Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
0Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
lich su triet hoc doc - Tại 123doc.vn

lich su triet hoc doc - Tại 123doc.vn

Ratings: (0)|Views: 10 |Likes:
Published by Ngọc Sơn Bùi

More info:

Published by: Ngọc Sơn Bùi on Aug 29, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/29/2013

pdf

text

original

 
WWW.TAILIEUHOC.TK 
c©u hái «n tËpLÞch sö triÕt häc
C©u 1:
"TriÕt häc" lµ g×? vÊn ®Ò c¬ b¶ncña triÕt häc?...........................
C©u 2:
§èi tîng cña m«n lÞch sö triÕthäc ...........................................
C©u 3:
Nh÷ng ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héiquyÕt ®Þnh nÒn t tëng triÕt häc Ên §é c殹i lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn nµo? §Æc trng cñanÒn triÕt häc Ên §é?...........
u 4:
T tëng triÕt häc cña §¹oPhËt?......................................................
C©u 5:
Nªu ®¸nh gi¸ thÕ nµo vÒ nh÷nggi¸ trÞ triÕt häc cña §¹o PhËt?..........
C©u 6:
TriÕt häc Trung Hoa ®· n¶y sinhtrong ®iÒu kiÖn kinh tÕ - chÝnh trÞ ®ÆcbiÖt nµo?..............
C©u 7:
T tëng triÕt häc cña thuyÕt ©m -d¬ng, ngò hµnh? NhËn ®Þnh thÕ nµo vÒgi¸ trÞ cñanã?...............................................
C©u 8:
Nho gi¸o vµ nh÷ng t tëng triÕt häccña Nho gi¸o?.........................
C©u 9:
Nªn ®¸nh gi¸ nh thÕ nµo vÒnh÷ng quan ®iÓm triÕt häc x· héi cña Nhogi¸o?....................
C©u 10:
Nh÷ng quan ®iÓm triÕt häc cñahäc thuyÕt "§¹o"?.............
C©u 11:
Nªn cã nh÷ng nhËn ®Þnh nh thÕnµo vÒ gi¸ trÞ cña nÒn triÕt häc ph¬ng§«ng thêi cæ?..........
C©u 12:
NÐt ®Æc trng vÒ kinh tÕ - x· héicã liªn quan tíi sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓna n trt c Hy p thêicæ.....................
C©u 13;
Nh÷ng gi¸ trÞ t tëng triÕt häcbiÖn chøng cña Hªraclit?................
C©u 14:
Gi¸ trÞ t tëng duy vËt cña§ªm«crit ?........................
C©u 15:
NhËn ®Þnh g× vÒ gi¸ trÞ vµ h¹nchÕ trong häc thuyÕt "ý niÖm tuyÖt ®èi"cña Platon........................................
C©u 16:
Lý luËn nhËn thøc trong triÕt häca Arist gi¸ trÞ ch anã?................................
C©u 17:
Cã thÓ nhËn xÐt g× vÒ nÒn triÕthäc Hy L¹p cæ ®¹i?..........................
C©u 18:
Ph©n tÝch nÐt ®Æc thï cña t t-ëng triÕt häc T©y ¢u thêi Trung cæ..
C©u 19:
Ph©n tÝch gi¸ trÞ c¸ch m¹ng cñat tëng triÕt häc thêi Phôc Hng..
C©u 20:
Ph©n tÝch nÐt ®Æc thï vÒ ®iÒukiÖn kinh tÕ - x· héi vµ nh÷ng ®Æc trngcña nÒn triÕt häc thêi kú tiÒn T b¶n c¸c níc T©y ¢u (thÕ kû 17-18)..........
C©u 21:
Ph©n tÝch t tëng triÕt häc duyvËt níc Anh qua hÖ thèng triÕt häc cñaF.Bªc¬n (thÕ kû 17)..................
C©u 22:
T tëng triÕt häc siªu h×nh cña T.H«px¬........................................
C©u 23:
Ph©n tÝch vµ ®¸nh gi¸ lý luËnnhËn thøc cña triÕt häc Lècc¬............
C©u 24:
Ph©n tÝch t tëng triÕt häc duym chñ quan a nhµ trt cG.Becc¬li.....................
C©u 25:
Ph©n tÝch néi dung t tëng triÕthäc NhÞ nguyªn cña R.§ªc¸ct¬....
C©u 26:
Ph©n tÝch nÐt ®Æc thï vÒ ®iÒukiÖn kinh tÕ x· héi vµ ®Æc trng cña nÒntriÕt häc cæ ®iÓn §øc....................
C©u 27:
Ph©n tÝch t tëng triÕt häc NhÞnguyªn cña nhµ triÕt häc E.Kant....
C©u 28:
Ph©n tÝch gi¸ trÞ vµ h¹n chÕtrong triÕt häc duy t©m kh¸ch quan cñaHªgen....................
C©u 29:
Ph©n tÝch gi¸ trÞ vµ h¹n chÕtrong triÕt häc cña Ph¬B¸ch..................
C©u 30:
Nh÷ng ®iÒu kiÖn lÞch sö cho sùra ®êi triÕt häc M¸c........................
C©u 31:
Ph©n tÝch bíc ngoÆt c¸ch m¹ngtrong lÞch sö triÕt häc do M¸c - F.Enghenthùc hiÖn?.................c©u hái «n tËpLÞch sö triÕt häc
C©u 1: "TriÕt häc" lµ g×? vÊn ®Ò c¬b¶n cña triÕt häc?
 Tr¶ lêi:
a- TriÕt häc lµ g×?
 TriÕt häc lµ m«n häc nghiªn cøu vÒ nh÷ngnguyªn lý phæ qu¸t (phæ biÕn)
nhÊt 
cñamäi tån t¹i (cña thÕ giíi)Mäi khoa häc ®Òu cã nhiÖm vô nghiªncøu, ph¸t hiÖn ra nh÷ng nguyªn lý, quyluËt... cña tån t¹i. Song, sù kh¸c nhau gi÷atriÕt häc vµ c¸c khoa häc cô thÓ nh vËt lýhäc, sinh vËt häc, kinh tÕ häc... lµ ë chç: TriÕt häc nghiªn cøu nh÷ng nguyªn lý,
quy luËt phæ qu¸t nhÊt cña mäi tån t¹i
cßn c¸ckhoa häc cô thÓ chØ nghiªn cøu, ph¸t hiÖnra nh÷ng nguyªn lý, quy luËt phæ biÕn
cñamét lÜnh vùc tån t¹i nµo ®ã
, ch¼ng h¹nc¸c m«n khoa häc kinh tÕ chØ nghiªn cøu,ph¸t hiÖn nh÷ng nguyªn lý, quy luËt cñariªng lÜnh vùc kinh tÕ cña ®êi sèng x· héi.- Nh÷ng nguyªn lý, quy luËt phæ qu¸t nhÊtcña tån t¹i mét khi ®îc ph¸t hiÖn ra vµ
®îckh¸i qu¸t thµnh mét hÖ thèng c¸c nguyªnlý, quy luËt, ph¹m trï 
th× chØ khi ®ã míi cã"triÕt häc" Trong thùc tÕ lÞch sö nhËn thøc nh©n lo¹i,triÕt häc chØ ph¸t sinh vµo kho¶ng gi÷athiªn niªn kû thø I tríc C«ng nguyªn songmét sè nguyªn lý phæ qu¸t nhÊt cña tån t¹i®· ®îc ph¸t hiÖn ra tõ tríc ®ã rÊt l©u.Ch¼ng h¹n mét sè nguyªn lý vÒ luËt ¢m-D-¬ng ®· ®îc ph¸t hiÖn ra tõ ®Çu thiªn niªnkû III tríc C«ng nguyªn ë Trung Hoa.§iÒu nµy còng cho thÊy r»ng cã nh÷ngd©n téc cã t tëng triÕt häc nhÊt ®Þnh nh-ng cha h¼n ®· ®ñ tr×nh ®é s¸ng t¹o ra
triÕt häc
. §iÒu nµy chØ thuéc vÒ mét sèd©n téc nhÊt ®Þnh, cã ®ñ ®iÒu kiÖnnhËn vµ x· héi.- Trªn c¬ së mét hÖ thèng c¸c nguyªn lý,quy luËt ®· ®îc ph¸t hiÖn ra, mçi hÖ thèngtriÕt häc trong lÞch sö ®îc híng träng t©mvµo viÖc gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt racña thêi ®¹i m×nh. §iÒu nµy t¹o ra tÝnhphong phó, ®a d¹ng cña c¸c häc thuyÕttriÕt häc kh¸c nhau trong lÞch sö. Cãnh÷ng häc thuyÕt triÕt häc ®Æc biÖt quant©m tíi vÊn ®Ò
nh©n sinh quan
(nh §¹oPhËt) l¹i cã nh÷ng häc thuyÕt triÕt häc chóträng gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò quan hÖchÝnh trÞ - ®¹o ®øc cña x· héi (nh §¹oNho)...- Sù xuÊt hiÖn cña triÕt häc ph¶i héi ®ñnh÷ng ®iÒu kiÖn vÒ mÆt nhËn thøc (trithøc) vµ ®iÒu kiÖn x· héi, ®ã lµ ph¶i trªnmét nÒn tri thøc rÊt phong phó, rÊt s©us¾c míi cã thÓ lµm xuÊt hiÖn triÕt häc,®ång thêi cßn cÇn ph¶i cã sù ph©n c«nglao ®éng x· héi n÷a: sù ph©n c«ng lao®éng x· héi thµnh lao ®éng trÝ ãc vµ lao®éng ch©n tay (vËt lý) ®Ó lµm xuÊt hiÖnmét tÇng líp ngêi cã ®iÒu kiÖn chuyÓnsang nghiªn cøu, kh¸i qu¸t nh÷ng tri thøccña loµi ngêi, x©y dùng hÖ thèng triÕthäc.- Mäi triÕt häc ®Òu kh¸c biÖt c¨n b¶n víihÖ t tëng t«n gi¸o ë chç: triÕt häc dùa trªnnÒn t¶ng cu¶
tri thøc
, cßn hÖ t tëng, ý thøct«n gi¸o dùa trªn
®øc tin.
- Mäi triÕt häc ®Òu cã hai chøc n¨ng: chøcn¨ng gi¶i thÝch thÕ giíi trªn b×nh diÖntæng qu¸t nhÊt (gäi lµ chøc n¨ng
thÕ giíiquan
) vµ chøc n¨ng ®Þnh híng, c¶i t¹o thÕgiíi (gäi lµ chøc n¨ng
 ph¬ng ph¸p luËn
).Chøc n¨ng thø hai phô thuéc vµo chøc n¨ngthø nhÊt. Trong lÞch sö triÕt häc, còng cãnh÷ng häc thuyÕt, nh÷ng giai ®o¹n lÞchsö mµ ë ®ã chøc n¨ng nµy hay chøc n¨ngkia ®îc ®Ò cao, ®îc chó träng h¬n. ...C¸cM¸c nãi:
C¸c nhµ triÕt häc tríc ®©y chØ gi¶i thÝch thÕ giíi, nhng vÊn ®Ò lµ ë chçc¶i t¹o thÕ giíi.b- VÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc
- Theo F.Engels trong t¸c phÈm "Lót vÝchPh¬ b¸ch vµ sù c¸o chung cña triÕt häc cæ®iÓn §øc" ch¬ng II th× vÊn ®Ò c¬ b¶ncña triÕt häc lµ
vÊn ®Ò vÒ mèi quan hÖgi÷a vËt chÊt vµ ý thøc
- VÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc gåm cã hainéi dung (hay hai mÆt)
+ Gi÷a vËt chÊt vµ ý thøc, c¸i nµo cã trícvµ quyÕt ®Þnh c¸i nµo?+ Con ngêi cã kh¶ n¨ng nhËn thøc ®îc thÕgiíi hay kh«ng?
 Trong thùc tÕ lÞch sö ph¸t triÓn cña triÕthäc thÕ giíi, §«ng còng nh T©y, cæ ®¹icòng nh hiÖn ®¹i... ®Òu ®·
cã nh÷ng gi¶i®¸p kh¸c nhau
cho nh÷ng c©u hái nh vËy. Tõ viÖc gi¶i ®¸p kh¸c nhau ®èi víi vÊn ®Òc¬ b¶n Êy mµ ®· h×nh thµnh trong lÞch sötriÕt häc thÕ giíi
nh÷ng trêng ph¸i triÕt häc kh¸c nhau, thËm chÝ ®èi lËp nhau vÒmÆt quan ®iÓm triÕt häc
. Tõ ®ã dÉn tíi sùkh¸c nhau rÊt lín trong viÖc gi¶i quyÕthµng lo¹t vÊn ®Ò kh¸c trong triÕt häc.- V× sao vÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc l¹i lµvÊn ®Ò quan hÖ gi÷a vËt chÊt vµ ý thøc?Së dÜ ®©y lµ vÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕthäc v× r»ng triÕt häc cã nhiÖm vô ph¸thiÖn ra nh÷ng nguyªn lý phæ qu¸t nhÊt,thèng nhÊt cña mäi tån t¹i. Mµ tån t¹i, n¬inhËn thøc cña con ngêi th× chØ cã thÓph©n chia thµnh hai lo¹i: tån t¹i vËt chÊtkh¸ch quan vµ tån t¹i ý thøc, víi t c¸ch lµtån t¹i vËt chÊt kh¸ch quan ®îc con ngêiph¶n ¸nh. ViÖc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò quan hÖgi÷a vËt chÊt vµ ý thøc nh»m ®¹t tíi sùt×m keÝem sù thèng nhÊt cña nh÷ngnguyªn lý phæ qu¸t nhÊt cña mäi tån t¹in¬i vËt chÊt hay ý thøc.VÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc ®îc sö dôngnh thÕ nµo? Trong t¸c phÈm "Lót vÝch Ph¬ b¸ch..." saukhi nªu ra vÊn ®Ò c¬ b¶n cña triÕt häc,F.Engels ®· sö dông vÊn ®Ò Êy ®Ó ph©ntÝch, ph©n lo¹i c¸c häc thuyÕt triÕt häckh¸c nhau trong lÞch sö.
