High Quality
Open the downloaded document, and select print from the file menu (PDF reader required).
Sandra I. Ramos Maldonado
(Gaditana Studiorum Vniuersitas)
– VI Conuentus
Societatis Studiorum Latinorum
(Baeza 27-30/05/2009)
1
DE LINGVA LATINA DOCENDA IN HISPANIA (SAEC. XVIIº)“De
Florilegio artis uersificatoriae
(Valentiae 1640), Francisco Cascalio auctore (1559-1642)”
F. Cascales.
Epigramas y tratados gramaticales
, Estudio introductorio, edición crítica, traducción anotada e índices acargo de S. Ramos Maldonado, Instituto de Estudios Humanísticos – Ed. Laberinto - C. S. I. C., Alcañiz – Madrid, (enelaboración)1.
Epigrammata,
en Epístola X, Década II, de las
Cartas
filológicas
: 1
a
ed. L. Berós, Murcia, 1634; 2
a
ed. A. deSancha, Madrid, 1779; 3
a
ed. en
BAE
, t. LXVII, Madrid, 1870; 4
a
ed. J. García Soriano, Clásicos Castellanos,Espasa-Calpe, Madrid, 1930-1969; 5ª ed. S. Ramos, Tesis de Licenciatura inédita, Cádiz, 1992.2.
Epistola
Horatii
Flacci
de Arte Poetica
in
methodum
redacta
uersibus
Horatianis
stantibus,
ex
diuersis
tamen
locis
ad
diuersa
loca
traslatis
: 1
a
ed. S. Sparsam, Valentiae, 1639; 2
a
ed. Madrid, 1779 (
cf.
Tablas
Poéticas
, ed. de Sancha); 3ªed. J. Alemán, Murcia, 2000.3.
Nouae in Grammaticam Obseruationes:
1ª ed., Valentiae 1639 (fue publicada tras la
Epistola Horatii Flacci...,
ed. S.Sparsam);
2ª ed. Madrid
,
1779
(
cf.
Tablas Poéticas,
ed. de Sancha); 3ª ed. A. García Berrio, Murcia, 1968.
4.
Florilegium
artis
uersificatoriae
: 1ª y única ed. S. Sparsam, Valentiae, 1640.
FLORILEGIVM
/
Artis
versificatoriae
. /
Francisco Cascalio auctore.
Colofón: CVM FACVLTATE / VALENTIAE, / apud Sylvestrem Sparsam. Anno / M.DCXXXX [32 pp. In 8º]
DOMINO LVDOVICO CELDRANO,MVRCIANAE CIVITATIS VIRO PERILLVSTRI,FRANCISCVS CASCALIVSS(ALVTEM) P(LVRIMAM) D(ICIT)
Cum tibi sim iamdiu tam addictus, tam familiaris, ut uix unquam diem unum a tuo latere discesserim, ut inafflante et reflante fortuna tibi semper gratissimo pectore astiterim, ut et domi et in foro tuum cinxerim latus, ut inurbe et suburbio, in uallibus et in montibus, in funebribus atratis, in symposiis laetis, te nunquam deseruerim, ut intheatris et caueis, quid pluribus? Vt ubique gentium tibi fuerim assiduus,
cui nisi tibi hoc opusculum, quod
Florilegium seu uaria lectio de arte uersificatoria
inscribitur, nuncuparem?Tibi igitur nuncupo, dico. Nec dubito quin eo animo quo id consecro lubens, eodem et tu sisaccepturus
, quae tua benignitas erga me et nunc est et semper fuit. Tu is es, clarissime Ludouice, quem ipse uolo utpatronum, amo ut pupillas oculorum, cui omnia grati animi officia debeo, ex quo mea nititur salus.Proh Deum inmortalem! Quot ac quantis me muneribus ornasti, auxisti, condecorasti! [...]
D. LVDOVICVS CELDRANVSF(rancisco) Cascalio suo
Quid tibi pro tanto, Cascali, munere reddam?Quid nisi quod docto Cornuto Persius olim“[…]: PERS.
Sat
. vv. 30-40”
[
Cf
. SIL. ITAL.
