102 /// S. 1116 a 19-1116 a 30 for Arystoteles - Etyka Nikomachejska

Embed Doc
Copy Link
Readcast
Collections

CommentGo Back

Download

Zadaniem rozważań poprzedzających niniejszy przekład

Etykinikomachejskiej

Arystotelesa nie jest przedstawienie jego poglądówfilozoficznych ani nawet tylko etycznych. Wstępne te uwagi pragną raczej poinformować czytelnika o zawartości Gorpus Aristotelicum,tj. przekazanego przez tradycję zbioru pism Arystotelesa, słusznielub niesłusznie mu przypisywanych, i o losach tych pism od staro-żytności do chwili obecnej. Szczególny nacisk spoczywa przy tymna grupie pism etycznych i na dzisiejszym stanie badań nad ich au-tentycznością i chronologią.Dla zrozumienia wyłaniających się tu zagadnień niezbędną jestrzeczą przypomnieć kilka ważniejszych faktów i dat z życia Ary-stotelesa.WIADOMOŚCI BIOGRAFICZNEArystoteles, urodzony w 384 r.p.n.e. w Stagirze (czy w Stagi-rach — bo źródła starożytne podają trojaką nazwę tej miejscowości:Stagira f]ST(iYeipa, Stagiros óSfA-feipoc i Stagiry

T

<Ł

Uni^eipct),

na trackim półwyspie Chalkidike, był synem Nikomacha — lekarza przybocznego króla macedońskiego Amyntasa, ojca Filipa II — i Faj-sti(a)dy. Nikomach odumarł syna, kiedy ten był jeszcze w wieku pacholęcym, wkrótce potem zmarła także matka Arystotelesa,a opiekę nad nim objął niejaki Proksenos z Atarneus.W osiemnastym roku życia opuścił Arystoteles rodzinną Stagiręi udał się do Aten, gdzie wstąpił do Akademii Platońskiej. W szkoletej spędził lat dwadzieścia, 367—347; po okresie nauki nastąpiłylata samodzielnej już, choć pod wpływem Platona pozostającej,twórczości i nauczania w Akademii. Arystoteles, najzdolniejszyz uczniów Platona i najgodniejszy objęcia po nim kierownictwaAkademii, był metojkiem, tj. osiadłym w Atenach cudzoziemcem,nie mającym pełni praw obywatelskich. Tę prawdopodobnie oko-liczność — obok momentu pokrewieństwa — wyzyskał przeciw

niemu po śmierci Platona, 347, siostrzeniec zmarłego, Speuzyp,który objął wówczas scholarchat Akademii. Arystoteles nie chciał — jak się zdaje — kontynuować w tych warunkach swej pracy nauczy-cielskiej w Akademii i wy wędrował wraz z Ksenokratesem, równieżakademikiem, na razie do Assos, w Azji Mniejszej na wybrzeżuTroady. Tu stanął na czele szkoły filozoficznej, w której współpra-cowali z nim i z Ksenokratesem dwaj ich koledzy z Akademii:Ęrastos i Koryskos ze Skepsis. Z gronem tym pozostawał w bliskichstosunkach Hermias, władca Atarneusu, którego siostrzenicę i przy- braną córkę, Pytiadę, pojął Arystoteles potem za żonę.Kierując szkołą w Assos, Arystoteles występował na zewnątrz jako ortodoksyjny platonik, chociaż przeciwstawiał się niektórym poglądom Platona, zwłaszcza jego teorii idej. Była więc owa szkołaniejako pośrednim ogniwem między Akademią a późniejszym Li-ceumjWykłady Arystotelesa ściągały adeptów filozofii także z po- bliskich wysp, m. i. z Lesbos, skąd pochodził najwybitniejszy uczeńArystotelesa, Teofrast z Eresos, późniejszy jego następca w scholar-chacie Liceum (jeśli nie uważać za prawdziwą drugiej wersji sta-rożytnej, wedle której znajomość z Teofrastem zawarta miała'być już w Akademii)|_Po trzyletnim pobycie w Assos Arystoteles przeniósłswą działalność nauczycielską do Mityleny na Lesbos, a w r, 342 przyjął zaproszenie na dwór Filipa Macedońskiego jako nauczycielmłodocianego~królewicza Aleksandra, późniejszego słynnego władcy.Pobyt .w Macedonii, w miejscowości Mieza, gdzie filozof kształciłAleksandra wraz z kilku jego kolegami, i w stołecznej Pełli, przeciąg-nął się do r. 336, tj. do śmierci Filipa i wstąpienia na tron dwudzie-stoletniego wówczas Aleksandra, a może i dłużej. f«W czasie tym nie pozostał Arystoteles niedostępny wpływom zdobywczej politykimacedońskiej, reprezentowanej przez Filipa, którego plany zabor-cze ukazywały możliwość zrealizowania ulubionej myśli filozofa:zjednoczenia wszystkich'Hellenów. Wierzył bowiem — jak przednim Herodot