+ §èi víi mÆt thø nhÊt cña vÊn ®Ò c¬ b¶n
 Trong lÞch sö triÕt häc ®· cã nh÷ng lý gi¶ikh¸c nhau ®èi víi c©u hái: vËt chÊt vµ ýthøc, c¸i nµo cã tríc vµ quyÕt ®Þnh c¸inµo.Mét sè nhµ triÕt häc cho r»ng
: VËt chÊt lµc¸i cã tríc vµ quyÕt ®Þnh ý thøc
. Trong tr-êng hîp nµy hä lµ nh÷ng nhµ triÕt häc
duy vËt 
, cßn häc thuyÕt triÕt häc cña hä ®îcgäi lµ
chñ nghÜa duy vËt.
Chñ nghÜa duy vËt cã 3 h×nh thøc lÞch sö:1- Chñ nghÜa duy vËt cæ ®¹i2- Chñ nghÜa duy vËt siªu h×nh3- Chñ nghÜa duy vËt biÖn chøngMét sè nhµ triÕt häc kh¸c l¹i chñ tr¬ng:
 ý thøc lµ c¸i cã tríc vµ quyÕt ®Þnh vËt chÊt 
.§©y lµ quan ®iÓm cña c¸c nhµ triÕt häc
duy t©m
vµ häc thuyÕt triÕt häc cña hä ®- îc gäi lµ
chñ nghÜa duy t©m
Chñ nghÜa duy t©m ®· cã hai h×nh thøclÞch sö:1- Chñ nghÜa duy t©m kh¸ch quan2- Chñ nghÜa duy t©m chñ quanNgoµi hai quan ®iÓm lín, ®èi lËp nhau nãitrªn, cßn tån t¹i quan ®iÓm thø ba:
coi vËt chÊt vµ ý thøc tån t¹i ®éc lËp víi nhau,kh«ng c¸i nµo quyÕt ®Þnh c¸i nµo
. §ã lµquan ®iÓm cña c¸c nhµ triÕt häc
NhÞnguyªn
vµ häc thuyÕt triÕt häc cña hä ®îcgäi lµ
NhÞ nguyªn luËn
(hay thuyÕt nhÞnguyªn)
+ §èi víi mÆt thø hai cña vÊn ®Ò c¬ b¶ntrong triÕt häc
 Thùc tÕ lÞch sö còng ®· cã nh÷ng lý gi¶ikh¸c nhau. Mét sè nhµ triÕt häc quanniÖm: con ngêi ta
cã thÓ nhËn thøc ®îcthÕ giíi
. Th«ng thêng ®ã lµ quan ®iÓmcña c¸c nhµ triÕt häc duy vËt. Hä lµ nh÷ngnhµ triÕt häc
Kh¶ tri luËn.
Mét sè nhµ triÕt häc l¹i
 phñ nhËn kh¶ n¨ngnhËn thøc thÕ giíi
cña con ngêi. Hä lµnh÷ng nhµ triÕt häc
bÊt kh¶ tri luËn
, th«ngthêng hä lµ nh÷ng nhµ triÕt häc duy t©mMét sè nhµ triÕt häc kh¸c l¹i
nghi ngê
kh¶n¨ng nhËn thøc thÕ giíi cña con ngêi. Hä lµnh÷ng
nhµ triÕt häc hoµi nghi
. Suy ®Õncïng, xÐt vÒ thùc chÊt, hä còng lµ nh÷ngnhµ triÕt häc
bÊt kh¶ tri luËn
.
C©u 2: §èi tîng cña m«n lÞch sö triÕthäc
 Tr¶ lêi:- Víi t c¸ch lµ mét m«n khoa häc, m«n lÞchsö triÕt häc
cã nhiÖm vô nghiªn cøu, ph¸t hiÖn ra nh÷ng tÝnh quy luËt kh¸ch quanchi phèi toµn bé sù ph¸t triÓn cña lÞch sötriÕt häc thÕ gi¬Ý 
trong chØnh thÓ thèngnhÊt cña nã tõ cæ ®¹i ®Õn hiÖn ®¹i, tõ§«ng sang T©y.- Víi t c¸ch lµ mét m«n häc gãp phÇn vµoviÖc rÌn luyÖn t duy, rÌn luyÖn nhËn thøccho con ngêi, m«n lÞch sö triÕt häc nhiÖm vô t¸i t¹o trong t duy, trong nhËnthøc cña ngêi nghiªn cøu sù ph¸t triÓn tÊtyÕu tù nhiªn cña lÞch sö triÕt häc thÕ giíi.F.Engels tõng cho r»ng:
Nghiªn cøu lÞch sötriÕt häc lµ trêng häc tèt nhÊt ®Ó rÌn uyÖnt duy 
.- Nghiªn cøu lÞch sö triÕt häc cßn lµ ®Ó
®µo s©u, t×m kiÕm nh÷ng gi¸ trÞ phæbiÕn
cña t tëng loµi ngêi ®· ®îc nh©n lo¹iph¸t hiÖn ra vµ ®îc t¸i t¹o díi h×nh thøc t t-ëng triÕt häc. Gi¸ trÞ Êy kh«ng nh÷ng ®èivíi lÞch sö qu¸ khø mµ cßn cã ý nghÜa nhÊt®Þnh ®èi víi x· héi vµ cuéc sèng con ngêi®¬ng ®¹i.- Nghiªn cøu lÞch sö triÕt häc cßn cho tathÊy triÕt häc M¸c - Lªnin ®·
kÕ thõa nhthÕ nµo
®èi víi toµn bé lÞch sö t tëng cñanh©n lo¹i, gãp phÇn hiÓu râ h¬n gi¸ trÞcña triÕt häc M¸c - Lªnin- M«n lÞch sö triÕt häc M¸c xÝt ®· ph¸thiÖn ra nh÷ng
tÝnh quy luËt kh¸ch quan
sau ®©y, chi phèi phæ biÕn lÞch sö triÕthäc thÕ giíi
Mét lµ:
Sù ®Êu tranh gi÷a chñ nghÜa duyvËt vµ chñ nghÜa duy t©m, gi÷a biÖnchøng vµ siªu h×nh lµ "sîi chØ ®á" xuyªnsuèt toµn bé lÞch sö triÕt häc thÕ giíi.
Hai lµ:
Mçi thêi ®¹i triÕt häc còng nh mçihÖ thèng triÕt häc cña mét thêi ®¹i lµ sùph¶n ¸nh Ýt nhiÒu chÝnh x¸c nh÷ng ®Æc®iÓm vµ nhu cÇu thêi ®¹i cña nã. §ã lµ sù"th¨ng hoa" cña ®êi sèng hiÖn thùc trongt tëng triÕt häc.
Ba lµ:
C¸c hÖ thèng triÕt häc kh¸c nhautrong lÞch sö kh«ng ph¶i lµ tån t¹i trongmèi liªn hÖ c« lËp "xÕp c¹nh nhau" mµ lµmét "dßng ch¶y liªn tôc" cña t tëng nh©nlo¹i trong qu¸ tr×nh tiÕn vÒ phÝa tríc ®Ót×m kiÕm ch©n lý phæ biÕn. Bëi vËy lÞchsö triÕt häc thÓ hiÖn ra lµ mét qu¸ tr×nhph¸t triÓn liªn tôc
trªn c¬ së kÕ thõa qu¸khø vµ kÕ thõa lÉn nhau
gi÷a c¸c häcthuyÕt triÕt häc cïng giai ®o¹n lÞch sö.
Bèn lµ:
T tëng triÕt häc mét mÆt chÞu sùt¸c ®éng chi phèi cña c¸c hÖ t tëng kh¸cnhau nh hÖ t tëng chÝnh trÞ, ph¸p quyÒn,t«n gi¸o... song mÆt kh¸c nã l¹i chi phèi,¶nh hëng l¹i sù ph¸t triÓn cña c¸c hÖ t tëngÊy. Nã lµ thÕ giíi quan vµ ph¬ng ph¸p luËncña mäi giai cÊp, mäi tÇng líp x· héi ®ångthêi nã còng chi phèi qu¸ tr×nh nhËn thøcvµ hµnh ®éng lÞch sö cña giai cÊp ®ã.
C©u 3: Nh÷ng ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x·héi quyÕt ®Þnh nÒn t tëng triÕt häcÊn §é cæ ®¹i lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn nµo?§Æc trng cña nÒn triÕt häc Ên §é?
 Tr¶ lêi:
- VÒ mÆt kinh tÕ:
Theo C¸c M¸c, Ên §é c殹i cã sù tån t¹i l©u dµi vµ phæ biÕn cñam« h×nh kinh tÕ -- x· héi
"c«ng x· n«ngth«n"
. §ã lµ m« h×nh kinh tÕ tù cÊp, tù tóc,khÐp kÝn vµ tr× trÖ. Theo C¸c M¸c: Mçic«ng x· lµ
"Mét bÇu trêi riªng"
cña ngêid©n c«ng x·. Mçi c«ng x· n«ng th«n Êy cïngt¬ng ®¬ng víi m« h×nh
"lµng - x·"
cña ng-êi d©n ViÖt Nam trong lÞch sö qu¸ khø.
- VÒ mÆt chÝnh trÞ:
X· héi Ên §é cæ ®¹ikh«ng cã sù ph©n chia s©u s¾c vÒ mÆt
giai cÊp
mµ chñ yÕu lµ sù h×nh thµnhtrong x· héi c¸c
®¼ng cÊp
kh¸c nhau, sùph©n chia x· héi thµnh c¸c ®¼ng cÊp mµkh«ng ph¶i c¸c giai cÊp cßn lµ ®Æc trngchung cña c¸c níc viÔn ®«ng nh TrungQuèc, ViÖt Nam...ë Ên §é, ®ã lµ bèn ®¼ng cÊp kh¸c nhaunh sau:+ §¼ng cÊp t«n gi¸o (hay t¨ng l÷)+ §¼ng cÊp vua, quan+ §¼ng cÊp b×nh d©n+ §¼ng cÊp h¹ tiÖn (hay n« tú)Sù ph©n chia nµy rÊt s©u s¾c, dai d¼ngvµ phæ biÕn trong lÞch sö Ên §é.ViÖc xÕp ®¼ng cÊp t«n gi¸o lªn hµng ®Çuchøng tá x· héi Ên §é cæ ®¹i rÊt coi trängsinh ho¹t t«n gi¸o. VÊn ®Ò t«n gi¸o lµ vÊn®Ò chi phèi rÊt lín ®èi víi sù ph¸t triÓn cñanÒn triÕt häc Ên §é trong qu¸ khø. §©y lµ®iÓm kh¸c víi nÒn triÕt häc Trung Hoa vµHy L¹p thêi cæ ®¹i.
- VÒ mÆt tri thøc
: Ngêi Ên §é cæ ®¹i ®·®¹t tíi mét nÒn tri thøc rÊt phong phó, ®«ikhi rÊt s©u s¾c vµ trong mét sè trêng hîpcã thÓ nãi lµ vît thêi ®¹i, ®ã lµ nh÷ng hiÓubiÕt vÒ thiªn v¨n, lÞch ph¸p, to¸n häc... §ãcßn lµ nh÷ng hiÓu biÕt vÒ cÊu t¹o cña vËtchÊt (vËt lý) vµ cÊu t¹o cña c¬ thÓ con ng-êi. Trªn c¬ së hiÖn thùc cña ®êi sèng kinh tÕ- x· héi vµ tri thøc Êy ngêi Ên §é cæ ®¹i ®·s¸ng t¹o ra mét nÒn triÕt häc lín, xøng®¸ng lµ mét trong ba trung t©m triÕt häccña thêi cæ ®¹i trong lÞch sö nh©n lo¹i(cïng víi trung Hoa vµ Hy L¹p thêi cæ).NÒn triÕt häc Ên §é
cã nh÷ng ®Æc ®iÓmkh¸c biÖt so víi nÒn triÕt häc Trung Hoa vµHy L¹p cæ ®¹i:Mét lµ:
So víi nÒn triÕt häc Trung Hoa vµHy L¹p thêi cæ th× nÒn triÕt häc Ên §é cã®Æc trng lµ cã sù
®an xen, hoµ ®ång
gi÷a nh÷ng t tëng triÕt häc vµ nh÷ng t t-ëng t«n gi¸o.
Hai lµ:
So víi nÒn triÕt häc Hy L¹p thêi cæth× n
 
Òn triÕt häc Ên §é kh«ng cã sù ph©nchia r¹ch rßi gi÷a c¸c trêng ph¸i duy vËt vµduy t©m, biÖn chøng vµ siªu h×nh.
Ba lµ:
nÒn triÕt häc Ên §é ®Æc biÖt chóträng quan t©m tíi nh÷ng vÊn ®Ò nh©n sinh quan vµ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò Êythêng díi gãc ®é t©m linh gi¸o.
Bèn lµ:
Xu híng truyÒn thèng triÕt häc cñaÊn §é cæ ®¹i lµ nÆng vÒ thùc hµnh h¬n t duy t biÖn n¬i mçi c¸ thÓ con ngêi.NÕu so s¸nh hai nÒn triÕt häc Ên §é  Trung Quèc cæ ®¹i cã thÓ thÊy r»ng c¸chäc thuyÕt triÕt häc cña Ên §é chó ý nhiÒuh¬n tíi nh÷ng vÊn ®Ò siªu h×nh häc vµt«n gi¸o, xu híng siªu h×nh häc vµ t«n gi¸ovíi t c¸ch lµ dßng chñ ®¹o cña nÒn v¨n ho¸vµ t tëng triÕt häc Ên §é cæ ®¹i ®· nh méttÊt yÕu kh¸ch quan.
C©u 4: T tëng triÕt häc cña §¹o PhËt?
