• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
MARIA JACZYNOWSKA
HISTORIA STAROŻYTNEGO RZYMU
WYDANIE: SZÓSTEPAŃSTWOWE WYDAWNICTWO NAUKOWEWARSZAWA 1986Część IOKRES RZYMU KRÓLEWSKIEGO I WCZESNEJ REPUBLIKI(do roku 264 p.n.e.)Wiadomości wstępne o źródłachZnajomość epoki zależy przede wszystkim od zasobówźródeł, którymi może dysponować współczesny historyk. Problemten stawia szczególne trudności badaczowi wczesnych dziejówRzymu: początków civitas i pierwszej fazy rozwoju republiki.Prawie zupełny brak przekazów pisanych, pochodzących bezpośrednio z tej epoki, powoduje zależność od autorów,których dzieła powstały w kilka wieków po opisywanych,wypadkach i które można wykorzystywać tylko z wielką ostrożnością. Dla tego okresu historii rzymskiej jedynym w pełni wiarygodnym źródłem są zabytki archeologiczne, ale ichinterpretacja może także prowadzić do pewnych rozbieżnościopinii uczonych, np. w zakresie chronologii bezwzględnej.Jedynymi historykami, których przekazy o tym okresie dziejówdochowały się do naszych czasów są autorzy piszący za rządówcesarza Augusta: Tytus Liwiusz, Dionizjusz z Halikarnasu iDiodor Sycylijski. Nasza znajomość legendarnej historii Rzymu opiera się przedewszystkim na dziele Tytusa Liwiusza (Titus Livius) z Patavium,dzisiejszej Padwy, który żył prawdopodobnie w latach ok. 64 p.n.e. do ok. 12 . lub 13 r. n.e.[ Podane przez pisarzachrześcijańskiego Hieronima (N w. n.e.) daty życia Liwiusza to59 r, p.n.e. - 17 r. n.e. Przekonywające argumenty na rzeczich przesunięcia o kilka lat wcześniej przekazał R. Syme, Livyand August, Harvard Studies in Classical Philology, LXIV 1959,s. 27 - 87].Swoje wielkie dzieło historyczne Liwiusz zaczął pisać już wokresie pryncypatu, tzn. po r. 27 p.n.e. Obejmowało ono 1421
 
księgi od założenia miasta Ab Urbe condita, z którychzachowało się w całości 35 ksiąg, a mianowicie: pierwszadekada (księgi 1-10), obejmująca dzieje najdawniejsze - doroku 293 p.n.e., trzecia, czwarta i połowa piątej dekady(księgi 21- 45), opisujące dzieje lat 218 -168 p.n.e. Liwiuszdoprowadził swe dzieło do roku 9 p.n.e., tzn. do śmierci pasierba Augusta, Diuzusa. Z reszty dzieła pozostały tylkoskróty i wyciągi (epitomae i periochae), obejmujące księgi 11-20 oraz 46 -135 i 138 -142.Liwiusz był pisarzem o nastawieniu retorycznym, chodziło mugłównie o efekt artystyczny, wzruszenie czytelnika ioddziaływanie moralne. Dziejów rzymskich właściwie nie badał,tylko je relacjonował w możliwie najpiękniejszy sposób.Ciekawiło go przede wszystkim to, co interesujące i budującemoralnie, nie zaś to, co prawdziwe i ważne historycznie. Pa-triotyzm Liwiusza idzie w kierunku widzenia jedynie przykładów budujących w dziejach Rzymu, szeroko opisuje zwycięstwa i bohaterstwo Rzymian, skrótowo przedstawia klęski. Tam, gdzienie może klęsk pominąć, tłumaczy je naruszeniem normobowiązujących społeczeństwo, przede wszystkim przepisówreligijnych. Pobożność Liwiusza, a także jego zamiłowanie doopisu wszelkich rzeczy niezwykłych każe mu bezkrytycznie podawać liczne przykłady nadzwyczajnych znaków woli bogów;czyli prodigia.Sympatie polityczne Liwiusza opowiadały się wyraźnie postronie rządów oligarchii senatorskiej i z tego punktuwidzenia przedstawiał on także najdawniejsze dzieje Rzymu.Dobre było w nich to, co służyło wielkości Rzymu i władzysenatu, złe zaś wszystko, co ów autorytet podważało.Sympatyzując w okresie wczesnej młodości z tzw. optymatami(zwolennikami rządów senatu) przeciw tzw. popularom(stronnictwo reform społecznych i politycznych) Liwiusz piszącswe dzieło w czasach Augusta przenosił wyobrażenia i pojęcia bliskiej sobie przeszłości, tzn. schyłku republiki na epokiznacznie wcześniejsze, np. na