Ne shekujt e mevonshem njerzit do te abuzonin me "gjykimin e lire" te cilen ua kishte dhene Zotidhe do te meshironte mekatet e çdo tipi. Keshtu u be e nevojshme lindja e Jezusit, Birit te Zotit per te çliruar fajet e njerezimit.Kjo eshte mesuar nga ajo qe ka dhene feja e krishtere dhe qe ka dominuar Europen per shekuj tetere, duke lejuar nje zhvillim moral, civil, shoqeror dhe ekonomik, qofte permes problemeve tendryshme , qofte dhe permes shume padrejtesive.Rreth viteve 1600 dhe 1700, me lindjen e shkences moderne , te tilla koncepte tradicionale do tevihen ne nje dikutim serioz. Per te qene te sakte, kerkimi i panvarsise dhe i proçesit te largimit nga"diktatura" teologjike mesjetare kishin filluar reth vitit 1500, me lindje e Humanizmit dhe Rilindjes.Hapi i pare i rendesishem ku do te duhej te permbysej koncepti tradicional i universit ishte iashtuquajturi revolucioni astronomik.
3.Revolucioni astronomik dhe lindja e shkences
Deri ne fundin e shekullit te gjashtembedhjete mendohej qe Toka ishte ne qender te universit(modeligjeocentrik i Tolemeut). Hena dhe planetet te njohura deri atehere nga Merkuri deri Saturni ,mendoheshin si te vendosura ne qiell. Kurse yjet mendoheshi te fiksuara dhe konsierohshin si pikate ndritshme te stampuara ne "sferen e kalter".Me vone Koperniku propozon modelin heliocentrik( i konceptuar me pare nga astronomi Aristarco),sipas te cilit Dielli gjendej ne qender te universit dhe Toka ishte nje planet i thjeshte qe rrotullohej sidhe gjithe planetet e tjere rreth Diellit. Filozofi Xhordano Bruno e shtrin kete model dhe per te gjitheyjet e tjere , duke i imagjinuar ato te ngjashem me Diellin tone , ku secili prej tyre do te ishte qendrae nje sistemi diellor te rrethuar nga planete te banuar sikurse dhe Toka jone.
Xhorano Bruno:lindur me1548 – vdekur me 17 shkurt1600
Vizioni modern i Zh. Brunos do t'i kushtonte jeten me djegien ne flaken e druve, edhe pse ai kaqene nje romantik dhe ka hyjezuar natyren deri duke pranuar qe te gjitha gjerat jane hyjnore.Galileo Galilei, themeluesi i shkences moderne, do te sillte prova te dukshme ne favor te modelitheliocentrik, ne saje te vezhgimeve te tij me teleskopn e prodhuar dhe te permiresuar po nga ai vete.Galileo do te zbulonte kater satelite qe rrotulloheshin rreth Jupiterit, duke hedhur poshte parimin sete gjithe duhet te rrotulloheshin rreth Tokes; do te vezhgonte fazat e planetit te Aferdites, tengjashme me fazat e Henes, te cilat do te demostronin vlershmerine e modelit heliocentrik teKopernikut. Ne saje te vezhgimeve te tij Galileu do te imajinonte qe universi do te drejtohe sipas ligjevematematike , qe jane me nje natyre hyjnore ne kuptimin qe ato vlejne si per Token ashtu dhe per qiellin. Ne saje te eksperimenteve te tij ai do te maste nxitimin e gravitetit( duke leshuar objekte tendryshe nga kulla e Pizes, te pakten sipas legjendes), do te zbulonte ligjet e lavjersit dhe ne pergjithesi do te zbulonte qe levzja dhe sjellja e "objekteve materiale" do te kuptoheshin e do te parashikoheshin me saktesi nepermjet fomulave matematike .2
Leave a Comment