 Tr¶ lêi:
a- §¹o PhËt trong nÒn t tëng triÕt häc Ên §écæ ®¹i
Ên §é cæ ®¹i cã 9 trêng ph¸i triÕt häc língåm:
- Ph¸i chÝnh thèng
+ Mimansa+ Vedanta+ Samkhya+ Y«ga+ Nyaya+ Vai Sªsika
- Vµ ph¸i kh«ng chÝnh thèng (hay ph¸i c¸chm¹ng)
+ Jaina+ Lokayata+ Butda (PhËt - gi¸c ngé)Nh vËy §¹o PhËt thuéc ph¸i kh«ng chÝnhthèng hay ph¸i c¸ch m¹ng t tëng truyÒnthèng cña Ên §é cæ ®¹iSo víi c¸c trêng ph¸i triÕt häc kh¸c, §¹o PhËtcã mét ¶nh hëng lín trªn ph¹m vi thÕ giíi. ëViÖt Nam suèt chiÒu dµi lÞch sö kho¶nghai ngµn n¨m th©m nhËp vµ ph¸t triÓn cña§¹o PhËt víi c¶ hai t c¸ch t«n gi¸o vµ triÕthäc ®· ®Ó l¹i nh÷ng dÊu Ên s©u s¾ctrong ®êi sèng t tëng vµ v¨n ho¸ níc nhµ.
b- T tëng triÕt häc cña §¹o PhËt gåmnh÷ng néi dung nµo?
 T tëng triÕt häc cña §¹o PhËt rÊt phong phóvµ s©u s¾c. F.Engels tõng ®¸nh gi¸: ngêita cã thÓ t×m thÊy nh÷ng t tëng biÖnchøng hÕt søc s©u s¾c trong §¹o PhËt s¬kú - tøc §¹o PhËt thêi cæ ®¹i.Sù ph¸t triÓn vÒ sau cña §¹o PhËt trong c¸ct«ng ph¸i ®¹i thõa vµ tiÓu thõa ®· lµmphong phó thªm rÊt nhiÒu nh÷ng t tëngtriÕt häc s¬ kú cña §¹o PhËt. Nh÷ng t tëngÊy ®îc chøa ®ùng tríc hÕt trong "Tam T¹ng" (ba kho kinh ®iÓn) cña §¹o PhËt
Kinh, LuËt, LuËn
. Tam T¹ng cã tíi trªn 5ngh×n quyÓn thuéc t¹ng Pali (Nam Ên) vµt¹ng Sakrit (B¾c Ên).Nhng dï cã ph¸t triÓn phong phó vµ s©us¾c bao nhiªu th×
cèt lâi cña t tëng triÕt häc §¹o PhËt 
còng kh«ng ra ngoµi ph¹m vicña nh÷ng vÊn ®Ò khëi thuû sau ®©y:
- Mét lµ:
 
Nh÷ng t tëng triÕt häc b¶n thÓhay lµ nh÷ng vÊn ®Ò thÕ giíi quan
gåm:
- Lý "Nh©n duyªn khëi"
víi t tëng cho r»ngv¹n vËt trong vò trô cã nguyªn nh©n tùth©n kh«ng do mét ®Êng thÇn linh naß t¹ora c¶. Víi ý nghÜ ®ã §¹o PhËt cã t tëng v«thÇn.§¹o PhËt gi¶i thÝch tÝnh ®a d¹ng cña tån t¹ilµ do nh©n duyªn kh¸c nhau t¹o ra.Nh©n duyªn héi - sù vËt sinh raNh©n duyªn hÕt - sù vËt kh«ng cßnC¸i t tëng "sinh, trô, ho¹i, kh«ng" ®Òu do lýnh©n duyªn hîp tan mµ ra c¶Lý nh©n duyªn khëi quan hÖ chÆt chÏ víi lý
Nh©n qu¶
. Nh©n lµ
nghiÖp lùc
, qu¶ lµ
nghiÖp lùc ®· thµnh hiÖn thùc
nhê héi ®ñduyªn. Còng gièng nh xu híng n¶y mÇm l¸xu híng tÊt yÕu cña mét h¹t gièng, khi héi®ñ duyªn (®iÒu kiÖn) nh ®é Èm, ¸nhs¸ng... th× xu híng Êy biÕn thµnh hiÖnthùc lµ c¸i mÇm, c¸i c©y.§¹o PhËt coi lý Nh©n duyªn khëi còng nh lýNh©n qu¶ lµ nguyªn l;ý phæ qu¸t tuyÖt®èi cña mäi tån t¹i, kh«ng lo¹i trõ ®èi tîngnµo, dï ®ã lµ vËt v« tri v« gi¸c hay nh÷ngsinh vËt h÷u t×nh nh con ngêi, cho tíi thÕgiíi ThÇn Th¸nh, Tiªn, PhËt còng ch¼ng rangoµi c¸i lý Êy.Ngêi gi¸c ngé kh¸c "kÎ phµm phu" chØ ëchç thÊu ®¹t hay mª mê c¸i lý Êy ch ch¼ngthÓ b¸c bá hay tiªu diÖt c¸i lý Êy.
- T tëng "v« ng·", "v« thêng"
V¹n vËt trong vò trô ®Òu kh«ng thÓ vît quac¸i nguyªn lý "v« ng·" vµ "v« thêng"V« ng· lµ kh«ng cã
c¸i ta
. §ã lµ nghÜa ®en,cßn theo nghÜa triÕt häc th× sù vËt lµkh«ng cã b¶n chÊt trêng tån bÊt biÕn, c¸igäi lµ "Ng·" - "Ban ng·" chØ lµ
gi¶
. Sao l¹igi¶? Bëi lÏ v¹n vËt do héi ®ñ nh©n duyªnth× thµnh ra
- c¸i
Êy ch¼ng ph¶i tùtÝnh lµ
mµ vèn lµ
kh«ng
§©y lµ t tëng tiÕn bé, c¸ch m¹ng so víitruyÒn thèng t tëng Ên §é. Coi cã b¶n chÊtbÊt biÕn n¬i v¹n vËt, ch¼ng h¹n nh b¶nthÓ tiÓu ng· (linh hån - ¸t man) n¬i mçi ng-êi.V« thêng lµ ch¼ng thêng h»ng, thêng trô.NghÜa triÕt häc cña nã lµ v¹n vËt ®Òu tr«i®i, ®Òu biÕn ®i ®Õn møc v¹n vËt hiÖn ratríc nhËn thøc con ngêi chØ cßn lµ ¶o. Saol¹i ¶o? biÕn ®æi v« thêng nªn c¸i thÊych¼ng thËt, nªn gäi lµ ¶o, lµ huyÔn, lµméng, lµ bÌo bät, chíp ®iÖn...ChØ trongmét s¸t na th× sù vËt ®· ch¼ng cßn lµ nã,thÕ th× c¸i thÊy chØ lµ huyÔn hoÆc.Ngêi ta phª b×nh §¹o PhËt ë chç ®·
qu¸nhÊn m¹nh
sù biÕn ®æi mµ phñ nhËn sù®øng im t¬ng ®èi (theo quan ®iÓm M¸cxÝt)
- Hai lµ: Nh÷ng t tëng triÕt häc nh©n sinhcña §¹o PhËt 
§©y lµ phÇn trung t©m, träng t©m cñatriÕt häc §¹o PhËt. Nh÷ng t tëng triÕt häcb¶n thÓ nãi trªn chØ ®ãng vai trß lµ nÒnt¶ng lý luËn cho viÖc luËn chøng nh÷ng t t-ëng triÕt häc nh©n sinh.Cèt lâi cña nh÷ng t tëng triÕt häc nh©nsinh cña §¹o PhËt lµ "tø diÖu ®Õ" hay lµbèn luËn ®iÓm c¬ b¶n (cßn gäi lµ bènch©n lý (sù thËt) vÒ cuéc sèng nh©n sinh)
- LuËn ®iÓm 1:
Sù thËt vÒ cuéc sèng conngêi kh«ng cã g× kh¸c ngoµi nh÷ng sùrµng buéc, hÖ luþ, thiÕu tù do. Bëi thÕ,®êi ngêi kh«ng cã g× kh¸c ngoµi sù ®aukhæ, ®¾ng cay.§ã lµ nh÷ng c¸i khæ vÒ sinh, l·o, bÖnh, tö,khæ vÒ o¸n ghÐt, héi hîp, yªu th¬ng, chial×a... Trong nh÷ng c¸i khæ Êy th×
sù sinh
®Çu mèi cña sù khæ. Bëi cã sinh míi cãth©n x¸c nªn sinh ra nh÷ng c¸i khæ cñal·o, bÖnh, tö...
WWW.TAILIEUHOC.TK 
 
WWW.TAILIEUHOC.TK 
PhËt nãi: "Níc m¾t cña chóng sinh cßnnhiÒu h¬n níc trong bÓ c¸"
- LuËn ®iÓm 2:
Nguyªn nh©n dÉn tíi sù®au khæ cña cuéc sèng con ngêi lµ "v«minh", "¸i dôc"... Cã tÊt c¶ 12 nguyªn nh©ntrong mèi quan hÖ rµng buéc lÉn nhau dÉntíi thùc tr¹ng cay ®¾ng cña cuéc sèng ®êingêi.
- LuËn ®iÓm 3:
Môc tiªu cøu c¸nh cña conngêi kh«ng ph¶i lµ ®Êu tranh giai cÊp, lµmc¸ch m¹ng... mµ lµ ®¹t tíi tr¹ng th¸i Gi¶itho¸t - tøc NiÕt Bµn. §ã lµ tr¹ng th¸i kh«ngcßn ®au khæ, rµng buéc, ®ã lµ sù gi¶itho¸t sù khæ.
- LuËn ®iÓm 4:
Con ®êng ®¹t tíi sù gi¶itho¸t ph¶i lµ con ®êng tu ®¹o. §ã lµ con®êng lín gåm 8 nÎo ®êng: chÝnh t duy,chÝnh ng«n ng÷, chÝnh nghiÖp, chÝnh tinhtÊn... (gäi lµ "b¸t chÝnh ®¹o") T¸m con ®êng ®ã ®îc thu vÒ thùc hiÖnbëi ba nguyªn t¾c:
+ Giíi
: Gi÷ c¸c ®iÒu kiªng kþ ®Ó con ngêitrë nªn trong s¹ch, thanh tÞnh th©n, t©mnh: thùc hµnh thËp thiÖn, tr¸nh thËp ¸c...
+ §Þnh
: Lµm cho th©n, t©m, trô, ®Þnh anl¹c kh«ng bÞ t¸n lo¹n, kh«ng bÞ chi phèi bëihoµn c¶nh...§Þnh gåm:
ChØ 
Qu¸n
. Nhê thùc hiÖnphÐp
ChØ 
mµ mäi nghiÖp dõng l¹i, ngng®äng. Nhê
Qu¸n
mµ trÝ tuÖ minh triÕt,ph¸t sinh.
+ TuÖ (HuÖ)
: Nhê søc ®Þnh mµ trÝ tuÖ B¸tNh· (trÝ tuÖ PhËt - Gi¸c ngé) ph¸t sinh. Khi®ã con ngêi ta liÒn vît qua bÓ khæ, ®¹t tíibªn bê Gi¸c ngé.
C©u 5: Nªu ®¸nh gi¸ thÕ nµo vÒnh÷ng gi¸ trÞ triÕt häc cña §¹o PhËt?
 Tr¶ lêi: Trong thùc tÕ cã nh÷ng ®¸nh gi¸ rÊt kh¸cnhau vÒ nh÷ng gi¸ trÞ t tëng cña triÕt häcPhËt. F.Engels tõng cã ®¸nh gi¸ vÒ nh÷ngt tëng biÖn chøng trong triÕt häc PhËt. Ng-êi cho r»ng nh÷ng t tëng vÒ v« ng·, v« th-êng... cña §¹o PhËt chøa ®ùng nh÷ng t t-ëng biÖn chøng s©u s¾c.- Trong lý luËn vÒ nh©n sinh cña §¹o PhËtcã nãi tíi "sù thËt ®au khæ" cña ®êi ngêi.Cã quan ®iÓm ®¸nh gi¸: ®ã lµ tiÕng nãicña mét thø lý luËn bi quan, yÕm thÕ vÒcuéc sèng ®êi ngêi.- L¹i cã quan ®iÓm cho r»ng: h¹n chÕ cñatriÕt häc nh©n sinh §¹o PhËt lµ kh«ng ®ÒcËp tíi nh÷ng nçi khæ cña sù ¸p bøc giaicÊp, kh«ng ®Ò cËp tíi nh÷ng biÖn ph¸pc¸ch m¹ng ®Ó c¶i t¹o x· héi mµ l¹i ®i vµocon ®êng gi¶i tho¸t mang tÝnh chÊt c¸nh©n, tiªu cùc.- Nhng còng cã quan ®iÓm cho gi¸ trÞ t t-ëng triÕt häc nh©n sinh §¹o PhËt lµ ®· ®ÒcËp tíi sù thËt n¬i cuéc sèng cña mçi conngêi. Dï ®ã lµ ai ®Òu kh«ng tho¸t khái sùrµng buéc cña sinh, l·o, bÖnh, tö... Nh thÕ§¹o PhËt ®· ®Æt ra vµ ®Þnh híng gi¶iquyÕt mét vÊn ®Ò mµ bÊt cø ai Ýt nhiÒu®Òu kh«ng thÓ l¶ng tr¸nh.Cã mét sù thËt lµ: §¹o PhËt ®· ®Æt ra vµgi¶i quyÕt mét vÊn ®Ò rÊt cã liªn quan tíicuéc sèng cña mçi con ngêi. NÕu kh«ngthÕ nã ®· kh«ng thÓ cã c¬ héi th©m nhËpvµ ph¸t triÓn réng r·i, l©u dµi trªn ph¹m vikh«ng chØ ë Ên §é mµ cßn c¶ ë níc kh¸ctrªn thÕ giíi.Nh vËy th× viÖc ®¸nh gi¸ gi¸ trÞ phæ biÕncña §¹o PhËt cÇn ®øng trªn quan ®iÓm: ®· ph¶n ¸nh nhu cÇu nµo cña con ngêi vµcã ý ®Þnh gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò cãcÇn thiÕt ®Æt ra cho con ngêi hay kh«ng.trong khi ®Æt ra vµ gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn®Ò nh thÕ, triÕt häc §¹o PhËt ®· cã nh÷ngsuy t hÕt søc s©u s¾c. Vµ, ®Êy còng lµnh÷ng gi¸ trÞ vÒ mÆt t duy, vÒ mÆt t t-ëng triÕt häc cña §¹o PhËt.§ång thêi, ngay trong nh÷ng gi¸ trÞ t tëngnh©n b¶n cña §¹o PhËt ®· bao hµm nh÷ngh¹n chÕ nhÊt ®Þnh cña nã.§øng trªn quan ®iÓm duy vËt lÞch sö cãthÓ thÊy §¹o PhËt chØ chó träng gi¶i quyÕtnh÷ng vÊn ®Ò nh©n b¶n díi gãc ®é lµtÝnh nh©n b¶n nh©n lo¹i. Nã cha ®Ò cËpi vÊn ®Ò nh©n b¶n díi gãc ®é cñanh÷ng giíi h¹n vÒ lÞch sö nh tÝnh giai cÊp,tÝnh d©n téc... Do ®ã t tëng triÕt häcnh©n b¶n cña §¹o PhËt cßn dõng l¹i ë møc®é trõu tîng vÒ con ngêi.
