Embed Doc
Copy Link
Readcast
Collections

CommentGo Back

Download

Irakurmena

Testua irakurri ondoren ariketa bat baino gehiago egingo dituzu.Lehengoan, ulermen ariketa izango da. Bigarrena, informazioa elkartzea etahirugarrena: azpimarratuta dauden esaldiak berridaztea.

Hizkuntza aniztasuna eta gure bizi-kalitatea

Arriskuan dauden munduko hizkuntzen atlasa(2009) berritu du Unescoerakundeak. Atlas honen helburua da desagertzeko zorian daudenhizkuntzen inguruan atentzioa deitzea, politikarien, komunitate linguistikoeneta, oro har, herritarren artean munduko hizkuntza aniztasuna babestearenaldeko jarrera hedatzea, eta munduan desagertzeko arriskuan daudenhizkuntzekin eta aniztasun linguistikoarekin gertatzen dena azaltzea. Egiaesan, informazio oso erabilgarria ematen da atlasean. Modu interaktiboan,oso erraz lortu daiteke munduan zehar arriskuan dauden hizkuntzenegoerari buruzko informazioa.Aniztasun linguistikoa izan da gure munduaren berezitasunetariko bat.Hizkuntza ugariz osatutako munduan bizi izan gara orain arte, eta horrekezagutza sortzea eta, ondorioz, bizi-kalitatea hobeagotzea ahalbidetu diogizateriari. Hizkuntzak nahitaezko bitartekoak dira kultur adierazpenerakoeta ondare kulturala ikusiezina transmititzeko, eta beharrezkoak diragizakien eta gizarte-taldeen identitaterako zein aurrerabiderako.

Gure eskudago

: edo nazioarte mailan hizkuntzekiko politikak eta jarrerak aldatzenditugu, edo orain arteko hizkuntza aniztasuna desagertu egingo da, etagure bizi-kalitatea murriztuko.Zehazki, hizkuntzak sei biziberritze/arrisku mailatan sailkatuta agertzen diraatlasean:- Salbu dauden hizkuntzak: desagertzeko arriskurik ez duten hizkuntzakdira.- Salbu ez dauden hizkuntzak: umeek hitz egiten dituzten hizkuntzak dira,baina esparru zehatz batzuetan bakarrik (etxean, adibidez). Guztira,atlasean arriskuan dauden 2.498 hizkuntzen berri ematen da, eta horietako607 hizkuntza talde honetan sailkatzen dira (arriskuan dauden hizkuntzen%24,3).

Unescoren arabera, talde honetan dago euskara (Unescorenarabera, 660.000 eta 700.000 hiztun bitartean dauzka euskarak).Dena dela, Iparraldean euskararen egoera are eta kaxkarragoa da.

Unescoren arabera, guztiz arriskuan dagoen hizkuntza da.