1

—

4

że przed zjednoczoną Helladą runie potęga królów perskich. Toteż nic dziwnego, że starał się rozwijać idee panhelleńskiew swym królewskim wychowanku. Młody Aleksander zawdzięczałswemu mistrzowi umiłowanie poezji greckiej oraz zainteresowaniezarówno filozofią jak naukami przyrodniczymi. Kazało ono Aleksan-drowi otaczać się na swym dworze uczonymi reprezentującymiróżne dziedziny wiedzy, którzy towarzyszyli mu później w wypra-wie na Azję, nadając jej charakter przedsięwzięcia kulturalnego nanie znaną przedtem skalę. Dla wychowawcy swego żywił Aleksander,

Wstęp

XIIIdo czasu, uczucia wdzięczności uczniowskiej: dostarczał mu środ-ków umożliwiających Arystotelesowi jego ulubione badania przy-rodnicze i miał też wznieść na cześć filozofa posąg spiżowy, jeślimożna zaufać napisowi widniejącemu na późnej kopii posągu:[Yl]6v Nikorńachowego syna, boskiego Arystotelesa,Co wszelką posiadł mądrość, wzniósł [posąg] tu Aleksander.Stosjmki między filozofem a władcą popsuły się dopiero, kiedyAleksander zawładnąwszy uprzednio terytoriami azjatyckimi do-stępnymi wpływom obcym, jak Syria, Egipt, częściowo nawet Ba- bilonia, stał się panem Persji właściwej, kraju o swoistej kulturze,którego zdobywca nie usiłował nawet zhellenizować. Król mace-doński przybrał wówczas tytuł króla Azji i poniechał, ciasnych jużw jego oczach, panhelleńskich koncepcji politycznych Arystotelesa,opartych na przeświadczeniu o wyższości Hellenów nad barbarzyń-cami

8

, przeciwstawiając im swą światowładczą politykę organicz-nego zespolenia Wschodu z Zachodem i wzajemnego ich przenik-nięcia się — politykę wymagającą zniwelowania istniejących różnic plemiennych i kulturalnych

4

. Do dalszego ochłodzenia stosunkówmiędzy Arystotelesem a Aleksandrem przyczyniła się — mimoobiektywnej postawy, którą zachował filozof

5

— sprawa Kalliste-nesa, siostrzeńca Arystotelesowego, który towarzyszył Aleksandrowi jako historyk do Azji i, oskarżony niewinnie o udział w spisku prze-ciw królowi, został na jego rozkaz stracony (ok. 327).W czasie pobytu w Macedonii' Arystoteles wyjeżdżał kilka-krotnie do rodzinnej Stagiry, szukając w jej murach odosobnienia,sprzyjającego pracy badawczej. Być może, że spędził tam ostatniemiesiące tego okresu swego życia.' Na wiosnę 334 Arystoteles, głośny już wówczas filozof i nauczyciel, przyjaciel i protegowany Aleksandra i jego namiestnika Antypatra, powrócił do Aten, gdzie bawił przez następnych lat dwanaście.Założona przez niego szkoła mieściła się zrazu w północnej częściAten, w krużgankach, peripatoj (stąd miano szkoły perypatetycżnej)świętego obwodu poświęconego Apollonowi Lykejskiemu. Stądwzięło swą nazwę LiceuniJ Późniejsza jego siedziba znajdowałasię we wschodniej części miasta, przed Bramą Diocharesa; nowe

of 00

Leave a Comment