C©u 6: TriÕt häc Trung Hoa ®· n¶ysinh trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ - chÝnhtrÞ ®Æc biÖt nµo?
 Tr¶ lêi: TriÕt häc Trung Hoa cæ ®¹i lµ triÕt häccña thêi kú Xu©n Thu - ChiÕn Quèc (Tõ ThÕ kú VII - ThÕ kû III tríc C«ng nguyªn).§©y lµ thêi kú mµ vÒ mÆt kinh tÕ cã sùtan r· cña m« h×nh kinh tÕ "tØnh ®iÒn".§ã lµ m« h×nh kinh tÕ mµ
së h÷u
ruéng®Êt thuéc vÒ Nhµ níc cßn quyÒn
sö dông
ruéng ®Êt ®îc ph©n chia cho c¸c thµnhviªn c«ng x· th«ng qua c¸c c¬ së c«ng x·.M« h×nh kinh tÕ "tØnh ®iÒn" tan r· lµmxuÊt hiÖn mét lùc lîng chÝnh trÞ míi. TÇnglíp ®Þa chñ, tÇng líp nµy lµ mét lùc lîngchÝnh trÞ ®èi lËp víi tÇng líp quý téc thÞtéc cò (Nhµ Chu)Sù thËt Êy dÉn tíi sù tranh giµnh ¶nh hëngquyÒn lùc chÝnh trÞ gi÷a c¸c thÕ lùc cò -míi, gi÷a c¸c thÕ lùc chÝnh trÞ víi nhau.X· héi ë trong tr¹ng th¸i lo¹n l¹c, thiÕu sùthèng nhÊt quyÒn lùc tËp trungKhæng Tö, mét nhµ t tëng lín thêi kú nµytõng nhËn xÐt: §©y lµ thêi kú vua kh«ng ra®¹o vua, t«i kh«ng ra ®¹o t«i, cha kh«ng ra®¹o cha, con kh«ng ra ®¹o con. Tøc cònglµ thêi kú mµ c¸c gi¸ trÞ chÝnh trÞ - ®¹o®øc bÞ ®¶o lén c¨n b¶n, c¸i cò cha mÊth¼n, c¸i míi cha xuÊt hiÖn vµ cha ®îckh¼ng ®Þnh. Thùc tÕ Êy cuèi cïng ®· dÉn tíi nh÷ng cuécth«n tÝnh lÉn nhau cña c¸c thÕ lùc chÝnhtrÞ. ThÕ lùc nµo còng muèn b¸ chñ thiªn h¹"ChiÕn Quèc" lµ vËy. Cuèi cïng thÕ lùc TÇn Thuû Hoµng ®· thèng nhÊt Trung Hoa b»ngb¹o lùc vµo cuèi thÕ kû thø III tríc C«ngnguyªn. §©y lµ ®iÓm mèc lÞch sö chuyÓnsang thêi kú phong kiÕn cña Trung Hoa.Ra ®êi trong hoµn c¶nh kinh tÕ - chÝnh trÞ®Æc biÖt nh vËy nªn triÕt häc Trung Hoacæ ®¹i ®· chÞu sù chi phèi rÊt m¹nh vµ th-êng xuyªn
bëi nh÷ng vÊn ®Ò chÝnh trÞ -®¹o ®øc cña x· héi.
HÇu hÕt c¸c triÕt thuyÕt, nhÊt lµ nh÷nghäc thuyÕt lín nh ®¹o Nho... ®· kh«ngnh÷ng kh«ng thÓ l¶ng tr¸nh viÖc gi¶iquyÕt vÒ mÆt lý luËn nh÷ng vÊn ®ÒchÝnh trÞ - ®¹o ®øc cña x· héi, tr¸i l¹i nã®· ®Æc biÖt ®Æt träng t©m vµo viÖc gi¶iquyÕt nh÷ng vÊn ®Ò Êy, ®ã lµ nh÷ng vÊn®Ò nh: lµm thÕ nµo ®Ó thèng nhÊt quècgia Trung Hoa réng lín? Lý gi¶i v× sao thêinµo còng cã hng, cã vong, cã trÞ, lo¹n?...Nh÷ng vÊn ®Ò Êy ®· kÐo theo c¸cvÊn ®Ò kh¸c vÒ mÆt triÕt häc nh: b¶ntÝnh con ngêi lµ g×? Nh÷ng nguyªn lý nµochi phèi v¹n vËt? Hµnh ®éng thÕ nµo ®Ókh«ng tr¸i ®¹o Trêi? Kh«ng tr¸i b¶n tÝnhtiªn thiªn?...
C©u 7: T tëng triÕt häc cña thuyÕt©m - d¬ng, ngò hµnh? NhËn ®Þnh thÕnµo vÒ gi¸ trÞ cña nã?
 Tr¶ lêi:
a- ThuyÕt ©m d¬ng, ngò hµnh lµ mét trong nh÷ng häc thuyÕt triÕt häc lín cñanÒn triÕt häc Trung Hoa cæ ®¹i
. ThuyÕt©m d¬ng vµ thuyÕt ngò hµnh khëi thuûkh«ng ph¶i lµ mét nhng tõ khi cã sù hîpnhÊt cña nh÷ng t tëng triÕt häc ©m d¬ngvµ nh÷ng t tëng triÕt häc ngò hµnh th× nã®· lµm cho nh÷ng t tëng triÕt häc cñachóng mang mét tÝnh c¸ch thùc tÕ, cã kh¶n¨ng øng dông réng r·i trong nhiÒu lÜnhvùc: Thiªn v¨n, y häc, dù tr¾c, x· héi häc...
b- T tëng triÕt häc cña thuyÕt ©m d¬ng thÓ ®îc kh¸i qu¸t ë nh÷ng luËn ®iÓm sau®©y:Mét lµ:
Theo thuyÕt ©m d¬ng th× v¹n vËttrong vò trô, tõ c¸i tån t¹i v« cïng lín ®Õnc¸i v« cïng bÐ ®Òu bao hµm hai mÆt ®èilËp, gäi lµ
¢ m
D¬ng
thèng nhÊt 
gi÷a hai thÕ lùc ®èi lËp ¢m- D¬ng trong mçi tån t¹i ®îc gäi lµ
Th¸i cùcHai lµ:
¢m vµ D¬ng kh«ng tån t¹i bªn c¹nhnhau, ®éc lËp tuyÖt ®èi víi nhau mµ tr¸i l¹ichóng cã kh¶ n¨ng chuyÓn ho¸ cho nhautheo nguyªn t¾c cña sù ®¾p ®æi, ho¸nvÞ: ¢m biÕn thµnh d¬ng. D¬ng biÕn thµnh¢m.
Ba lµ:
Sù biÕn ho¸, ®¾p ®æi ¢m - D¬nglµ xuÊt ph¸t tõ n¨ng lùc vèn cã cña ¢m vµD¬ngKhi ¢m cïng th× D¬ng khëi (ph¸t sinh)Vµ khi D¬ng tËn th× ¢m sinh"¢m cïng" vµ "D¬ng tËn" lµ kh¸i niÖm chØsù ph¸t triÓn cña ¢m hay D¬ng ®· tíi
tét ®Ønh
cña nã. Khi ¢m trëng ®Õn tét cïnggiíi h¹n th× D¬ng b¾t ®Çu ®îc sinh ra: ®ã
ThiÕu D¬ng
. Ngîc l¹i, khi D¬ng thÞnh®Õn cïng tét th× ¢m b¾t ®Çu xuÊt hiÖn:§ã lµ
ThiÕu ¢m
(Vßng trßn lín lµ Th¸i cùc, Nöa tr¾ng lµ Th¸i D¬ng, nöa ®en lµ Th¸i ¢m. ChÊm ®enë phÇn tr¾ng lµ ThiÕu ¢m cßn chÊm tr¾ngë nöa ®en lµ ThiÕu D¬ng) Theo c¸ch ®å ho¹ nµy th×:1- Vßng trßn lín kh«ng thay ®æi, do ®ã D-¬ng tiÕn ®Õn ®©u th× ¢m lïi ®Õn ®ã vµngîc l¹i.(ThiÕu ¢m sinh ë phÇn lín nhÊt cña nöatr¾ng cßn ThiÕu D¬ng ph¸t khëi ë phÇn línnhÊt cña phÇn ®en)Quan niÖm vÒ ¢m - D¬ng nh vËy cã thÓ®îc vËn dông xem xÐt sù chuyÓn dÞch cñathêi gian. Mét ®¹i vËn, mét n¨m (tiÓu vËn),mét ngµy..Ch¼ng h¹n: Mét n¨m th×:1- Thèng nhÊt 4 mïa: Xu©n, H¹ , Thu, §«nglµ c¸i vßng Th¸i cùc2- H¹, §«ng lµ Th¸i d¬ng, Th¸i ©m3- Xu©n, Thu lµ ThiÕu d¬ng, ThiÕu ©m
Bèn lµ:
Sù biÕn ®æi chuyÓn ho¸ ¢m - D-¬ng kh«ng dÉn tíi sù ph¸t triÓn nµo c¶. §ãchØ lµ sù thay ®æi gi÷a hai tr¹ng th¸i cñav¹n vËt trong vò trô: D¬ng (®éng) - ¢m(tÜnh) mµ th«i.Bëi vËy, thuyÕt ¢m - D¬ng kh«ng ph¶i lµthuyÕt vÒ sù ph¸t triÓn. Nã lµ thuyÕtnh»m duy tr× trËt tù c©n b»ng ¢m - D¬ngtrong v¹n vËt. Coi ®ã lµ tr¹ng th¸i lý tëngcña tù nhiªn, cña x· héi vµ con ngêi.
N¨m lµ:
Theo thuyÕt ¢m - D¬ng th× chutr×nh biÕn dÞch cña v¹n vËt trong vò trô lµtheo logic sau ®©y: Th¸i cùc sinh lìng nghi (¢m - D¬ng)Lìng nghi sinh tø tîng (Th¸i ©m, thiÕu d-¬ng, th¸i d¬ng, thiÕu ©m) Tø tîng sinh b¸t qu¸i (kiÒn, kh¶m, cÊn,chÊn, tèn, ly, kh«n vµ ®oµi)B¸t qu¸i sinh v¹n vËt (thÕ giíi ®a d¹ng c¸clo¹i h×nh tån t¹i)V¹n vËt l¹i cã thÓ qui vÒ 64 tr¹ng th¸i®éng, ®ã lµ c¸c tr¹ng th¸i nh: th¸i, bi,tru©n...
c- ThuyÕt ngò hµnh
: Bao hµm t tëng triÕthäc cho r»ng: v¹n vËt trong vò trô ®Òu ®îccÊu t¹o tõ 45 yÕu tè khëi thuû, bao qu¸tsau ®©y:Kim - Méc - Thuû - Ho¶ - Thæ
Thø nhÊt:
§©y lµ 5 yÕu tè khëi nguyªn cñav¹n vËt. V¹n vËt biÕn ®æi v« cïng ®a d¹ngkh¸c nhau nhng ®Òu cã thÓ qui vÒ 5 yÕutè nµy.
Thø hai:
Mçi yÕu tè trong 5 yÕu tè nµy®Òu cai qu¸t mét lo¹t nh÷ng ®Æc tÝnh:
Kim
th× cøng, tr¾ng, ph¬ng T©y...
Méc
th× uyÓn chuyÓn, xanh, ph¬ng§«ng...
Thuû
th× hiÓm hãc, ®en, ph¬ng B¾c...
Ho¶
th× bèc lªn, ®á, ph¬ng Nam...
Thæ
th× tr× trô, vµng, ph¬ng chÝnhgi÷a...
Ba lµ:
N¨m yÕu tè nµy kh«ng tån t¹i biÖtlËp tuyÖt ®èi mµ lµ trong t¬ng quan chÕ -íc sinh, kh¾c víi nhau theo luËt tiªn thiªn:Kim sinh Thuû Thuû sinh MécMéc sinh Ho¶Ho¶ sinh Thæ Thæ sinh Kim...... Kim kh¾c MécMéc kh¸c Thæ Thæ kh¾c Thuû Thuû kh¾c Ho¶Ho¶ kh¾c Kim...
Bèn lµ:
Sù t¬ng sinh hay t¬ng kh¾c (sinhkh¸c t¬ng hç) bao giê còng qua yÕu tè Thæ. Nãi c¸ch kh¸c th× trong 5 yÕu tè, Thæ gi÷a vai trß trung gian cho sinhkh¸c t¬ng hç cña 4 yÕu tè cßn l¹i. Do ®ã Thæ gi÷ vai trß thèng nhÊt cña 4 yÕu tè:Kim, Méc, thuû vµ Ho¶
d- Tõ khi hai thuyÕt ¢m - D¬ng vµ ngòhµnh hîp nhÊt 
th× thuyÕt ¢m - D¬ng, ngòhµnh cã sù bæ tóc cho nhau trong quanniÖm triÕt häc vÒ sù
biÕn dÞch
cÊu t¹o
v¹n vËt trong thÕ giíi: thuyÕt ¢m - D¬ngthiªn vÒ viÖc lý gi¶i nguyªn nh©n cña sùbiÕn dÞch, cßn thuyÕt ngò hµnh thiªn vÒgi¶i thÝch cÊu t¹o v¹n vËt trong qu¸ tr×nhbiÕn dÞch cïng. §ång thêi c¸c yÕu tècña ngò hµnh còng ®îc quy kh¸i qu¸t vÒ¢m - D¬ng, thµnh ra Kim còng cã:Kim ©mKim d¬ngMéc còng cã:Méc ©mMéc d¬ng...Ngîc l¹i: KiÒn, Kh¶m, CÊn, ChÊn., Tèn, Ly,Kh«n vµ §oµi còng ®îc quy vÒ ngò hµnh:KiÒn + §oµi: KimChÊn + Tèn: MécCÊn + Kh«n: ThæLy : Ho¶Kh¶m : Thuû
e- Nªn nhËn ®Þnh thÕ nµo vÒ gi¸ trÞ cñathuyÕt ¢m - D¬ng, ngò hµnh?