Punica
4, 809:
Quid tibi pro tanto
non impar
munere
soluat
]
1. Mentiones eius cui
Florilegium
mittitur:
Tu adi interpretes prosodiae ... ; Scande [passim] ; Praeterea sciasoportet... ; Quid tractes… ; Si laeta scribis pluribus dactilis uteris... ; Si turbatus aliquid dicas, turbabis ordinem dicendinaturales... ; Excute has omnes uoces, nullam reperies methaphoricam…; Necesse est ut quidquid dicas ad uiuumrepraesentes, si uelis haberi dicique poeta… ; Considera, si lubet, duo Virgiliana loca…; Audi, obsecro …; Videobsecro... ; Vide hic quam belle… ; Siquid doceas, dominantibus et propriis uerbis utare ...; Audi Eouanum Hessum ... ;Vt si uelis dicere ...; At hic tantisper consiste …; Scito debere poetam…; Accipe tamen…; Vidisti syllabas longas inbreues mutare …; Sed illud scias …2. CASC.
Flor.
f. [A3r]: Poetica ars alia est a uersificatoria. Illa ad praecepta poematica, haec ad genera uariapangendorum uersuum spectat. […]
Versificatoria ars modos contexendi uersus uarios dictat
.
Sandra I. Ramos Maldonado
(Gaditana Studiorum Vniuersitas)
– VI Conuentus
Societatis Studiorum Latinorum
(Baeza 27-30/05/2009)
2
3. CASC.
Flor.
f. A4r: Sed quoniam Horatius ait:
Quidquid praecipies, esto breuis, ut cito dictaPercipiant animi dociles teneantque fideles,
quam breuissime potero, meas agam partes, ne uel molestus sim uel
auditorem discendi auidum
prolixus teneam. […]Igitur, ne uos uana ludam spe, ad id quod pollicitus [f.A3v] sum, me libenter ipse accingam, uos interim
animis
mihi
linguisque fauete
1
. A facilibus ad difficilia nobis est faciendus gradus, si uelimus prudentiae semitam inire […]Multiplices sunt species iterationis, aliquas memorabimus
adolescentum gratia
. [f.B3r]4. CASC.
Flor.
f. A3r: De uersificatoria non omnia, aliqua tantum quae mihi esse magis selecta et peculiaria uideantur,dicam.
Caetera
ludimagistris, qui non pauci nec pauca praeceperunt
,
mando
.
2
5. CASC.
Flor.
f. [A3v]: His supersedeo. Tu adi interpretes prosodiae quorum haec seges est.6. CASC.
Flor.
f. [B7r]: Esset prope inanitum si omnia carminum Lyricorum genera uellem huc producere, esset etiamactum agere: quae adi, obsecro,
Pellisonem, Despauterium, Sabinum, Glareanum et alios prosodiographos
, qui tedocebunt copiose, diserte, distincte quidquid [f. B7v] ad numeros lyricos faciat, ubi in forum lipidissimis lymphaeispoteris sitim uel ardentissimam restinguere: ego, ne te delassem, opusculo nostro coronidem impono. Vale meque innumero tuorum clientium habeas, precor.
7. ARGVMENTVM:
1.
Discrimen inter artem uersificatoriam atque artem poeticam2.
De scopo opusculi methodoque.3.
De pedibus. De hexametro et pentametro.4.
De spondaeis dactilisue utendis ad tristia hilariaue tractanda5.
De uerbis rationeque dicendi quae utenda sunt ad significandam animi turbationem
6.
De officio poetae: quidquid dicat, ad uiuum repraesentandum sit.
7.
Poeta actiones imitari necnon mores et affectus animi ad unguem exprimere debet.8.
Frustra fiunt per plura quae fieri possunt per pauciora.9.
De maxima uerborum ui effundenda: Exempla10.
De pedibus nothis siue illegitimis in hexametro. De hexametro spondaico11.
De figuris dimensionis: Ectlipsis. Synalepha. Syneresis. Diaeresis12.
