I, “O Cruel”,
e
Enrique deTrastámara
: os
nobres galegos
 
apoian
a
Pedro
 
I
, mais o
vencedor
sería
Enrique de Trastámara
polo que a
nobreza
galega sufrirá a
represión
deste.Cando a nobreza fica derrotada por Enrique de Trastámara perden a súa posicióneconómica e, polo tanto, non teñen con que lles pagar aos
trobadores
, polo queestes marchar para Castela (
 Escola galego-castelá
). b)
Guerras Irmandiñas
: as Guerras Irmandiñas foron
revoltas
dos
labregoscontra
a
nobreza
que se produciron no século XV, foron dúas guerras:
Primeira guerra irmandiña
,
 Irmandade Fusquenlla
(1431): localízase en
Pontedeume
e
Betanzos
onde
Nuño Freire de Andrade
,
O Mao
, trataba conextrema dureza aos seus vasalos. O principal dirixente desta revolta foi
RoiXordo
(burgués coruñés). Foron derrotados axiña.
Segunda guerra irmandiña
(1467 – 1469): o derrubamento de castelos e pazos
esténdese
por case toda
Galiza
. Destacan varios nobres que se puxeroná fronte da revolta:
Pedro de Osorio
: centro de Galiza.
Alonso de Lanzós
: sur de Galiza.
Diego de Lemos
: sur de Lugo e norte de Ourense. Nun principio teñen un
éxito
considerábel, mais a nobreza pídelle axuda a
PedroMadruga
, Conde de Caminha, quen acude cun novidoso armamento, usando a
pólvora
. Deste xeito, a
revolta
é
controlada
axiña polos nobres e, unha vez sufocada,
non
hai
moita represión
xa que
necesitan
aos
labregos
para que lles
traballen
asterras.c)
Loita
 pola
sucesión
entre
Isabel
e
Xoana, “A Beltranexa”
: a
nobreza galega
,xunto coa
portuguesa
, apoian a
Xoana
, quen sae
perdedora
. Cando
Isabel
chega ao poder a
nobreza
 
galega
sobre unha
terríbel represión
(Pardo de Cela)e é
substituída
por 
nobreza castelá
. É o que
Zurita
denominou “
doma ecastración do Reino de Galiza
”. Pola contra, a
Igrexa
, que sempre se sitúa aocarón do poder, verase
beneficiada
por Isabel. Este conflito foi o que
peoresconsecuencias
lle trouxo a Galiza.Esta
decadencia política
trae consigo a
decadencia literaria
, Galiza ésometida á Coroa de Castela en tódolos sentidos, incluído o lingüístico:
A
Administración
usa o castelán, tanto os funcionarios foráneos coma osgalegos (o que explica o gran número de galeguismos en moitos documentos),igual cá política, xa que se dá unha
situación diglósica
na que o castelán é alingua de prestixio.
A
Igrexa
tamén é un forte axente
desgaleguizador
, especialmente porque posúeun instrumento con moito poder: o
ensino
.
Literatura Galega dos Séculos Escurosás Irmandades da Fala
2006/2007USC
1
 
1. Os Séculos Escuros. O contexto histórico. Problemática lingüística e cultural. Textosfundamentais. O século XVIII: o labor das individualidades
Desaparece
o
cultivo escrito
do galego, no mesmo momento no que
Portugal
inicia a súa
expansión
, e comeza o
desprezo
da propia lingua (
auto-odio
) non só polos galegos, senón que tamén os portugueses consideran que o
galego
é unha
corrupción do castelán
. Isto será
desmentido
no
século XVIII
por dousimportantes persoeiros:
Padre Feijóo
.
Padre Sarmiento
, quen defende a necesidade de que o
ensino
se impartaen
galego
para mellorar a aprendizaxe dos nenos galegofalantes. Nesemesmo século na
 Real célula de Aranjuez 
(1872) decrétase a
imposición
do
castelán
. Así, o galego sigue sendo falado polo pobo, pero por un pobo caseanalfabeto.
2.Textos fundamentais
Nos
séculos XV, XVI, XVII
e grande
parte do XVIII
 