HiÖn nay cßn cã nhiÒu c¸ch ®¸nh gi¸ kh¸cnhau, thËm chÝ ®èi lËp nhau trong viÖcnhËn ch©n gi¸ trÞ phæ biÕn cña nh÷ng t t-ëng triÕt häc cña thuyÕt ¢m - D¬ng, ngòhµnh. Song khã cã thÓ b¸c bá nh÷ng nhËn®Þnh sau ®©y:- ThuyÕt ¢m - D¬ng, ngò hµnh ®· thÓ hiÖntr×nh ®é t duy triÕt häc
kh¸i qu¸t 
rÊt caocña ngêi Trung Hoa cæ ®¹i. Hä lu«n ®ÆtvÊn ®Ò ®i truy tÇm céi nguån khëi nguyªncña v¹n vËt vµ cuèi cïng ®· ®¹t tíi sù kh¸iqu¸t thèng nhÊt tÝnh ®a d¹ng cña v¹n vËtë 64 tr¹ng th¸i, quy vÒ 8 quÎ (KiÒn,Kh¶m...§oµi), råi l¹i quy vÒ tø tîng, ¢m - D-¬ng vµ cuèi cïng lµ th¸i cùc...Bëi vËy nh÷ng kh¸i niÖm nh th¸i cùc ¢m -D¬ng tø tîng... lµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh tduy kh¸i qu¸t ho¸ v¹n vËt ®Ó trë vÒ c¸inguyªn lý phæ qu¸t cña mäi tån t¹i.- Trªn b×nh diÖn triÕt häc, cã thÓ quanniÖm: th¸i cùc, lìng nghi, tø tîng... vµ Kim,Méc, Thuû, Ho¶ vµ Thæ lµ nh÷ng
kh¸iniÖm,
nh÷ng
 ph¹m trï triÕt häc
, kh¸i qu¸tnh÷ng thuéc tÝnh thèng nhÊt, b¶n chÊtcña tån t¹i.Gi¸ trÞ cña nh÷ng kh¸i niÖm, ph¹m trï Êycßn lµ ë chç ®¹t tíi mét
hÖ thèng
bé m¸ykh¸i niÖm, ph¹m trï trong tÝnh thèng nhÊtchØnh thÓ, ph¶n ¸nh tÝnh thèng nhÊt cñatån t¹i.- Gi¸ trÞ lÞch sö còng nh gi¸ trÞ phæ biÕncña thuyÕt ¢m - D¬ng, ngò hµnh ®· thÓhiÖn rÊt râ nÐt qua nh÷ng øng dôngthuyÕt nµy trong c¸c lÜnh vùc chuyªn s©unh thiªn v¨n, lÞch ph¸p, y häc, dù tr¾c, x·héi häc... cña Trung Hoa trong thêi cæ ®¹ivµ ®Æc biÖt lµ vÒ giai ®o¹n sau nµy. Trong c¸c ngµnh chuyªn s©u nh vËy cñangêi Trung Hoa ®· ®¹t tíi nh÷ng ph¸n®o¸n chÝnh x¸c, ®«i khi lµ vît thêi ®¹i.- Ngµy nay, trong nÒn t tëng vµ v¨n ho¸nh©n lo¹i, thuyÕt ¢m - D¬ng, ngò hµnhvÉn lµ mét trong nh÷ng lý thuyÕt triÕt häc®îc giíi nghiªn cøu chó ý khai th¸ctrong qu¸ tr×nh giao lu t tëng, v¨n ho¸ -®«ng - t©y th× thuyÕt ¢m - D¬ng, ngòhµnh ®· béc lé ra râ lµ mét trong nh÷nggi¸ trÞ t tëng triÕt häc s©u s¾c cña ngêiph¬ng §«ng.Do sù giao lu t tëng vµ v¨n ho¸ víi TrungHoa trong suèt chiÒu dµi mÊy ngµn n¨m,con ngêi ViÖt Nam ®· tiÕp thu nh÷ng t t-ëng triÕt häc ¢m - D¬ng, ngò hµnh métc¸ch s¸ng t¹o, vËn dông kh¸ phæ biÕntrong sinh ho¹t cuéc sèng cña m×nh, trªnnhiÒu b×nh diÖn kh¸c nhau. Thiªn v¨n, yhäc, x· héi häc, kiÕn tróc, v¨n ho¸...
C©u 8: Nho gi¸o vµ nh÷ng t tëng triÕthäc cña Nho gi¸o?
 Tr¶ lêi:
a- Nho gi¸o:
- Nho gi¸o lµ mét trong ba häc thuyÕt triÕthäc lín nhÊt thêi cæ Trung Hoa (cïng víi häcthuyÕt vÒ §¹o cña L·o Tö vµ häc thuyÕt cñaph¸i hä MÆc). Trong suèt chiÒu dµi lÞch sö 2000 n¨m thêi®¹i phong kiÕn Trung Hoa còng nh c¸ctriÒu ®¹i phong kiÕn cña c¸c níc vïng ¸§«ng nh NhËt B¶n, ViÖt Nam... ®· chÞu ¶nhhëng s©u s¾c cña nh÷ng t tëng Nho häc. Tõ khi ph¸t sinh (ThÕ VI tríc C«ngnguyªn) cho tíi sù ph¸t triÓn trªn 2000 n¨msau ®ã, Nho gi¸o ®· cã nh÷ng bæ xung,hoµn thiÖn song vÒ b¶n chÊt cña nh÷ngquan niÖm triÕt häc cña Nho gi¸o th× ®·®îc h×nh thµnh ngay tõ thêi cæ ®¹i.Nho gi¸o ®îc Khæng Tö (Khæng Kh©u) thêiXu©n Thu s¸ng lËp ra. Häc thuyÕt cña ¤ng®· ®îc M¹nh Tö vµ Tu©n Tö tiÕp tôc hoµnthiÖn trong thêi kú ChiÕn Quèc.Khæng Tö sau nµy ®îc c¸c häc trß t«n xnglµ bËc "ChÝ th¸nh tiªn s. V¹n thÕ s biªñ".Kinh s¸ch cña Nho gi¸o nãi chung thêng ®- îc kÓ ®Õn lµ
tø th
ngò kinhTø th
lµ bèn cuèn s¸ch+ LuËn ng÷+ §¹i häc+ Trung dung+ M¹nh Tö Trong thèng "tø th" th× s¸ch "LuËnng÷" thêng ®îc coi lµ s¸ch quan träng nhÊt®Ó nghiªn cøu vÒ t tëng cña Khæng Tö.§©y lµ cuèn s¸ch do c¸c häc trß cña Khæng Tö ghi chÐp l¹i nh÷ng lêi thÇy d¹y m×nhkhi t¹i thÕ.
Ngò kinh
lµ n¨m cuèn kinh ®iÓn:+ Kinh th+ Kinh thi+ Kinh lÔ+ Kinh dÞch+ Kinh Xu©n thu Trong thèng "ngò kinh" th× t¬ngtruyÒn "Kinh Xu©n thu" do chÝnhKhæng Tö biªn so¹n. Theo "Sö ký T  Thiªn" th× Ngµi tõng nãi: Ngêi ®êi saukhen Kh©u hay chª Kh©u lµ c¨n cø vµoKinh Xu©n thu.Còng theo t¬ng truyÒn th× Khæng Tö lµngêi ®· chØnh lý, biªn so¹n l¹i c¸c bé Kinhth, Kinh dÞch... Ngµi ®· viÕt bæ xung vµoKinh dÞch 10 thiªn gäi lµ "thËp dùc"Xem thÕ cã thÓ nãi ®øc Khæng Tö lµ bËc®¹i tri thøc ®¬ng thêi. ¤ng ®· th©u th¸imäi kiÕn thùc hiÖn cã cña ngêi Trung Hoathêi cæ ®¹i vµ tËp hîp thµnh mét hÖ thèng.
b- Nh÷ng t tëng triÕt häc c¬ b¶n cña Nhogi¸o cæ ®¹i- Trung t©m
cña nh÷ng t tëng triÕt häcNho gi¸o thêi cæ ®¹i kh«ng ph¶i lµ nh÷ngt tëng triÕt häc vÒ b¶n thÓ, vÒ vò trô. Mèiquan t©m hµng ®Çu cña Khæng Tö kh«ngph¶i lµ ®¹o Trêi (Thiªn mÖnh) mÆc dÇumét sè lÇn Khæng Tö cã nãi tíi Thiªn MÖnh,nãi qíi QuØ, ThÇn, mµ «ng ®Æc biÖt chóträng gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò triÕt häcvÒ §¹o Ngêi (Nh©n §¹o). Nãi theo ng«n ng÷hiÖn ®¹i th× ®ã lµ nh÷ng quan ®iÓmtriÕt häc vÒ x· héi con ngêi. §· ®«i lÇn cãhäc trß hái vÒ QuØ, ThÇn, vÒ cuéc sèng®êi ngêi sau khi chÕt. Ngµi b¶o: "KÝnhQuØ, ThÇn, Nhi viÔn chi" (QuØ, ThÇn chØnªn kÝnh träng nhng chí cã gÇn), r»ng "h·y®îi ®Õn khi chÕt còng cha muén", r»ng"®¹o Ngêi cha biÕt sao tá ®îc viÖc QuØ, ThÇn..."§iÒu nµu cho thÊy ®øc Khæng Tö ngµinÆng lo ®¹o Ngêi h¬n ®¹o Trêi, h¬n viÖcQuØ, ThÇn. §iÒu Êy còng ph¶n ¸nh râ nÐt¶nh hëng chÝnh trÞ - x· héi cña thêi ®¹iXu©n Thu ®· ®îc thÓ hiÖn ®Æc biÖt râtrong triÕt thuyÕt cña Khæng Tö.- Cã quan ®iÓm ®¸nh gi¸: kh«ng coiKhæng Tö nh mét nhµ triÕt häc mµ chØxem «ng nh mét ngêi thÇy d¹y, mét qu©ns vÒ chÝnh trÞ ®¬ng thêi.Qu¶ lµ Khæng Tö ®· tõng lµm thµy d¹y häcvµ lµ ngêi nªu tÊm g¬ng s¸ng cho ®¹o lµm Thµy mu«n ®êi sau, Ngµi còng ®· tõnglµm chÝnh trÞ, lµm quan, lµm tÓ tíng trongmét thêi gian ng¾n, vµ còng ®óng lµ Ngµi®· ®µo t¹o ra nhiÒu nhµ chÝnh trÞ xuÊts¾c ®¬ng thêi còng nh sau nµy. Nhngcòng ph¶i thõa nhËn r»ng Khæng tö cãnh÷ng t tëng chÝnh trÞ ®éc ®¸o, t¹o ranÒn t¶ng quan niÖm vÒ chÝnh trÞ qu©nchñ trung ¬ng tËp quyÒn vïng ¸ §«ng m·ivÒ sau nµy.Qua nh÷ng t tëng Êy cã thÓ thÊy ®îc quanniÖm triÕt häc vÒ x· héi cña «ng.
- Cã thÓ kh¸i qu¸t nh÷ng t tëng triÕt häc
(chø kh«ng ph¶i nh÷ng t tëng chÝnh trÞ)
cña Khæng Tö còng nh cña Nho gi¸o nãichung ë nh÷ng ®iÓm sau ®©y:Mét lµ: Ph¬ng ph¸p luËn tiÕp cËn gi¶iquyÕt nh÷ng vÊn ®Ò x· héi
X· héi lµ mét tæng thÓ cña nh÷ng quan hÖphøc t¹p, ®a d¹ng bëi vËy khi tiÕp cËn gi¶iquyÕt nh÷ng vÊn ®Ò cña ®êi sèng x· héibuéc ngêi ta ph¶i cã mét ph¬ng ph¸p luËn®Þnh híng tiÕp cËn.Ph¬ng ph¸p luËn ®Þnh híng tiÕp cËn gi¶iquyÕt nh÷ng vÊn ®Ò x· héi cña Nho gi¸okh«ng xuÊt ph¸t tõ viÖc ph©n tÝch c¬ sëkinh tÕ cña x· héi (nh víi triÕt häc M¸cch¼ng h¹n) mµ lµ
 xuÊt ph¸t tõ nh÷ng quanhÖ chÝnh trÞ - ®¹o ®øc.
Nãi c¸ch kh¸c, Nho gi¸o quy toµn bé quanhÖ x· héi vÒ nh÷ng quan hÖ chÝnh trÞ -®¹o ®øc, coi ®ã lµ quan hÖ nÒn t¶ng cña®êi sèng x· héi.§ång thêi, Nho gi¸o l¹i quy nh÷ng quan hÖchÝnh trÞ - ®¹o ®øc cña x· héi vµo ba mèiquan hÖ chÝnh trÞ - ®¹o ®øc c¬ b¶n h¬nlµ:+ Quan hÖ vua - t«i+ Quan hÖ cha - con+ Quan hÖ chång - vî Quan hÖ thø nhÊt thuéc quan hÖ quèc gia,cßn hai quan hÖ sau thuéc quan hÖ gia®×nh. §iÒu nµy nãi lªn r»ng trong quanniÖm vÒ x· héi cña Nho gi¸o ®Æc biÖtquan t©m tíi nh÷ng quan hÖ nÒn t¶ng cñax· héi lµ quan hÖ gia ®×nh. Quan hÖ gia®×nh ë ®©y mang tÝnh chÊt t«ng téc,gißng hä. ba quan hÖ Êy ®îc gäi lµ "tam c-¬ng" tøc ba quan hÖ rêng cét cña x· héi. X·héi trÞ hay lo¹n tríc hÕt thÓ hiÖn ë chç cãgi÷ v÷ng ®îc ba quan hÖ Êy hay kh«ng.
