2Pisarze greccy nie są miarodajni w sprawachdotyczących pradawnych czasów
Więc najpierw wielce zdumiewają mnie poglądy, według których w spra-wach najdawniejszych wydarzeń należy zwracać się jedynie do Greków i odnich dowiadywać się prawdy, natomiast ani nam, ani innym ludziom niemożna dawać wiary. Ja jednak stwierdzam, że rzecz ma się zupełnie odwrot-nie, jeśli mamy z samych faktów wysnuwać rzetelne wnioski i nie kierowaćsię czczymi przesądami. I w rzeczy
samej, u Greków, jak można stwierdzić
4
,wszystko dzieje się niedawno
5
, by tak rzec, wczoraj lub przedwczoraj; mamtu na myśli zakładanie miast, wynalezienie sztuk i spisanie praw, a już chybado najpóźniej szych ze wszystkich osiągnięć należy troska o pisanie historii. Natomiast Egipcjanie, Chaldejczycy i Fenicjanie — że na razie nie umiesz-czę na liście razem z nimi naszego narodu — mają, jak to przyznają samiGrecy, bardzo starą i utrwaloną tradycję historyczną. Wszystkie te narody bowiem zamieszkują kraje najmniej narażone na niszczące działanie warun-ków atmosferycznych i niemało dokładały starań, aby żadne z ich dziejo-wych wydarzeń nie pogrążyło się w niepamięci, lecz jak święte zawsze pozo-stało zachowane w dokumentach publicznych, sporządzonych przeznajmędrszych ludzi. Natomiast krainę grecką nawiedziły rozliczne klęski ży-wiołowe
6
, które zatarły pamięć minionych wydarzeń i w miarę jak jedenokres następował po drugim, zawsze ludzie każdej epoki uważali, że wszys-tko w tym kraju zaczyna się od ich czasów. Późno też i z niemałym trudem posiedli znajomość pisma, bo przecież ci, którzy fakt posługiwania się nimchcą odnieść do jak najdawniejszych czasów, chlubią się tym, że przejęli jeod Fenicjan i Kadmosa
7
. Ale nawet z tego czasu nie można by wskazać do-kumentu zachowanego w świątyniach albo w pomnikach publicznych
8
, bo przecież kwestia, czy ci, którzy tyle lat później brali udział w wyprawie tro- jańskiej, używali pisma
9
, jest przedmiotem sporu i dociekania i prawdę mó-wiąc, raczej przeważa pogląd, że nie znany im był obecny sposób pisania.A w ogóle w literaturze greckiej nie można znaleźć
żadnego bezspornegodzieła starszego od poezji Homera, który przecież, jak wiadomo, żył po woj-nie trojańskiej. A nawet i on, jak powiadają, nie pozostawił swoich poema-tów na piśmie, lecz przechowywano je w pamięci i dopiero później złożonow jedną całość z różnych pieśni, wskutek czego sporo jest w nich niezgodno-ści
10
. A co się tyczy Greków, którzy [pierwsi] usiłowali pisać historię — mam na myśli Kadmosa z Miletu, Akusilaosa z Agros
11
i innych, którychwymienia się po nim — to żyli oni krótko przed wyprawą Persów na Grecję.Co więcej, nawet pierwsi filozofowie greccy, którzy traktowali o sprawachniebieskich
12
i boskich, jak Ferecydes z Syros, Pitagoras i Tales
13
, w swej
Leave a Comment