desaparece
, candaos últimos trobadores, a
poesía culta
(practicamente non existía nin novela ninteatro). E, ademais, o
galego
morre en
tódolos ámbitos
. A pesar disto, si que hai
composicións populares
que moitas veces son
recompiladas
por un
autor
que llesdá un carácter máis
culto
, deixando de ser anónimas. Imos ver algúns dos textos máisrepresentativos desta época.
2.1. Textos de carácter popular 
2.1.1. Poesía de circunstancias
 Trátase dunha poesía que se refire a algún
acontecemento
de certa
repercusión
sobre o que o pobo reflicte o seu parecer. Son composicións
anónimas
ede
base popular
coma as seguintes:a)Referidos á
morte
do
Mariscal Pero Pardo de Cela
(7/10/1483)
1
consérvansedous textos:
Texto en
prosa
: dátase a
comezos
do
século XVI
, aínda que é posíbelque sexa
anterior
porque hai moitas
elipses
, o que presupón uncoñecemento dos feitos por parte do auditorio. Está escrito con certo
maniqueísmo
(bos vs. malos) e é un texto moi
elemental
, pertencenteá chamada
literatura de cordel 
.
Texto en
verso
, “
O lamento da Frouseira
”:
Romance
do que se conservan
32 versos
e que se cre que tivo queser 
máis longo
, xa que hai
partes inconexas
.
Foi atopado en
1674
no memorial da
Casa de Saavedra enGranada
e é moi posíbel que fose
copiado
por alguén
non galego
,o que explica a transcrición de
palabras non galegas
. Algúnsexemplos disto son os seguintes: na segunda estrofa aparece a palabra *
temour 
para que rime con
mour 
e na sexta *
vilancia
.
Intenta
mitificar
a figura do
Mariscal
comparando a traizón quesufriu coa que sufriu Xesús por parte de Xudas. Esta
analoxía
cos
textos bíblicos
pretende unha mellor comprensión por parte do
1
No século XX, no tempo das Irmandades da Fala e antes, considérase ao Mariscal coma un mito daresistencia galega ao morrer por defender a súa torre (a Torre da Frouseira, no Valadouro, onde estáasediado e é traizoado polos seus oficiais) e os intereses de Galiza fronte ao centralismo, malia ser oque sufocou a Segunda Revolta Irmandiña ou Grande Guerra Irmandiña.
Literatura Galega dos Séculos Escurosás Irmandades da Fala
2006/2007USC
2
 
1. Os Séculos Escuros. O contexto histórico. Problemática lingüística e cultural. Textosfundamentais. O século XVIII: o labor das individualidades
lector (o mesmo fará Valentín Lamas Carvajal en
O catecismo dolabrego
). b)Poema sobre o “
 Saqueo de Cangas polos turcos
”, que se produce o9/12/1617: os asasinatos, roubos e secuestros que sufriu esta vila deron lugar á
crónica histórica
deste acontecemento e tamén á
composición
da que vimosfalando. Existen dúas
interpretacións
desta composición:
ÁLVAREZ BLÁZQUEZ
: dinos que está composición está realizada por un
testemuño presencial
que chega a
Celanova
, onde un
fradecopia
a composición.
Xosé Oxea
(contemporáneo e amigo de Curros)entrégalle unha
copia
a
Manuel Murguía
, quen publica o texto en
1881
sen engadirlle ningún comentario.
B. BARREIRO
: revisa o texto a comezos do século XX e establece ahipótese de que nel interviñeron dúas mans afastadas no tempo:
Unha
contemporánea
aos feitos, presente nos
versos impares
,que relata os sucesos esquematicamente. Dinos Bernardo Barreiroque se trata dun
cóengo da Catedral de Ourense
,
don Álvarodel Valle
, xa que a
lingua
empregada non ten trazos da costa,senón do
galego central
(
ises
). Ademais ten unha forte carga
relixiosa
.
Outra,
afastada no tempo
, que ten pretensións de facer acomposición máis
culta
. Así, é a que lle engade un
refrán
(moicastelanizado) e un
ritornello
(lonxe, lonxe, lonxe...).
2.1.2. Vilancicos de Nadal
 
Vilancico
e
 panxoliña
son dúas denominacións que usan de xeito
xenérico
para referírmonos aos
cantos do Nadal
2
. Nesta época podemos atopar 
vilancicos de autor
e
vilancicos anónimos
, mais a súa
orixe
é popular ou culta?Existen dúas teorías que intentan responder esta pregunta:1.
Orixe culta ou erudita
, defendida por 
X. FILGUEIRA VALVERDE
.Segundo esta postura na Alta Idade Media representábanse nas
igrexas
 pequenas
pezas teatrais
que tiñan o
nacemento de Cristo
como tema central,nelas os pastores interpretaban unhas
cancións
que, segundo esta teoría,
pasarían
despois ao
pobo
.2.
Orixe popular
, defendida por 
X. Mª ÁLVAREZ BLÁZQUEZ
. Segundo estateoría serían as
coplas populares
as que
inspirarían
as
cancións
desas pezas
teatrais
representadas nas igrexas, coplas que serían sometidas a unha
manerudita
antes de seren interpretadas nestas pezas.Estas
dúas teorías
non teñen porque ser excluíntes, senón que
podencomplementarse
.Hai dous
focos principais
na creación de vilancicos nesta época:a)
Santiago de Compostela
, capital ecuménica.
b)Mondoñedo
2
En galego existen tamén denominacións específicas para os cantos de Nadal segundo o día no que seinterpreten. Así temos os nadales (días 24 e 25 de decembro), os manueles (día 1 de xaneiro) e o reis(día 5 de xaneiro).
Literatura Galega dos Séculos Escurosás Irmandades da Fala
2006/2007USC
3
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...