Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
4Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Apolejusz Metamorfozy albo złoty osioł

Apolejusz Metamorfozy albo złoty osioł

Ratings: (0)|Views: 281 |Likes:
Published by Piotr Wójcicki

More info:

Categories:Types, Research, History
Published by: Piotr Wójcicki on Jun 16, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as TXT, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/11/2014

pdf

text

original

 
APULEJUSZMETAMORFOZY ALBO ZOTY OSIO
PRZEDMOWAProza i fikcjaProza ma dzi inny status ni w staroytnoci. Nam wydaje si zupenie
naturalne, e pisarz,
ktry chce przedstawi wymylon histori, tworzy opowiadanie, nowel lub
powie.
��
Teraz poezja to gwnie liryka. Na epik maj monopol prozaicy. Pan Tadeusz,
gdyby powsta
dzisiaj, musiaby chyba by powieci. Tymczasem Grekom i Rzymianom nie
przyszoby
w ogle do gowy, e termin epika mona stosowa do prozy. Prozaik Grecy
okrelali
mianem syngrafeus (spisywacz), natomiast twrc poietes nazywali jedynie
poet
(rzecz jasna, polskie sowo poeta wywodzi si z tego terminu greckiego). W
zasadziezatem proza suya do notowania faktw pisania traktatw filozoficznych,
dzie historycznych,
wspomnie a pisarz, ktry chcia puci wodze fantazji, ukada poemat. W
rzeczywistoci
jednak istniay i cieszyy si popularnoci nowele i romanse, przedstawiajce
wymylone
dzieje bohaterw, najczciej rozczonych kochankw. przeywajcych niezwyke
przygody. Kilka takich utworw greckich zachowao si do naszych czasw.
Mionik staroytnej
literatury aciskiej ma do dyspozycji tylko dwie powieci: zachowany w
obszernychfragmentach Satyrykon Petroniusza i Metamorfozy Apulejusza.Wydawaoby si, e trzeba niezwykej atwowiernoci, by uzna opisane w
Metamorfozachprzygody czowieka zamienionego w osa za zapis rzeczywistych przey autora.
Jednakwspomniany zwizek prozy z literatur faktu oraz uycie przez autora narracji
w pierwszejosobie sprawiy, e przez wiele wiekw traktowano powie Apulejusza jako utwr
autobiograficzny.Przejawem tej postawy jest fakt, e w pnych rkopisach Metamorfoz i w ich
dawnych wydaniach autor jest wspominany jako Lucjusz Apulejusz. W
rzeczywistoci nie
wiemy. Jak brzmiao imi pisarza. W kadym razie Lucjusz, bohater powieci,
odziedziczy
imi po swym pierwowzorze literackim, bohaterze greckiej noweli Lucjusz czyli
osio zachowanej
��
wrd dzie Lukiana.
Na usprawiedliwienie dawnych czytelnikw trzeba powiedzie, e sam Apulejusz
zdajesobie spraw z niezwykoci poczenia fikcji z proz i bawi si dwuznacznoci
tej sytuacji,pozostawiajc nas w niepewnoci, co mwi artem, a co serio. Sprbuj to pokaza
w dalszejczci tego wstpu.
Mag czy lowelas?Znany nam do dokadnie epizod z ycia Apulejusza mgby z powodzeniem stanowi
temat Jednej z opowieci wplecionych w gwny wtek Metamorfoz. Apulejusz (ok.
 