Hai lµ:
Lý tëng x· héi cña Nho gi¸o lµ muènhíng tíi mét x· héi
"®¹i ®ång"
Kh¸i niÖm x· héi "®¹i ®ång" cña Nho gi¸okh«ng ph¶i lµ mét x· héi ®Æt trªn nÒnt¶ng cña mét nÒn s¶n xuÊt ph¸t triÓn caomµ lµ mét x· héi "an hoµ" trong ®ã sù "anhoµ" ®îc ®Æt trªn nÒn t¶ng cña sù "c«ngb»ng" x· héi.Kh¸i niÖm c«ng b»ng cña Nho gi¸o kh«ngph¶i lµ thø quan niÖm "cµo b»ng" tiÓun«ng mµ lµ c«ng b»ng trªn c¬ së
®Þa vÞ x·héi
cña mçi c¸ nh©n, mçi gißng hä.
Ba lµ:
Ph¬ng thøc ®Ó duy tr× trËt tù c«ngb»ng cña x· héi theo quan ®iÓm Nho gi¸olµ ph¶i nªu cao t tëng
chÝnh danh
"ChÝnh danh" nghÜa lµ mçi ngêi cÇn ph¶inhËn thøc vµ hµnh ®éng ®óng theo c¬ngvÞ, ®Þa vÞ cña m×nh: vua ph¶i ra ®¹ovua, t«i ph¶i ra ®¹o t«i, cha ph¶i ra ®¹ocha, con ph¶i ra ®¹o con,chång ph¶i ra®¹o chång, vî ph¶i ra ®¹o vî...NÕu nh mäi ngêi kh«ng chÝnh danh th× x·héi ¾t trë nªn lo¹n l¹c. Kh«ng thÓ cã mét x·héi trÞ b×nh mµ nguyªn t¾c chÝnh danhbÞ vi ph¹m
Bèn lµ:
§Ó thùc hiÖn chÝnh danh th× x· héiph¶i cã mét nÒn gi¸o dôc tèt, mçi ngêi ph¶itù gi¸o dôc vµ ®îc gi¸o dôc.Cã gi¸o dôc vµ tù gi¸o dôc th× mçi ngêi míibiÕt phËn vÞ cña m×nh mµ nh×n nhËnhµnh ®éng trong cuéc sèng cho ®óng.Sù gi¸o dôc vµ tù gi¸o dôc cña nho gi¸okh«ng híng vµo ph¬ng diÖn kü nghÖ vµkinh tÕ mµ lµ híng vµo viÖc gi¸o dôc vµ tùgi¸o dôc nh÷ng chuÈn mùc chÝnh trÞ - ®¹o®øc ®· h×nh thµnh tõ ngµn xa, ®îc nªu g-¬ng s¸ng trong cæ sö.
N¨m lµ:
Nh÷ng chuÈn mùc gi¸ trÞ chÝnh trÞ- ®¹o ®øc mµ Nho gi¸o ®Ò cao lµ Nh©n -LÔ - nghÜa - trÝ - TÝn (cßn gäi lµ ngò th-êng), trong ®ã
nh©n
gi÷ vÞ trÝ lµ gi¸ trÞchÝnh trÞ - ®¹o ®øc ®Çu b¶ng cña c¸c gi¸trÞ.Gi÷ LÔ - Nghi· - TrÝ - TÝn mµ thiÕu lßngnh©n th× nh÷ng c¸i ®ã chØ mang ýnghÜa h×nh thøc mµ thiÕu c¸i thùc.Khæng Tö lªn ¸n nh÷ng hµnh vi nh thÕ
Nh©n
lµ g×? Cèt lâi cña nh©n lµ t×nh yªuth¬ng con ngêi.Song "con ngêi" mµ Nho gi¸o cæ ®¹i, nhÊtlµ Khæng Tö quan niÖm kh«ng ph¶i lµ con
WWW.TAILIEUHOC.TK 
 
WWW.TAILIEUHOC.TK 
ngêi nh©n lo¹i mµ lµ con ngêi t«ng téc,dßng hä. Ngoµi nh÷ng gi¸ trÞ chuÈn mùcchÝnh trÞ - ®¹o ®øc nãi trªn Nho gi¸o cßn®Ò cËp tíi hµng lo¹t nh÷ng gi¸ trÞ chuÈnmùc kh¸c nh: Trung, HiÕu, TiÕt...
C©u 9: Nªn ®¸nh gi¸ nh thÕ nµo vÒnh÷ng quan ®iÓm triÕt häc x· héi cñaNho gi¸o?
 Tr¶ lêi:- Do kh«ng xuÊt ph¸t tõ c¬ së kinh tÕ cñax· héi ®Ó gi¶i thÝch vµ gi¶i quyÕt c¸c vÊn®Ò x· héi nãi chung nªn bÊt luËn thÕ nµoNho gi¸o còng r¬i vµo quan ®iÓm duyt©m vÒ lÞch sö.Song ®Ó ®¹t tíi quan ®iÓm duy vËt lÞchsö th× ph¶i ®îi tíi sù ra ®êi cña triÕt häcM¸c ë gi÷a thÕ kû XIX míi cã thÓ cã ®îc.- ThÕ nhng t¹i sao mét quan ®iÓm duyt©m vÒ lÞch sö mµ nã l¹i cã thÓ tån t¹i ëc¸c níc vïng ¸ §«ng ®Õn 2000 n¨m nh vËy?Vµ trong viÖc ¸p dông häc thuyÕt Nho gi¸ovµo qu¶n lý x· héi ®· cã nhiÒu trêng hîpthµnh c«ng trong viÖc duy tr× trËt tù x· héiphong kiÕn? V.I.Lªnin tõng nãi: "Ch©n lý lµcô thÓ". §óng vËy, nÕu ta xem xÐt x· héitruyÒn thèng ¸ §«ng th× cã thÓ thÊy suètchiÒu dµi lÞch sö ngµn n¨m, vÒ c¬ b¶nkh«ng cã nh÷ng cuéc c¸ch m¹ng trong lùclîng s¶n xuÊt, trong kinh tÕ. Bëi vËy, tÝnhtÊt yÕu cña sù quy ®Þnh tõ nÒn t¶ng kinhtÕ ®èi víi x· héi vÒ c¬ b¶n lµ biÓu hiÖnkh«ng râ nÐt. VËy, ®iÒu t¹o ra sù thèngnhÊt trong x· héi tríc hÕt kh«ng ph¶i lµ nÒnt¶ng kinh tÕ - nhÊt lµ ®èi víi nÒn kinh tÕtiÓu n«ng, ph©n t¸n. §iÒu nµy chØ cã ®îctrªn c¬ së cña viÖc n¾m ch¾c, thèng nhÊtx· héi vÒ nÒn t¶ng chÝnh trÞ - ®¹o ®øc mµthéi. TÇn thuû Hoµng ë cuèi giai ®o¹n ChiÕnQuèc ®· thèng nhÊt x· héi lo¹n l¹c TrungHoa trªn c¬ së cña b¹o lùc chÝnh trÞ. §Êycòng lµ mét b»ng chøng lÞch sö cho thÊythiÕu viÖc n¾m uy quyÒn chÝnh trÞ th×kh«ng thÓ thùc hiÖn sù thèng nhÊt ®Êt níc Trung Hoa réng lín.- Dï lµ mét triÕt häc duy t©m, song Nhogi¸o ®Æc biÖt coi träng c¸c gi¸ trÞ chÝnhtrÞ - ®¹o ®øc. Trong nh÷ng gi¸ trÞ Êy, giaicÊp chóng vÉn cã nh÷ng ý nghÜa nh©nlo¹i nhÊt ®Þnh. NhiÒu ý nghÜa gi¸ trÞ cñanh÷ng chuÈn mùc ®¹o ®øc Nho gi¸o ®·®îc quÇn chóng nh©n d©n sö dông trongnÒn ®¹o ®øc cña m×nh. B¸c Hå còng tõngsö dông nh÷ng thuËt ng÷ ®¹o ®øc cñaNho gi¸o vµ ®· ®a vµo ®ã nh÷ng néi dungm¬Ý nh "cÇn, kiÖm, liªm, chÝnh, chÝ,c«ng, v« t, trung, hiÕu..."Ngµy nay chóng ta ®ang rÊt cÇn gi÷ thÕæn ®Þnh cña x· héi, ®iÒu mµ Nho gi¸ohµng ngµn n¨m nay theo ®uæi môc tiªu"æn ®Þnh". Nã ®· suy t rÊt nhiÒu vÒ ph-¬ng c¸ch thùc hiÖn môc tiªu Êy. Bëi thÕnghiªn cøu Nho gi¸o cßn cã ý nghÜa thùctiÔn cÊp b¸ch.
C©u 10: Nh÷ng quan ®iÓm triÕt häccña häc thuyÕt "§¹o"?
 Tr¶ lêi:- Ngêi s¸ng lËp ra häc thuyÕt "§¹o" lµ L·o töthêi Xu©n Thu. Häc thuyÕt nµy ®· ®îc D-¬ng Chu vµ Tr¹ng Chu thêi ChiÕn Quèchoµn thiÖn vµ ph¸t triÓn.Nh÷ng t tëng triÕt häc cña häc thuyÕt"§¹o" tËp trung trong hai cuèn kinh ®iÓnløon lµ "§¹o ®øc kinh" vµ "Nam Hoa kinh".Sau nµy, ph¸i §¹o gia ®· ph¸t triÓn thµnhhai trêng ph¸i: §¹o gi¸o thÇn tiªn vµ §¹o gi¸ophï thuû. T tëng triÕt häc cña §¹o gia còng ¶nh hëngrÊt lín vµ l©u dµi trong lÞch sö mét sè nícvïng ¸ §«ng.- Nh÷ng t tëng triÕt häc cña §¹o gia tËptrung ë mÊy ®iÓm lín sau ®©y:
+ Mét lµ: Quan niÖm vÒ "§¹o"
"§¹o" lµ b¶n nguyªn cña mäi hiÖn h÷u (tøccña mäi tån t¹i). §Êy lµ ý nghÜa cña c©u:§¹o sinh mét, mét sinh hai, hai sinh ba, basinh v¹n vËt. §iÒu nµy còng cã nghÜa lµ:§¹o sinh ra tÊt c¶ vµ tÊt c¶ cã thÓ ®îc quyvÒ §¹o - víi t c¸ch lµ b¶n nguyªn (b¶n c¨n)®Çu tiªn."§¹o" lµ c¸i v« h×nh, hiÖn h÷u, lµ c¸i cã.Song gi÷a §¹o vµ hiÖn h÷u (v¹n vËt) kh«ngcã sù t¸ch rêi tuyÖt ®èi mµ §¹o tån t¹i nhb¶n chÊt cña mäi hiÖn h÷u, cßn hiÖn h÷ulµ biÓu hiÖn cña §¹o.Bëi thÕ, cã thÓ nãi: §¹o lµ nguyªn lý thèngnhÊt cña mäi tån t¹i."§¹o" lµ nguyªn lý vËn hµnh cña mäi hiÖnh÷u. Nguyªn lý Êy lµ "§¹o ph¸p tù nhiªn".Cã quan ®iÓm nghiªn cøu vÒ häc thuyÕt"§¹o" ®· coi "§¹o" nh lµ tªn gäi kh¸c cña"quy luËt tù nhiªn".
+ Hai lµ: Nh÷ng t tëng biÖn chøng
 
Mäi hiÖn h÷u ®Òu biÕn dÞch kh«n cïng.Sù biÕn dÞch nµy theo hai nguyªn t¾c c¬b¶n lµ
b×nh qu©n
 ph¶n phôc
. §Êy lµ ýnghÜa cña c©u "C¸i g× khuyÕt ¾t trßn®Çy, c¸i g× cong ¾t ®îc th¼ng, c¸i g× còsÏ l¹i míi..." Theo quan ®iÓm Êy th× thÕ giíi hiÖn h÷ukh«ng cã sù ph¸t triÓnC¸c mÆt ®èi lËp lu«n trong thÓ thèngnhÊt, quy ®Þnh lÉn nhau, lµ ®iÒu kiÖn tånt¹i cña nhau, trong c¸i nµy cã c¸i kia. §Êy lµý nghÜa cña c©u nãi: "§Ñp tøc lµ cã xÊu,dµi ng¾n tùa vµo nhau, cao thÊp liªn hÖ víinhau..." hoÆc "ho¹ lµ chç tùa cña phóc,phóc lµ n¬i Èn n¸u cña ho¹..."Do nhÊn m¹nh nguyªn t¾c c©n b»ng vµph¸n phôc trong lý biªn dÞch nªn L·o tökh«ng ®Ò cao t tëng ®iÒu hoµ c¸c mÆt®èi lËp
+ Ba lµ: Chñ thuyÕt vÒ chÝnh trÞ - x· héi
Cèt lâi cña chñ thuyÕt nµy lµ luËn ®iÓm"v« vi". V« vi kh«ng ph¶i lµ thô ®éng, bÊt®éng hay kh«ng hµnh ®éng mµ cã nghÜalµ: hµnh ®éng theo b¶n tÝnh tù nhiªn cña®¹o Tõ ®ã §¹o gia ®Ò cao nh÷ng t tëng vÒ
¸i, cÇn kiÖm, khiªm nhêng, khoan dung, tritóc...
NghÜa lµ cÇn ph¶i tõ bá tÊt c¶ nh÷ngg× lµ
nh©n t¹o
thiÕu tÝnh ®¹o ph¸p tùnhiªn.Quan niÖm Êy ®· dÉn tíi chç chñ tr¬ngmét cuéc sèng, mét phong c¸ch sèng theo®¹o ®Õn møc chèi bá truyÒn thèng nh©nt¹o, nh÷ng chuÈn mùc ®¹o ®øc, ph¸p luËt,xa l¸nh tri thøc, kü s¶o, c«ng nghÖ... §Êy lµlý tëng x· héi phôc cæ, quay vÒ víi x· héitheo m« h×nh céng ®ång nguyªn thuû.
C©u 11: Nªn cã nh÷ng nhËn ®Þnh nhthÕ nµo vÒ gi¸ trÞ cña nÒn triÕt häcph¬ng §«ng thêi cæ?
