L a y l a A e r t s

Rprr

BENIN



VREDESEILANDEN

Ook de Beniners zijnkinderen van de globalisering.De boeren produce-ren voedsel en willendat kwijt buiten deeigen landsgrenzen.Fairtrade zien ze alseen toegangspoort tot Europa. Tegelij-kertijd weten ze dat ze ook in eigen land en in de buurlandenmeer moeten kunnenverkopen. Ze wetendat ze ook eten voor zichzelf moeten hebben. En ze geloven dat eten offeren aan hun voodoo helpt, zowelbij het verkopen als bij het overleven.Voor deze “Reporter Benin” duikt Greet Pluymers in het leven van creatieve vrouwen en ambitieuze boeren, vanmoeders en kleuters, van koningen, van voodoo.

Antropologie heeft ze nog maar pas gestudeerd, maar journaliste Greet Pluymers (°1960) volgt al meer dantwintig jaar het nieuws uit het buitenland voor de VRT. Inhaar reportages voor het TV-journaal en Terzake laat ze de stem van het Zuiden horen over thema’s als aids, migra-tie, ontwikkelingssamenwerking, voedselzekerheid. Ze zag Vredeseilanden al aan het werk in Senegal en Togo.Nu dus ook in Benin.

> 2> 2

“ik zing over hoe we fairtraderijst oogsten”

Op de plaats waar de kwaliteitsrijstzal worden opgeslagen, ontmoet iktwaalf leden van de boerenorgani-satie van Tchètti. De opslagplaatsis nieuw en nog leeg. De rijst vande vorige oogst ligt gestapeld inhet rijstverwerkingsbedrijf van eenvan de leden, Césaire Abanté.

Césaire Abanté

: Dat zal niet meermogen. Onverwerkte rijst moetapart van verwerkte rijst gestoc-keerd worden. Dat is één van deeisen van de FLO. Ik moet trou-wens heel mijn bedrijfje verbou-wen. Alles moet hygiënischer. Ikga nieuwe machines kopen. Alleszal op stroom werken, de benzine-motoren verdwijnen, zodat de rijstniet meer naar benzine kan ruiken.Toch draait mijn zaak nu goed. Derijst wordt bij ons gepeld, gezui-verd en gesorteerd op korrellengte.Langkorrelige rijst haalt een hoge-re prijs dan gebroken rijst. Aanparboiled rijst, die al ‘s gestoomdis, verdient de boer nog meer.

Belgisch professionalismein Benin

De boeren werken sinds 2005samen met Vredeseilanden enColruyt. Het eerste zichtbare daar-van waren de wederzijdse werkbe-zoeken. Landbouwexpert HectorKpodonou liep twee jaar geledenstage bij Colruyt in België. Hij iséén van de mensen die de rijstboe-ren geleerd heeft om commercieel te denken.

Hector Kpodonou:

Ik heb inBelgië vooral gezien hoe ik mijnideeën rond een commercieel haalbare duurzame landbouw kanrealiseren. Het meest frappan-te voor mij is hoe jullie iets datingevoerd wordt een toegevoegdewaarde geven. Een basisproductwordt op kwaliteit gecontroleerd,verpakt, gecommercialiseerd enkrijgt zo een Belgische stempel.Ingevoerde koffie wordt koffie van

Bijna 500 rijstboeren zaaien op dit moment hun grote droom in. Een klein deel van de rijstveldenvan Tchètti en Kpataba wordt nu bewerkt volgens de eisen van de internationale fairtrade-organisatie FLO (Fair Trade Labelling Organizations). De boeren hopen het fairtradecertificaat tebehalen. De Belgische supermarktketen Colruyt en Vredeseilanden hebben hen alvast beloofd dat ze één container van de geoogste rijst kunnen uitvoeren naar België.

bijvoorbeeld het merk Colruyt. EenBelgisch bedrijf is erom bekom-merd niet in diskrediet gebracht teworden door wat het invoert. Datprofessionalisme en die trots wil ikook bij onze rijstboer zien.De trots is nu al te lezen in degezichten van de rijstboerenvan Tchètti. Uit het blote hoofdsommen ze op wat ze verande-ren om aan de fairtradecriteria tevoldoen.“We gebruiken geen onkruidver-delgers meer en werken alleennog met organische meststoffen.De rijst moet op minstens 120

1Enige voorwaarde is dat de rijst voldoet aan de kwaliteitscriteria van BOOST, het rijstimportbedrijf waar Colruyt mee werkt. Vermits die criteria minder streng zijn dan die van de FLO, is dat haalbaar.Colruyt en Vredeseilanden hebben trouwens mee bepaald welke rijstvariëteit ingezaaid wordt.

L a y l a A e r t s

3 <

meter van een katoenveld gezaaidworden om te vermijden dat scha-delijke stoffen overwaaien. Wemogen rijstvariëteiten niet meermengen. We moeten het veld nietéén keer maar drie keer wiedenterwijl de rijst groeit. Kinderen jonger dan 15 jaar en zwangerevrouwen mogen niet meer op hetveld werken. Omdat controle hier-op mogelijk moet zijn, zetten wedeze en alle andere regels op eenbord naast het veld waarop de fair-traderijst groeit.”