okres walk patrycjuszów z plebejuszami. Dzieło Liwiusza cechuje zatem właściwie„ahistoryczność" przedstawienia struktury społecznej, która w jego ujęciu w zasadzie nie zmieniła się od czasów Romulusa doAugusta.Wielką poczytność, popularność i autorytet u wielu pokoleńzawdzięczał Liwiusz przede wszystkim ogromnym waloromliterackim swego dzieła, którego czytanie wywołuje podziwkażdego miłośnika prozy łacińskiej. Historyk jednak musispojrzeć na tę spuściznę z maksymalnie wyczulonym krytycyzmem.Stosunek do Liwiusza jest właściwie punktem wyjścia dla ocenywiarogodności rzymskiej tradycji o Rzymie królewskim i początkach republiki. Uznanie jego bodaj względnejwiarogodności to opowiedzenie się za przyjęciem tradycyjnejhistorii Rzymu łącznie z jej chronologią, odrzucenie zaśLiwiusza jako bazy źródłowe j dla . wczesnych dziejów Rzymu2
 
zmusza do szukania zupełnie nowych, niezależnych odhistoriografii rozwiązań.[Wnikliwą próbę analizy pierwszej dekady dzieła Liwiusza iich konfrontacji z innego typu źródłami dał ostatnio R. Bloch,Tite-Live et les premiers siecles de Rome, Paris 1985. (Por,recenzję M. Jaczynowskiej, "Eos" 1971, LIX, s. 188 -188).Autor próbuje "rehabilitować" Liwiusza jako historyka, choć podważa jego chronologię. W literaturze polskiej dysponujemy pięcioma tomami przekładu Liwiusza pt. Tytus Liwiusz, Dzieje eRzymu od założenia miasta. Księgi I - V, przełożył A. Ko-ściółek, wstęp: J. Wolski, opracowanie: M. Brożek, Wrocław1988 oraz Księgi VI - X, przeł. A. Kościółek, streszczenia ks.XI - XX przeł. M. Brożek, komentarz: J. Wolski, M. Brożek,oprac. M. Brożek, ibidem 1971. Księgi XXI - XXVII przeł. ioprac. M: Brożek, komentarz M. Brożek i J. Wolski, ibidem1974. Księgi XXVIII-XXXIV przeł. i oprac. M. Brożek, ibidem1976. Księgi XXXV - XL przeł. i oprac. M. Brożek, komentarz M.Brożek; J. Wolski, ibidem 1981. Por. także Wybór z dziejówLiwiusza, et. przeł. i oprac. W. Strzelecki, wyd. II, Wrocław1965 ].Obraz początków Rzymu, dany przez Liwiusza, uzupełnia ją  jedynie dwaj autorzy greccy, piszący także w czasach Augusta.Dionizjusz (Dionysjos) z Halikarnasu (80 - 5 r. p.n.e.)napisał dzieło zwane "Archeologią rzymską" lub na podstawiełacińskiego tłumaczenia tytułu "Starożytnościami rzymskimi"(Antiquitates Romanae) w 20 księgach, obejmujących dziejeRzymu w układzie chronologicznym od czasów legendarnych dowybuchu I wojny punickiej, czyli do 284 r. p.n.e. Z dziełaDionizjusza pozostało 11 ksiąg (1 -11), doprowadzającychhistorię Rzymu do 422 r. p.n.e., z dalszych ksiąg zachowałysię tylko fragmenty i wyciągi. Dionizjusz był z wykształceniaretorem i dbał przede wszystkim o interesujące przedstawieniemateriału historycznego, który traktował w sposób bezkrytyczny, wykazujących często nieznajomość prawarzymskiego i dawniejszych instytucji rzymskich. Dążeniem jego było wykazanie pokrewieństwa Rzymian z Grekami, pogodzenietych ostatnich z panowaniem rzymskim.Diodor Sycylijski (ok. 80 - 20 r. p.n.e.) napisał historię powszechną w 40 księgach pt. "Biblioteka historyczna",obejmującą dzieje od czasów najdawniejszych do roku 60 p.n.e.Zachowały się księgi I - V oraz XI - XX, opisujące początkiRzymu i dzieje republiki w latach 486 3Ol p.n.e., z innychczęści pozostały tylko fragmenty. Najwartościowsze z nichdotyczą dziejów Sycylii, w tym historii powstań niewolnikówsycylijskich. Dzieło Diodora ma charakter całkowiciekompilacyjny, wartość poszczególnych jego partii zależy odźródeł, z jakich korzystał. Opierał się głównie na autorach piszących po grecku, wykorzystał zatem nieco inne tradycjeźródłowe niż Liwiusz.Aby móc bodaj w przybliżeniu ocenić wartość trzech3
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...