De figuris aliquot uerborum: Hellenismus. Ellipsis. Syllepsis. Archaismus. Allegoria. Tmesis. Endiadis. Ironia.Iteratio13. Aliquot genera uersuum lyricorum: De Asclepiadaeo. De Sapphico cum Adonico. De Gliconico. De Alcmanio.De Phaleucio14. Discrimen inter stylum lyricorum et ceterorum (epicorum, tragicorum comicorumque): Exempla15. Epilogus
AUCTORES A CASCALIO MEMORATI (34 auctores = 100 mentiones)
I. AUCTORES ANTIQVI (20 auctores = 83 mentiones)
I.1.Auctores maxime memorati:
Vergilius Maro …………………………..... (38%), Horatius ………………………... (11%)
3
I.2.Auctores septies-ter memorati:
Ouidius .… (7%), Terentius …. (4%) Cicero .… (4%) Martialis .… (3%) Persius … (3%)
I.3.Auctores semel memorati:
Aristoteles
,
Lucanus, Lucretius, Tibulus, Mela, Albinus, Ennius, Catullus (Cato? )
4
…..... (1%)
I.4. Loci selecti auctoribus non memoratis:
Priscianus, Propertius, Sidonius, Vomanus, Hymni ……...……….….......... (1%)
1
Cf
. HOR.
carm
. 3, 1: Fauete linguis; OV.
Fast
. 1, 71: linguis animisque fauete;
Met
. 15, 677; animis linguisque fauete
2
Cf.
L. GIL, «Los maestros de latinidad», en
Panorama social del humanismo español (1500-1800)
, Madrid 1997
2
, pp. 324-339.
3
Cf
. CASC.
Flor
. f. A3r: apud lyricos poetas Pindarum et
Horatium
, alterum Graecorum principem, alterum Latinorum; f. [A4v] necesse estut quidquid dicas ad uiuum repraesentes, si uelis haberi dicique poeta. Quod ex omnibus poetis, siue Graecis siue Latinis melius exactiusattentius
Maro
praestitit, obseruauit, obtinuit.
4
Cf
. CASC.
Flor
. f. B4r: talia poemata imitanda nobis, non illa
Enniana
et
Catuliana (
fortasse
Catoniana
[
scil.
“Disticha Catonis”]),quibus delectati sunt cinctuti
Cethaegi
(
cf
. HOR.
ars
50/56: Fingere cinctutis non exaudita
Cethegis
continget, [...] cum lingua
Catonis etEnni
; HOR.
Epist
. 2, 2, 117: quae priscis memorata
Catonibus atque Cethegis
).
Cf. et
CASC.
Cartas Phil.
I 8 (Madrid: 1779, p. 83):“Virgilio, Horacio, Catulo, Propercio, Tibulo, Ovidio, Ausonio, Nemesiano, Fracastorio, Pontano, i otros mil que entre los Latinosreverenciamos, juntamente con nuestros Españoles Lucano, Marcial, Séneca i Claudiano claro escrivieron […]”.
Sandra I. Ramos Maldonado
(Gaditana Studiorum Vniuersitas)
– VI Conuentus
Societatis Studiorum Latinorum
(Baeza 27-30/05/2009)
3
II. AUCTORES MODERNI (14 auctores = 17 mentiones)
II.1 Poetae (9 auctores = 11 mentiones):
Ianus Pannonius, humanista poetaque Hungaricus (1434-1472) …………………………(3%)Iacobus Sannázaro, poeta Italicus (1458-1531) ………………………………………….(1%)IoannesAntonius Porcellius, poeta Neapolitanus (1405-1480) ………………….……..…(1%)Ioannes Pontanus, poeta, historicus políticusque Italicus (1426-1503) …………………...(1%)Basinius, poeta Italicus (1425-1457) ……………………………………………………...(1%)Publio Fausto Andrelino, poeta Italicus (c. 1450-1518) …………………..……..………..(1%)Euricius Cordus, medicus, poeta humanistaque Theodiscus (1486-1535) …………..……(1%)Helius Eoban Hessus, poeta humanistaque Theodiscus(1488-1540) ……………............. (1%)Angelus A. Poliziano, poeta humanistaque Italicus (1454-1494) ………………….…….. (1%)
II.2. Prosodiographi humanistaeque (5 auctores = 6 mentiones):
Iohannes Despauterius, grammaticus Niniuensis Flandricus (1460-1520) ………….......... (2%)Ioannes Pelisson, grammaticus Francogallicus († 1568) ……………………………........... (1%)Henricus Glareanus, grammaticus poeta musicusque Helueticus (1488-1563) ………..........(1%)Georgius Sabinus, grammaticus, poeta humanistaque Theodiscus (1508 1560) ………….. (1%)Ioannes Rauisius Textor, humanista Francogallicus (1430-1524) ……………….………… (1%)
8.