 Tr¶ lêi: Theo tinh thÇn nghiªn cøu lÞch sö kh«ngph¶i v× lÞch sö mµ v× cuéc sèng hiÖn t¹ith× kh«ng thÓ bá qua viÖc nhËn ch©nnh÷ng gi¸ trÞ cña nh÷ng nÒn t tëng triÕthäc qu¸ khø.Song, viÖc ®¸nh gi¸ nh÷ng gi¸ trÞ cña nÒnt tëng qu¸ khø kh«ng tr¸nh khái nh÷ngnhËn ®Þnh kh¸c nhau vµ ®èi lËp nhau. §ãcòng lµ ®iÒu thêng thÊy trong lÜnh vùcnghiªn cøu. Díi ®©y lµ mét sè nhËn ®Þnhmang tÝnh chÊt gîi ý chung ®Ó ngêi häctham kh¶o1- Ên §é vµ Trung Hoa lµ hai trung t©mtriÕt häc lín cña c¸c d©n téc ph¬ng §«ngcæ ®¹i nãi chung vµ c¸c d©n téc Ch©u ¸nãi riªng. TÝnh phong phó, ®a d¹ng s©u s¾ctrong néi dung vµ phong c¸ch cña c¸c triÕtthuyÕt Ên §é vµ Trung Hoa cæ ®¹i lµ b»ngchøng nãi lªn r»ng bÊt cø mét sù coi thêngnµo vÒ nÒn v¨n ho¸ vµ t tëng triÕt häc cñac¸c d©n téc Ch©u ¸ ®Òu lµ biÓu hiÖn chñquan trong c¸c khoa häc vÒ lÞch sö vµ, do®ã kh«ng thÊy ®îc tÝnh ®a d¹ng trong sùthèng nhÊt cña lÞch sö t tëng triÕt häcnh©n lo¹i.Ngµy nay nhiÒu nhµ t tëng ph¬ng T©y®ang t×m vÒ ph¬ng §«ng nh mét sù t×mvÒ céi nguån qu¸ khø cña nh÷ng c¶m høng®Çy bÝ Èn vµ thó vÞ.2- So víi triÕt häc Hy L¹p thêi cæ, triÕt häcÊn §é vµ Trung Hoa cæ ®¹i cã nh÷ng thiªnhíng riªng: ®ã lµ sù chó ý nhiÒu h¬n tíi c¸cvÊn ®Ò nh©n sinh quan (quan niÖm vÒcuéc sèng cña con ngêi, th©n phËn cñacon ngêi, lÏ sèng cña con ngêi...)Xung quanh vÊn ®Ò nh©n sinh quan ®·lµm n¶y sinh ba t tëng triÕt häc lín:- §¹o PhËt chó ý nhiÒu h¬n tíi vÊn ®Ònh©n sinh trªn b×nh diÖn t©m linh, t×nhc¶m, t«n gi¸o.- §¹o L·o l¹i chó ý s©u s¾c vÊn ®Ò nh©nsinh díi gãc ®é tù nhiªn- §¹o Nho l¹i ®Ò cËp tíi vÊn ®Ò nh©n sinhtrªn b×nh diÖn chÝnh trÞ - ®¹o ®øcDo cïng ®Ò cËp tíi vÊn ®Ò nh©n sinh vµ®Æt nã vµo trung t©m cña hÖ t tëng, nh-ng víi ba gãc ®é tiÕp cËn kh¸c nhau ®· t¹ora ba thÕ m¹nh kh¸c nhau. VËy nªn, cuèicïng víi sù du nhËp §¹o PhËt vµo Trung Hoavµ c¸c d©n téc vïng ¸ §«ng, ®· t¹o ra méthiÖn tîng ®Æc biÖt trong ®êi sèng t tëngvµ v¨n ho¸ c¸c d©n téc vïng ¸ §«ng: ®ã lµhiÖn tîng héi nhËp, céng hëng cña ba t t-ëng lín: Nho - §¹o - PhËt mµ ngêi ta thênggäi lµ "sù hoµ ®ång" ba ®¹o hay lµ "tamgi¸o ®ång nguyªn", "tam gi¸o ®ång qui"HiÖn tîng nµy ®· t¹o ra nÐt ®Æc biÖt vÒ ttëng cña c¸c d©n téc vïng ¸ §«ng, vµ nã ®·bæ tóc cho nhau t¹o ra mét thÕ giãi quantriÕt häc "hçn dung", "tæng hîp" - nghÜa lµt¹o ra mét thÕ giíi quan triÕt häc toµn diÖnh¬n.3- NÕu so s¸nh hai nÒn triÕt häc Ên §é vµ Trung Hoa cæ ®¹i, cã thÓ thÊy r»ng: c¸chÖ t tëng triÕt häc cña Ên §é chó ý nhiÒuh¬n tíi nh÷ng vÊn ®Ò siªu h×nh häc vµt«n gi¸o, cßn c¸c chñ thuyÕt triÕt häc Trung Hoa l¹i ®Æc biÖt quan t©m tíinh÷ng vÊn ®Ò cña ®êi sèng thùc tiÔnchÝnh trÞ - ®¹o ®øc cña x· héi.ë Ên §é cæ ®¹i kh«ng ph¶i mäi häc thuyÕt®Òu chó träng vµo vÊn ®Ò siªu h×nh häc,ch¼ng h¹n nh §¹o PhËt s¬ kú, t¬ng truyÒnr»ng bËc s¸ng lËp ra §¹o PhËt lµ ThÝch cam©u ni thêng im lÆng tríc nh÷ng c©u háivÒ siªu h×nh häc do c¸c ®Ö tö ®Æt ra.Song vµo giai ®o¹n ph¸t triÓn sau cña nãth× nh÷ng vÊn ®Ò siªu h×nh häc ®·chiÕm ®îc ®Þa vÞ quan träng trong triÕtthuyÕt §¹o PhËt. Gãc ®é t«n gi¸o cña §¹oPhËt còng nh vËy. NhÊt lµ víi sù ph©n chiac¸c t«ng ph¸i ®¹o PhËt ®· dÉn tíi sù h×nhthµnh t«ng ph¸i
§¹i Thõa
. TÝnh t«n gi¸o cña§¹i Thõa rÊt lín (nhÊt lµ t«ng TÞnh ®é)Nh thÕ,c ¸i xu híng siªu h×nh häc vµ t«ngi¸o rèt cuéc víi t c¸ch lµ dßng chñ ®¹o cñanÒn v¨n ho¸ vµ t tëng Ên §é cæ ®¹i ®· nhmét tÊt yÕu kh¸ch quan, mét tÝnh qui luËtphæ biÕn chi phèi ®êi sèng v¨n ho¸ vµ t t-ëng Ên §é cæ ®¹i ®· ®îc béc lé ra.Kh¸c víi Ên §é, tinh thÇn thùc tiÔn, mµ 뮩y lµ thùc tiÔn chÝnh trÞ - ®¹o ®øc, l¹ilµ t tëng chñ ®¹o chi phèi tÊt c¶ c¸c triÕtthuyÕt cña Trung Hoa cæ ®¹i. §iÒu ®ã thÓhiÖn ®Æc biÖt râ nÐt trong t tëng "nhËpthÕ" cña Nho gi¸o.Víi ph¬ng ch©m "cha biÕt hÕt viÖc cñangêi sèng sao cã thÓ bµy tá viÖc cña ngêichÕt, viÖc cña quØ thÇn" ®· khiÕn cho c¸ct tëng gia cña §¹o Nho dån hÕt t©m lùcvµo viÖc gi¶i ®¸p vµ gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn®Ò cña thùc tiÔn x· héi.Ngay tíi §¹o L·o, víi chñ tr¬ng "v« vi" xuÊtthÕ nhng nã còng kh«ng thÓ xa l¸nhnh÷ng vÊn ®Ò cña x· héi. ChØ cã ®iÒu víichñ tr¬ng "v« vi" nã ®· ®Ò ra chñ thuyÕt"v« vi trÞ" kh¸c víi chñ tr¬ng "nh©n trÞ","lÔ trÞ" cña Nho gia.Ngay c¶ víi thuyÕt ¢m - D¬ng, ngò hµnh víit c¸ch lµ chñ thuyÕt vÒ nh÷ng nguyªn lýphæ qu¸t cña toµn bé hiÖn h÷u, nã còngkh«ng xa l¸nh nh÷ng vÊn ®Ò cña ®êi sèngchÝnh trÞ - ®¹o ®øc cña x· héi.4- NÕu chóng ta xuÊt ph¸t tõ vÊn ®Ò c¬b¶n cña triÕt häc ®Ó ph©n ®Þnh c¸c triÕtthuyÕt ë Ên §é vµ Trung Hoa cæ ®¹i thµnhc¸c trêng ph¸i duy vËt - duy t©m - nhÞnguyªn, biÖn chøng - siªu h×nh, kh¶ trÞ -bÊt kh¶ trÞ... th× ®ã lµ c«ng cùc kú khãkh¨n. Bëi lÏ, xÐt tæng qu¸t cã thÓ nãi sùph¶n tØnh cña tù ý thøc kh«ng ph¶i lµ®Æc trng næi bËt cña c¸c triÕt thuyÕt ph-¬ng §«ng mµ lµ sù ph¶n tØnh cña ®êisèng nh©n sinh.5- Trong mét sè triÕt thuyÕt ph¬ng §«ngcæ ®¹i cã bao hµm nh÷ng t tëng biÖnchøng s©u s¾c. Nhng víi t c¸ch lµ biÖnchøng cña sù ph¸t triÓn th× vÒ c¬ b¶n nãcha ®Ò cËp tíi.
C©u 12: NÐt ®Æc trng vÒ kinh tÕ - x·héi cã liªn quan tíi sù h×nh thµnh vµph¸t triÓn cña nÒn triÕt häc Hy L¹pthêi cæ
 Tr¶ lêi:
a- VÒ mÆt kinh tÕ:
- Kh¸c víi c¸c x· héi Ên §é vµ Trung Hoa thêicæ lµ x· héi dùa trªn nÒn t¶ng cña "ph¬ngthøc s¶n xuÊt Ch©u ¸" (mµ néi dung cñakh¸i niÖm nµy cho tíi nay vÉn cßn nhiÒuvÊn ®Ò cha ®îc lµm s¸ng tá), x· héi Hy L¹pcæ ®¹i
cã ®Æc trng vÒ mÆt kinh tÕ lµ sù ph¸t triÓn m¹nh cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt chiÕm h÷u n« lÖ
.Sù ph¸t triÓn cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt Êy®¹t ®Õn møc phæ biÕn trong x· héi vµ ®·lµm h×nh thµnh
hai trung t©m kinh tÕ lín
cña Hy L¹p thêi cæ lµ: Trung t©m Atenvµ, Trung t©m Sp¸c Trung t©m kinh tÕ Aten ®îc ®Æc trng bëisù ph¸t triÓn cña tiÓu thñ c«ng nghiÖp vµth¬ng nghiÖp, cã sù giao lu kinh tÕ kh¸réng trªn thÕ giíi. Tr¸i l¹i trung t©m Sp¸c l¹i®Æc trng bëi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cñan«ng nghiÖp.§©y lµ hai trung t©m kinh tÕ lín nhÊt®ång thêi còng lµ hai trung t©m chÝnh trÞvµ v¨n ho¸ t tëng chñ yÕu cña Hy L¹p thêicæ ®¹i
b- VÒ mÆt chÝnh trÞ:
Víi sù thèng trÞ cña ph¬ng thøc s¶n xuÊtchiÕm h÷u n« lÖ ®· lµm cho x· héi Hy L¹pthêi cæ cã sù h×nh thµnh phæ biÕn vµph©n ho¸ m¹nh mÏ thµnh c¸c giai cÊp ®èilËp nhau lµ
chñ n«
n« lÖ.
lÏ kh«ng cãmét x· héi cæ ®¹i nµo mµ sù ph©n ho¸ conngêi thµnh chñ n« vµ n« lÖ phæ biÕn nh ëHy L¹p thêi cæ. Sau nµy, tíi thêi kú La M·chinh phôc vµ thèng trÞ l¹i Hy L¹p th× sùph©n ho¸ Êy l¹i cµng ®îc thóc ®Èy m¹nhmÏ vµ khèc liÖt h¬n n÷a. Sù thèng trÞ tµnkhèc cña giai cÊp chñ n« ®· dÉn tíi mét sècuéc khëi nghÜa cña giai cÊp n« lÖ ë giai®o¹n cuèi cña x· héi nµy.- Giai cÊp chñ n« cña Hy L¹p kh«ng ph¶i lµmét giai cÊp thuÇn nhÊt. Nã bao gåm haitÇng líp chñ n«Chñ n« quÝ técvµ Chñ n« d©n chñ TÇng líp chñ n« quÝ téc tËp trung chñ yÕuë trung t©m kinh tÕ Sp¸c. Cßn tÇng líp chñn« d©n chñ l¹i chiÕm phÇn lín ë trung t©mAten. Tõ thùc tÕ lÞch sö Êy ®· lµm h×nh thµnhhai thÓ chÕ chÝnh trÞ kh¸c nhau ë haitrung t©m nµy. T¹i trung t©m Sp¸c lµ h×nh thøc Nhµ níc
chñ n« qu©n chñ
Cßn t¹i trung t©m Aten l¹i h×nh thµnhh×nh thøc Nhµ níc
chñ n« d©n chñ
Hai thÕ lùc chÝnh trÞ kh¸c nhau nµy métmÆt hèng nhÊt víi nhau ë chç ®Òu lµ thÕlùc chÝnh trÞ ®èi lËp víi nhau vµ cã xu híng®Êu tranh thñ tiªu lÉn nhau. §iÓn h×nh lµcuéc chiÕn tranh Pel«poneze (gi÷a haitrung t©m chÝnh trÞ nµy) mµ phÇn chiÕnth¾ng, rèt cuéc thuéc vÒ trung t©m Sp¸c®· lµm tan hoang nÒn kinh tÕ vµ x· héithêi cæ cña Hy L¹p. §Êy lµ c¬ héi ®ÓAlecxan®r¬ (níc Maxeeddoan ë phÝa B¾cHy L¹p) th«n tÝnh biÕn Hy L¹p thµnh thuéc®Þa riªng cña m×nh.ChØ trong vßng cha ®Çy 10 n¨m, víi cuécchinh phôc cña Hoµng ®Õ Alecxan®(Maxª®oan) th× kh«ng chØ cã Hy L¹p mµc¶ nét vïng ®Êt réng lín cu¶ ®Õ chÕMaxª®oan ®· ®îc thiÕt lËp bao gåm c¶ AiCËp, Bibilon vµ B¾c Ên §é.ChiÕn tranh, mét mÆt tµn ph¸ Hy L¹p nhngmÆt kh¸c ®· t¹o ra mét c¬ héi cho sù ph¸ttriÓn míi vÒ mÆt t tëng triÕt häc.