125 po
170) urodzi si w miecie Madauros w dzisiejszej Algierii. Studiowa w
Kartaginie i w Atenach,gdzie rwnie naucza jako filozof kontynuujcy tradycj Platona. Mieszka take
wRzymie. Gdy w wieku trzydziestu paru lat jadc do Aleksandrii zatrzyma si w
miecie Oja
(dzisiejszym Trypolisie, stolicy Libii), spotka tam swego dawnego ucznia i
oeni si z jego
matk, Pudentill, bardzo bogat wdow. Krewni kobiety oskaryli go o to, e
� �
uwid j przy
uyciu magii. Zachowaa si mowa obrocza, ktr Apulejusz wygosi przed sdem
(wysza
ona po polsku pod tytuem Apologia czyli w obronie wasnej ksiga o magii w
przekadzie
Jana Skowskiego). Oskarony filozof przekonuje w niej sdziw midzy innymi o
tym. e
nie musi by wcale magiem kto, kto zaglda czasem do lustra, i e nie ma nic
podejrzanegow myciu zbw za pomoc proszku. Zawart w mowie podnios i arliw pochwa
czystychzbw warto by zreszt od czasu do czasu czyta naszym dzieciom. Sdziowie
potraktowaliApulejusza lepiej ni Ateczycy Sokratesa i oczycili go z zarzutu, grocego mu
mierci
lub wygnaniem.Kwieciste mowyZachowa si rwnie zbir wygoszonych przez Apulejusza popisowych deklamacji.
Nosion tytu Kwieciste mowy. Oto typowa prbka ich stylu, w peni uzasadniajcego
ten tytu
(rozdz. 13): Filozofia nie obdarzya mnie wymow w taki sposb, w jaki natura
daa pewnym
ptakom piew krtki i ograniczony w czasie: jaskkom poranny, cykadom
poudniowy,
pjdkom przedwieczorny, puszczykom wieczorny, puchaczom nocny, kogutom
poprzedzajcy
wit. Te bowiem istoty o rnym czasie i na rne sposoby piej i piewaj:
koguty maj
gos budzcy, puchacze jkliwy, puszczyki narzekajcy, pjdki zawodzcy, cykady
haaliwy,
jaskki przenikliwy. Natomiast filozof jest cay czas przebiegy w rozumowaniu
i biegy
w mowie dostojnej dla ucha, poytecznej dla umysu i na wszelkie sposoby
wszechpiewnej.
Cho w Metamorfozach autor popisuje si chwilami kunsztownoci frazy, jednak
nie posuwasi w onglerce sownej a tak daleko. I cae szczcie, bo wwczas powie nie
nadawaaby
si do czytania.
Apulejusz zostawi te po sobie kilka pism filozoficznych. Najwaniejsze z nich
to traktato demonach zatytuowany O bogu Sokratesa oraz wykad filozofii Platona i
platonikw O
Platonie i Jego pogldach.
Lucjusz czyli osio
Wrd pism Lukiana z Samosat (ok. 120 po 180) znajdujemy krtk nowel Lucjusz
czyli osio, traktowan na og przez uczonych jako skrt wikszego dziea. Nie
 
Jest pewne,czy autorem noweli jest rzeczywicie Lukian. Nie ulega natomiast wtpliwoci, e
Apulejuszpiszc Metamorfozy opar si na tej noweli lub na jej pierwowzorze.
Fabua Lucjusza jest w duej mierze zbiena z fabu Metamorfoz. W greckiej
noweli niema jednak luno zwizanych z akcj opowieci, ktre wystpuj u Apulejusza
przedewszystkim rzuca si w oczy brak zajmujcej centralne miejsce w Metamorfozach
bani o
Amorze i Psyche. Inne jest rwnie zakoczenie utworu. Bohaterowi Lucjusza nie
przywracapostaci ludzkiej Izyda, lecz odzyskuje on dawny ksztat zjadszy kilka r w
teatrze, w ktrym
ma wystpi jako partner seksualny skazanej na mier zbrodniarki.
Wielu czytelnikw Metamorfoz spotyka zawd na samym kocu ksiki. Po
emocjonujcej
scenie, w ktrej osio staje si na powrt czowiekiem, Apulejusz przedstawia
nam do
��
nucy opis kolejnych wtajemnicze bohatera w obrzdy egipskie. Nowela
przypisywanaLukianowi ma w tym miejscu bardzo zabawn scen, ktr mona uzna za puent
utworu:Postanowiem pj do kobiety, ktra mnie kochaa, gdy byem osem. Sdziem,
e teraz,
w ludzkim ksztacie, wydam jej si pikniejszy. Przyja mnie z radoci,
zapewne ucieszonanieoczekiwanym obrotem sprawy. Poprosia, bym z ni zjad wieczerz i spdzi
noc, a jadoszedem do wniosku, e byoby karygodne, gdybym stawszy si czowiekiem
wzgardzi
wzgldami kobiety, ktra darzya mnie mioci jako osa. Po wieczerzy
namaciem si wic
obficie olejkami i woyem na gow wieniec z r najmilszych mi kwiatw,
ktre przywrciy
mi ludzk posta. Gdy bya ju gboka noc i nadesza pora spoczynku, wstaem i
 
uwaajc to za znakomity pomys rozebrawszy si stanem przed ni nago,
przekonany, e
bardziej jej si spodobam, gdy mnie porwna z tamtym osem. Ona jednak,
stwierdziwszy, e
mam wszystkie czonki ludzkie, spluna i rzeka:
Precz ode mnie! Wyno si z mego domu i pij jak najdalej std!
A czym ci si tak naraziem? pytam.
Na Dzeusa odpowiada nie z tob sypiaam, ale z osem, i nie ciebie
� �
kochaam, ale jego.
Mylaam, e nadal zachowae i wleczesz pod sob to jedno wielkie znami ole.
A tymczasemprzychodzisz tutaj przemieniony w map z owego piknego i poytecznego
zwierzcia.
Od razu wzywa sucych i kae im wziwszy mnie za kark wyrzuci z domu.
Wypchnity
na zewntrz, wiecc pikn golizn, piknie uwieczony i namaszczony
� �
obejmowaem
go ziemi i z ni spdziem noc.
artem i serio
Zestawienie Metamorfoz z Lucjuszem wskazuje na to, e Apulejusz nieco zmieni
charakter

Activity (4)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
Ewa Sadowska liked this
banben liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->