EPITHETA
Ioannis Ravisii Textoris Nivernensis, Opus Absolutissimum: post varias editiones ipsiusque Auctorisrecognitionem et doctissimorum virorum emendationes locupletatum et innumeris mendis repurgatum; Accesserunt DEPROSODIA libri IIII, quos Epithetorum praeposuimus operi. Item
De carminibus ad ueterum imitationem artificiosecomponendis praecepta collecta a GEORGIO SABINO.
Excudebat Jacobus Store, MDLXXXVII (= DE PROSODIA 1587)8.1. CASC.
Flor
. f. B4r: Carmina haec melica uariismodis texuntur diuersaque nomina habent. Quaedam abinuentoribus ut
Asclepiadea
ab Asclepiade,
Sapphica
aSappho,
Phaleucia
a Phaleuco; alia a materia ut
Heroica
,
Satyrica
; alia a frequentiore pede ut
Iambica
aIambo,
Trochaica
a trochaeo; alia a pedum numero ut
senaria, octonaria;
alia a mensuris scansionis utmonometra, dimetra, trimetra, pentametra, /f.[B4v]exametra; alia a syllabarum numero, ut
endecasyllaba…
DE PROSODIA 1587, pp. 84-85: [...] quorum etiam
uaria
commemorantur a Grammaticis et Prosodiographis nomina.Alia etenim ab auctoribus seu inuentoribus nuncupata ut
Asclepiadeum
ab Asclepiade,
Sapphicum
a Sappho,
Phaleucium
a Phaleucio. Alia a materia ut
Heroicum
quoHeroum res gestae cum laude scribuntur;
Satyricum
quohominum uita taxatur. Alia a frequentiori pede ut
Iambicum
a Iambo,
Trochaicum
a trochaeo,
dactylicum
a dactylo pedepraedominate. Alia a pedum numero ut
Senarium,octonarium
, sex et octo pedum. Alia a scansionis mensurisut
Monometrum
unicam habens mensuram,
Dimetrum
, duas ;
Trimetrum
, tres ;
Tetrametrum
, quattuor ;
Pentametrum
,Quinque ;
Hexametrum
, sex. In Iambicis, Trochaicis etAnapesticis duo pedes unicam mensuram constituunt [...]Alia a syllabarum numero, ut
Hendecasyllabum
continenssine interemptione syllabas undecim, ut
Phaleucium
etSapphicum [...]8.2. CASC.
Flor
. f.[A7r] : […]
Despauterius
doctusadmodum Grammaticus postquam praecepit senispedibus exametrum fieri, addit haec Carmina:
Namque rei grauitas quinta in regione locauit Spondaeum ueluti. Magnum Iouis incrementum. Datque pedes alias Maro; tu puer elige legem. Ad haec
Rabisius Textor
in prolegomeo epitethor
ū
aliqua carmina licenter posita adducit pueris eui-tanda, quae hab
ē
t pedes nothos, qualis est anapæstus.Fluuiorum rex Eridanus, camposque per omnesCum stabulis armenta tulio.
Anap
ę
stus est pes trisyllabus: constat duabus breuibuscum longa in fine. metire: Fluuio, rumRex, Erida,nuscam, posqueper, omnes.DE PROSODIA 1587, p. 82:[…] Huic carmini praeterDactylum et Spondeum et alii aptantur pedes, unde idem
Desp
(auterius).
Haec te legitime docui ; nam saepe Poetae Ipsa minus seruant : tu quanta licentia cautus Est permissa uide, ne quando turpiter erres. Namque rei grauitas quinta in regione locauit Spondaeum ueluti. Magnum Iouis incrementum. Datque pedes alias Maro; tu puer elige legem.
Hoc est ¶ Heroici versus pedes
Legitimi
, id est ex carmineslege debiti, sunt dactylus et spondaeus, ¶ Admittunturtamen nothi, id est,
illegitimi
per poeticam licentiam, quamcauebis, quia raro occurrit
[...]
Add a Comment