Geen kinderen, geenzwangere vrouwen

De fairtraderegels worden alleentoegepast op de enkele rijstvel-den waar de kwaliteitsvolle varië-teit groeit die Vredeseilanden enColruyt mee financieren. Het leer-proces gaat langzaam. Pijnpuntenworden aangehaald.

Mathias Kindjefo:

Op de anderevelden doen we wat we willen. Dewerkwijze die de FLO ons oplegtis erg arbeidsintensief en tochmogen we de eigen familie nietvolledig inzetten. Geen kinderen,geen zwangere vrouwen. Maar wehebben niet het geld om veel land-arbeiders te betalen.

Richard Ogougbe:

Het werkvolk isniet opgeleid. Ze weten niet hoe zede rijst moeten inzaaien of oogs-ten. Je kan niet op hen rekenen.Ze blijven soms weg op dagen dat je hen absoluut nodig hebt.

Paulin Ayenan:

We moeten nogalles met de hand doen. Ik wil eenChinese machine.Paulin richt zich tot IrèneMitchodigni, de projectbegeleid-ster van Vredeseilanden. Geduldiglegt ze nog maar eens uit dat eenmachine geen toveroplossing is,dat Chinese landbouwmachinesniet geschikt zijn voor Beninseondergrond, dat ze machines zelf moeten kunnen onderhouden.Mogelijk biedt de overheid eenoplossing. In het landbouwplanzit een aankoopbudget voor 925grotere en 327 kleinere landbouw-machines, te verdelen onder deboeren. “De kleine boeren wordenniet vergeten,” zo staat te lezenop de website van het ministerievan landbouw.

Leren uit export?

Er waait een nieuwe wind in hetlandbouwbeleid en ook België isin Benin gestart met een rijst-project. Maar Sven Huyssen, diemet de Belgische TechnischeCoöperatie (BTC) verantwoordelijkis voor de uitvoering ervan, staptniet in het fairtradeverhaal vanVredeseilanden en Colruyt.

Sven Huyssen (BTC):

Ik ben ergsceptisch over het plan van Colruyten Vredeseilanden om Beninse rijstuit te voeren. Benin produceertrijst, maar voert ook veel rijstin. Die ingevoerde rijst is voorde Beniners duurder dan de eigenrijst. Er is een voedselcrisis én debevolking van Benin groeit. Tegen2024 is ze verdubbeld. Export isdan echt wel de allerlaatste stapdie moet worden gezet.Zowel Vredeseilanden als Colruytbenadrukken dat export niet hetdoel is, wel een middel om derijstsector in Benin en West-Afrikavooruit te helpen.

Chris Claes

(Vredeseilanden):De beloofde export is minimaal,amper 200 ton. Het is een symbo-lische wortel die de boeren voor-gehouden wordt.

Koen De Maesschalck

(Colruyt):De export van de rijst is voor onsde kers op de taart. De rijst alshefboom voor de ontwikkeling vaneen gemeenschap blijft ons eersteobjectief.

Irene Mitchodigni

(VredeseilandenBenin): Voorlopig zullen nogduizenden tonnen rijst die inBenin blijven minder kwaliteitsvol zijn. Maar de boeren gaan merkendat hun inkomen verhoogt als zede strenge kwaliteitseisen volgen.Als dat beloond wordt met hetfairtradelabel, dan krijgen ze eenminimumprijs gegarandeerd én eeninvesteringspremie. Eens ze datweten, zullen meer boeren meervelden volgens de fairtradecriteriabewerken.Het succes van de boeren vanTchètti en Kpataba (waar eengelijkaardig experiment loopt) kanbepalend zijn voor de rijstsectorin Benin. Maar wij zitten niet tewachten op rijst uit Benin. Waaromis dit dan toch belangrijk?

Chris:

De samenwerking metColruyt is voor alle partijen eenleerproces. Vredeseilanden zoektnaar samenwerking met bedrij-ven, maar met een engagementdat verder gaat dan financieringalleen. We willen dat bedrijveneerlijke, duurzame productenaankopen.

Koen:

Colruyt screent de non-foodproducten uit het Zuidenonder meer op ecologische, ethi-sche en sociale duurzaamheid.Nu willen we hetzelfde doen voorvoedingswaren, te beginnen metrijst. Rijstteelt kan de motor zijntot verdere ontwikkeling.Lokale radio versnelt die motornog in een gemeenschap waartwee op de drie inwoners analfa-beet zijn. In Tchètti hoor je nueen lied, gemaakt door een van derijstboeren zelf.

Robert Aribere:

Ik wil dat iedereenweet wat we doen. Daarom zing ikover de FLO-criteria, over hoe wefairtraderijst gaan oogsten.