- Arriskuan dauden hizkuntzak: umeek ez dute hizkuntza ikasten etxean.Orotara, 632 hizkuntza daude talde honetan (%25,3). Aragoiera (10.000hiztun inguru) asturiera-leoniera (150.000 hiztun) eta gaskoia (250.000hiztun guztira, 3.841 Estatu espainiarrean) hemen kokatzen dira, etazerbait egiten ez bada laster desagertu daitezke.- Guztiz arriskuan dauden hizkuntzak: aiton-amonen belaunaldiak hitzegiten du bakarrik, eta gurasoen belaunaldiak ulertu egiten du, bainaberaien artean ez dute hizkuntza erabiltzen eta ez die euren seme-alabeitransmititzen: 502 hizkuntza daude egoera honetan (%20,1)- Desagertzeko zorian dauden hizkuntzak: aiton-amonak eta belaunaldizaharrenak dira hizkuntza dakiten gazteenak, eta, gainera, oso gutxitanerabiltzen dute: 538 hizkuntza denetara (%21,5)- Desagertutako hizkuntzak: hiztunak desagertu egin dira: guztira 219hizkuntza (%8,8).Atlasaren arabera, munduan hitz egiten diren 6.700 hizkuntzetatik erdiainguru desagertu egin daiteke mendea bukatu baino lehen. Gainera, 1950.urtetik 241 hizkuntza desagertu dira munduan. Besteak beste, Australiansei hizkuntza desagertu dira, Brasilen 12, Txinan bederatzi, Indonesian 10,Papua Ginea Berrian 10, Errusiar Federazioan 19 eta Amerikako EstatuBatuetan 53. Bereziki, atentzioa deitzen du Hego Ameriketan gertatzen ariden hizkuntzen heriotza. 1950. urtetik 35 hizkuntza desagertu diraArgentinan (4), Bolibian (4), Brasilen (12), Txilen (1), Kolonbian (4),Ekuadorren (1), Hondurasen (1), Nikaraguan (3) eta Perun (5).Aniztasun linguistikoa izan da gure munduaren berezitasunetariko bat.Hizkuntza ugariz osatutako munduan bizi izan gara orain arte, eta horrekezagutza sortzea eta, ondorioz, bizi-kalitatea hobeagotzea ahalbidetu diogizateriari. Hizkuntzak nahitaezko bitartekoak dira kultur adierazpenerakoeta ondare kulturala ikusiezina transmititzeko, eta beharrezkoak diragizakien eta gizarte-taldeen identitaterako zein aurrerabiderako. DavidCrystal hizkuntzalariak dioen bezala, "Hizkuntza batek herri batenoroimena, sentimenduak eta historia gordetzen ditu bere baitan" .

Gureesku dago

: edo nazioarte mailan hizkuntzekiko politikak eta jarrerakaldatzen ditugu, edo orain arteko hizkuntza aniztasuna desagertu egingoda, eta gure bizi-kalitatea murriztuko.Patxi Juaristi

Egia ala gezurra

Orain, adierazi esaldiak egia ala gezurra diren.

Zutabeak lotu

Lotu bi zutabeetako informazioa testuan irakurri duzuna gogoan izanik.

Berridatzi esaldiak

Atlas honen helburua da desagertzeko zorian dauden hizkuntzen inguruanatentzioa deitzea.oso erraz lortu daiteke munduan zehar arriskuan dauden hizkuntzenegoerari buruzko informazioaHizkuntza ugariz osatutako munduan bizi izan gara orain artebeharrezkoak dira gizakien eta gizarte-taldeen identitaterako zeinaurrerabiderakoedo nazioarte mailan hizkuntzekiko politikak eta jarrerak aldatzen ditugu,edo orain arteko hizkuntza aniztasuna desagertu egingo dazerbait egiten ez bada laster desagertu daitezkeDesagertzeko zorian dauden hizkuntzakDesagertutako hizkuntzakmunduan hitz egiten diren 6.700 hizkuntzetatik erdia inguru desagertu egindaiteke mendea bukatu baino lehenHizkuntza ugariz osatutako munduan bizi izan gara orain arte

Erlatiboa

Lotu lehenengo bost esaldiak eta itzuli hurrengo bostak.Salbu daudenhizkuntzak

Aiton-amonek, belaunaldi zaharrek bakarrikerabiltzen dute. Gurasoek ulertu bai, baina ez duteerabiltzen eta ezin dute seme alabekin erabili.

Salbu ez daudenhizkuntzak

Azken hiztuna hil da.

Arriskuan daudenhizkuntzak

Belaunaldi guztiek hitz egiten dute. Transmisioaziurtatua dago.

Guztiz arriskuandauden hizkuntzak

Haur batzuek hitz egiten dute hizkuntza, bainamugatutako lekuan, etxean, esate baterako.

Desagertzeko zoriandauden hizkuntzak

Hiztun gazteenak aiton-amonak dira eta ez daukatehitz egiteko aukerarik.

Desagertutakohizkuntzak