c- VÒ mÆt tri thøc
 Tri thøc lµ mét trong nh÷ng c¬ së cho sùph¸t sinh triÕt häcNgêi Hy L¹p cæ ®¹i ®· ®¹t tíi mét nÒn trithøc kh¸ cao. Thªm vµo ®ã lµ sù kÕ thõa®èi víi nÒn tri thøc ph¬ng §«ng. §Æc biÖt,tõ khi thiÕt lËp mèi quan hÖ giao lu kinh tÕgi÷a §Þa Trung H¶i vµ ph¬ng §«ng saucuéc chinh phôc a Hoµng ®ÕAlecxan®r¬ th× nÒn tri thøc cña Hy L¹pcæ ®¹i ®· ®îc lµm giµu thÓmÊt nhiÒu bëikiÕn thøc cña ngêi ph¬ng §«ng. TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu kiÖn kinh tÕ, chÝnh trÞvµ tri thøc Êy ®· trë thµnh nh÷ng c¬ sëhiÖn thùc trùc tiÕp cho sù ra ®êi vµ ph¸ttriÓn cña nÒn t tëng triÕt häc cña Hy L¹pthêi cæ ®¹i.Mét nÒn triÕt häc lín ®· ®îc ph¸t sinh vµph¸t triÓn vµ ®· cã ¶nh hëng m·i vÒ saunµy.Sau mét ngµn n¨m trung cæ c¸c níc T©y¢u thêi phong kiÕn (tõ thÕ kû IV ®Õn thÕkû XV) lµ thêi kú Phôc Hng - víi ý nghÜa lµkh«i phôc l¹i sù hng thÞnh cña mét thêi ®¹it tëng vÜ ®¹i cæ Hy L¹p. NhiÒu nhµ khoahäc cña thÕ kû XVII (nh F.Bªc¬n ë níc Anhch¼ng h¹n) ®· rÊt t«n sïng uy danh, kiÕnthøc cña c¸c nhµ triÕt häc cæ ®¹i Hy L¹p.NÒn triÕt häc Hy L¹p cæ ®¹i ®· s¶n sinh ranh÷ng nhµ triÕt häc lín mµ tªn tuæi cñac¸c «ng ®· kh«ng thÓ ph¶i mê trong lÞchsö hµng ngµn n¨m sau nµy. Ngµy nay,nhiÒu nhµ nghiªn cøu, nhiÒu ngêi h©m mévÜ nh©n trong lÞch sö vÉn cßn thêng trÝchl¹i c¸c danh ng«n cña c¸c «ng coi ddã nh nh÷ng ch©n lý phæ biÕn.§ã lµ §ªm«crit, Plat«n, X«crat, Arist«t...
C©u 13; Nh÷ng gi¸ trÞ t tëng triÕt häcbiÖn chøng cña Hªraclit?
 Tr¶ lêi:
a- Hªraclit (520-460 tríc C«ng nguyªn).
¤ngsinh ra vµ lín lªn ë thµnh phè Ephez¬ thuécxø I«ni. ¤ng thuéc dßng dâi quÝ téc nhng®· tõ bá con ®êng quan trêng mµ say mªnghiªn cøu khoa häc. Ph¬ng ch©m cña¤ng trong nghiªn cøu lµ kh«ng dõng l¹i ë sùth«ng th¸i (theo c¸ch hiÓu phæ biÕn ®¬ngthêi: "TriÕt häc" nghÜa lµ yªu mÕn sùth«ng th¸i) mµ ®iÒu quan träng lµ biÕt ®îc®Õn logos (tøc b¶n chÊt, qui luËt) cña sùvËt. ¤ng cho r»ng
th«ng th¸i kh«ng b»ngth«ng minh
 Theo ®¸nh gi¸ cña V.I.Lªnin th× Hªraclit lµngêi s¸ng lËp ra phÐp biÖn chøng (mÆc dï «ng kh«ng sö dông tõ biÖn chøng -dialectica). H¬n n÷a, «ng lµ ngêi ®· x©ydùng nh÷ng t tëng biÖn chøng trªn lËp tr-êng cña chñ nghÜa duy vËt.
b- Trong triÕt häc cña Hªraclit 
cã ®Ò cËptíi nh÷ng vÊn ®Ò b¶n thÓ luËn. ¤ng coib¶n nguyªn cña thÕ giíi lµ "löa". ¤ng nãi"Tia chíp ®iÒu khiÓn tÊt c¶", r»ng: "Löa sÏph¸n xÐt tÊt c¶, tÊt c¶ ®îc trao ®æi víi löavµ löa trao ®æi víi tÊt c¶ còng nh hµng ho¸trao ®æi víi vµng vµ vµng trao ®æi víihµng ho¸". Tuy nhiªn, trung t©m cña nh÷ng t tëngtriÕt häc cña «ng kh«ng ph¶i lµ nh÷ng t t-ëng triÕt häc vÒ b¶n thÓ mµ lµ nh÷ng t t-ëng triÕt häc biÖn chøng.§ã lµ mÊy t tëng biÖn chøng kh¸i qu¸t sau®©y:
+ Mét lµ:
Theo ¤ng, kh«ng cã sù vËt, hiÖntîng nµo cña thÕ giíi ®øng im tuyÖt ®èi,mµ tr¸i l¹i, tÊt c¶ ®Òu trong tr¹ng th¸i biÕn®æi vµ chuyÓn ho¸ kh«ng cïng, c¸i nµychuyÓn ho¸ thµnh c¸i kh¸c vµ ngîc l¹i.¤ng nãi "TÊt c¶ mäi vËt ®Òu vËn ®éng,kh«ng cã c¸i g× tån t¹i mµ l¹i cè ®Þnh"r»ng: "kh«ng thÓ t¾m hai lÇn trong métdßng s«ng"...¤ng ®· kh¸i qu¸t con ®êng vËn ®éng cñav¹n vËt theo hai chiÒu híng:
§i xuèng
®ilªn
...Löa thÓ r¾n, ThÓ láng, ThÓ h¬iLöa ThÓ h¬i, ThÓ láng, ThÓ r¾n...Quan ®iÓm vÒ vËn ®éng nh thÕ
cã phÇnkh¸c
víi quan ®iÓm vÒ vËn ®éng cña triÕtgi¸ §ªm«crit. Theo §ªm«crit th× vËn ®énglµ sù ph©n gi¶i hay hîp l¹i cña c¸c nguyªntö (ATOM). Trong t¸c phÈm "Bót ký triÕthäc" Lªnin ®· ph¸t hiÖn ra ®iÒu Êy khi ¤ngnghiªn cøu tËp bµi gi¶ng vÒ lÞch sö triÕthäc cña Hªgen
+ Hai lµ:
Hªracrit ®· nªu lªn t tëng vÒ sùtån t¹i phæ biÕn cña c¸c m©u thuÉn trongv¹n vËt.¤ng cho r»ng thÕ giíi hiÖn thùc lµ
c¸i duy nhÊt 
(c¸i mét) vµ ®ång thêi lµ
c¸i ®a
(tøcc¸i nhiÒu - c¸c hiÖn tîng biÓu hiÖn ®ad¹ng). C¸i thèng nhÊt, duy nhÊt lµ ë chçthÕ giíi ®a d¹ng, phong phó nhng tÊt c¶®Çu lµ c¸c tr¹ng th¸i qu¸ ®é cña löa.Nh thÕ lµ quan ®iÓm biÖn chøng cña ¤ngthèng nhÊt víi quan ®iÓm duy vËt. Bëi vËycã thÓ nãi t tëng biÖn chøng cña Hªracrit lµbiÖn chøng duy vËt - ®¬ng nhiªn cha ph¶iphÐp biÖn chøng duy vËt hiÖn ®¹i nh cñaM¸c vµ Lªnin. TÝnh biÖn chøng trong tÝnh lý luËn biÖnchøng cña Hªracrit ®· ®¹t tíi c¸i quan niÖmcoi tÝnh m©u thuÉn gi÷a c¸c mÆt ®èi lËp®îc thÓ hiÖn ngay trong mäi tån t¹i cô thÓ.¤ng nãi: "Níc biÓn võa s¹ch, võa kh«ngs¹ch" r»ng: "TÊt c¶ lµ thèng nhÊt, c¸i ph©nchia ®îc vµ c¸i kh«ng ph©n chia ®îc, c¸i®îc sinh ra vµ c¸i kh«ng ®îc sinh ra, c¸ichÕ vµ c¸i kh«ng chÕt, c¸i toµn bé vµ c¸ikh«ng toµn bé, c¸i quy tô vµ c¸i ph©n t¸n,c¸i ®ång vµ c¸i bÊt ®ång...Khi ®¸nh gi¸ vÒ luËn ®iÓm nãi trªn cñaHªracrit, V.I.Lªnin ®· nãi r»ng: "Ph©n ®«ic¸i thèng nhÊt vµ nhËn thøc c¸c bé phËn®èi lËp cña nã lµ thùc chÊt cña phÐp biÖnchøng" (Bót ký triÕt häc) Thêi cæ ®¹i, xÐt ë nhiÒu hÖ thèng triÕthäc kh¸c kh«ng thÊy cã nh÷ng t tëng biÖnchøng s©u s¾c nh vËy. Thêi Êy, díi nh·nquan trùc quan ngêi ta kh«ng thÓ hiÓu ®îct¹i sao
c¸i mét vµ c¸i nhiÒu
l¹i thèng nhÊtvíi nhau, c¸i nµy võa lµ nã l¹i kh«ng ph¶i lµnã, võa cïng mét c¸i mµ l¹i nãi võa ®Ñpvõa xÊu, võa tèt võa kh«ng tèt...ChÝnh bëi thÕ ®· cã ngêi cho r»ng triÕthäc cña ¤ng lµ
"tèi nghÜa"
. ThÕ song tÝnhchÝnh luËn ®iÓm Êy sau nµy ®· ®îcnh÷ng triÕt gia biÖn chøng cæ ®iÓn §øckÕ thõa. Cßn c¸c nhµ s¸ng lËp ra phÐpbiÖn chøng m¸c xÝt th× ®¸nh gi¸ rÊt caoluËn ®iÓm nh thÕ, ch¼ng h¹n víi V.I.Lªnintrong "Bót ký triÕt häc".
+ Ba lµ:
Hªracrit kh«ng chØ nªu ra c¸i ®èilËp tån t¹i trong mäi sù vËt cña thÕ giíi,¤ng cßn chØ ra r»ng:1- C¸c mÆt ®èi lËp quy ®Þnh rµng buéclÉn nhau. §ã lµ ý nghÜa cña c©u nãi "BÖnhtËt lµm cho søc khoÎ quý h¬n, c¸i ¸c lµmcho c¸i thiÖn cao c¶ h¬n, c¸i ®ãi lµm choc¸i no dÔ chÞu h¬n, mÖt mái lµm chonghØ ng¬i dÔ chÞu h¬n..."HoÆc s©u s¾c h¬n:"Cïng mét c¸i trong chóng ta, c¸i sèng vµc¸i chÕt, c¸i thøc vµ c¸i ngñ. C¸i nµy mµbiÕn ®æi th× c¸i kia còng sÏ biÕn ®æi vµngîc l¹i"2- C¸c mÆt ®èi lËp chuyÓn ho¸ lÉn nhauth«ng qua ®Êu tranh, nhê ®ã sù vËt ®îcph¸t triÓn. §Êy lµ ý nghÜa cña c©u nãi"chiÕn tranh lµ cha ®Î cña tÊt c¶, lµ «nghoµng cña tÊt c¶". Tãm l¹i, theo ®¸nh gi¸ cña c¸c nhµ s¸ng lËpra phÐp biÖn chøng duy vËt hiÖn ®¹i th×Hªracrit lµ mét nhµ triÕt häc biÖn chøng"bÈm sinh"¤ng thùc sù xøng ®¸ng lµ mét triÕt giabiÖn chøng thiªn tµi ®· ®Ó l¹i dÊu Ên s©us¾c trong lÞch sö t tëng triÕt häc.
C©u 14: Gi¸ trÞ t tëng duy vËt cña§ªm«crit ?
 Tr¶ lêi:
a- §ªm«crit (460-370 tríc C«ng nguyªn)
mét nhµ triÕt häc duy vËt vÜ ®¹i thêi cæHy L¹p. ¤ng lµ ngêi ®· hoµn thiÖn nh÷ng ttëng (nguyªn tö luËn) cña ngêi thÇy cñanh L¬-xÝp (500-440 tríc C«ngnguyªn) Theo ®¸nh gi¸ cña C.M¸c vµ Ph.Engen thקªm«crit ®· nghiªn cøu
mét c¸ch thùcnghiÖm giíi tù nhiªn
. Thùc ra t×nh thÇn ÊychØ tréi bËt ë thÕ kû 17-18 ë mét sè níc T©y ¢u nh Anh, Ph¸p sau nµy.M¸c vµ Engen cßn ®¸nh gi¸ r»ng: §ªm«critlµ mét bé ãc b¸ch khoa ®Çu tiªn trong sènh÷ng ngêi Hy L¹p.Qu¶ thËt, «ng lµ mét nhµ ®¹i b¸ch khoacña thêi ®¹i m×nh. ¤ng cã nhiÒu t¸c phÈmbµn vÒ ®ñ mäi lÜnh vùc, song trung t©mhäc thuyÕt cña «ng lµ nguyªn tö luËn(ATOMISME)
b- T tëng duy vËt cña §ªm«crit trong"nguyªn tö luËn"
- §ång quan ®iÓm víi L¬-xÝp, §ªm«crit coinguyªn tö lµ c¬ së cÊu t¹o nªn v¹n vËt cña
WWW.TAILIEUHOC.TK 

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->