Apolejusz Metamorfozy albo złoty osioł

Embed Doc
Copy Link
Readcast
Collections

CommentGo Back

Download

APULEJUSZMETAMORFOZY ALBO ZOTY OSIO

� �

PRZEDMOWAProza i fikcjaProza ma dzi inny status ni w staroytnoci. Nam wydaje si zupenie

� � � � � �

naturalne, e pisarz,

�

ktry chce przedstawi wymylon histori, tworzy opowiadanie, nowel lub

� � � � � �

powie.

��

Teraz poezja to gwnie liryka. Na epik maj monopol prozaicy. Pan Tadeusz,

��

gdyby powsta

�

dzisiaj, musiaby chyba by powieci. Tymczasem Grekom i Rzymianom nie

� � � �

przyszoby

�

w ogle do gowy, e termin epika mona stosowa do prozy. Prozaik Grecy

� � � � � � � �

okrelali

�

mianem syngrafeus (spisywacz), natomiast twrc poietes nazywali jedynie

� � � � ��

poet

�

(rzecz jasna, polskie sowo poeta wywodzi si z tego terminu greckiego). W

� � � �

zasadziezatem proza suya do notowania faktw pisania traktatw filozoficznych,

� � � � � �

dzie historycznych,

�

wspomnie a pisarz, ktry chcia puci wodze fantazji, ukada poemat. W

� � � � � � � �

rzeczywistoci

�

jednak istniay i cieszyy si popularnoci nowele i romanse, przedstawiajce

� � � � � �

wymylone

�

dzieje bohaterw, najczciej rozczonych kochankw. przeywajcych niezwyke

� � ��

przygody. Kilka takich utworw greckich zachowao si do naszych czasw.

� � � �

Mionik staroytnej

� � �

literatury aciskiej ma do dyspozycji tylko dwie powieci: zachowany w

� � �

obszernychfragmentach Satyrykon Petroniusza i Metamorfozy Apulejusza.Wydawaoby si, e trzeba niezwykej atwowiernoci, by uzna opisane w

� � � � � � �

Metamorfozachprzygody czowieka zamienionego w osa za zapis rzeczywistych przey autora.

� � � �

Jednakwspomniany zwizek prozy z literatur faktu oraz uycie przez autora narracji

� � � � �

w pierwszejosobie sprawiy, e przez wiele wiekw traktowano powie Apulejusza jako utwr

� � � ��

autobiograficzny.Przejawem tej postawy jest fakt, e w pnych rkopisach Metamorfoz i w ich

� � �

dawnych wydaniach autor jest wspominany jako Lucjusz Apulejusz. W

� �

rzeczywistoci nie

�

wiemy. Jak brzmiao imi pisarza. W kadym razie Lucjusz, bohater powieci,

� � � �

odziedziczy

�

imi po swym pierwowzorze literackim, bohaterze greckiej noweli Lucjusz czyli

� �

osio zachowanej

��

wrd dzie Lukiana.

� � �

Na usprawiedliwienie dawnych czytelnikw trzeba powiedzie, e sam Apulejusz

� � �

zdajesobie spraw z niezwykoci poczenia fikcji z proz i bawi si dwuznacznoci

� � � ��

tej sytuacji,pozostawiajc nas w niepewnoci, co mwi artem, a co serio. Sprbuj to pokaza

� � � � � � �

w dalszejczci tego wstpu.

� �

Mag czy lowelas?Znany nam do dokadnie epizod z ycia Apulejusza mgby z powodzeniem stanowi

��

temat Jednej z opowieci wplecionych w gwny wtek Metamorfoz. Apulejusz (ok.

� ��

125 po

�

170) urodzi si w miecie Madauros w dzisiejszej Algierii. Studiowa w

� � � �

Kartaginie i w Atenach,gdzie rwnie naucza jako filozof kontynuujcy tradycj Platona. Mieszka take

� � � � � � �

wRzymie. Gdy w wieku trzydziestu paru lat jadc do Aleksandrii zatrzyma si w

� � �

miecie Oja

�

(dzisiejszym Trypolisie, stolicy Libii), spotka tam swego dawnego ucznia i

�

oeni si z jego

� � �

matk, Pudentill, bardzo bogat wdow. Krewni kobiety oskaryli go o to, e

� � � � � �

uwid j przy

� � �

uyciu magii. Zachowaa si mowa obrocza, ktr Apulejusz wygosi przed sdem

� � � � � � � � �

(wysza

�

ona po polsku pod tytuem Apologia czyli w obronie wasnej ksiga o magii w

� � �

przekadzie

�

Jana Skowskiego). Oskarony filozof przekonuje w niej sdziw midzy innymi o

� � � � �

tym. e

�

nie musi by wcale magiem kto, kto zaglda czasem do lustra, i e nie ma nic

� � � �

podejrzanegow myciu zbw za pomoc proszku. Zawart w mowie podnios i arliw pochwa

� � � � ��

czystychzbw warto by zreszt od czasu do czasu czyta naszym dzieciom. Sdziowie

� � � � �

potraktowaliApulejusza lepiej ni Ateczycy Sokratesa i oczycili go z zarzutu, grocego mu

� � � ��

mierci

� �

lub wygnaniem.Kwieciste mowyZachowa si rwnie zbir wygoszonych przez Apulejusza popisowych deklamacji.

� � � � � �

Nosion tytu Kwieciste mowy. Oto typowa prbka ich stylu, w peni uzasadniajcego

� � � �

ten tytu

�

(rozdz. 13): Filozofia nie obdarzya mnie wymow w taki sposb, w jaki natura

� � � �

daa pewnym

�

ptakom piew krtki i ograniczony w czasie: jaskkom poranny, cykadom

� � �

poudniowy,

�

pjdkom przedwieczorny, puszczykom wieczorny, puchaczom nocny, kogutom

� �

poprzedzajcy

�

wit. Te bowiem istoty o rnym czasie i na rne sposoby piej i piewaj:

� � � � � �

koguty maj

�

gos budzcy, puchacze jkliwy, puszczyki narzekajcy, pjdki zawodzcy, cykady

� � � � � � �

haaliwy,

� �

jaskki przenikliwy. Natomiast filozof jest cay czas przebiegy w rozumowaniu

� � �

i biegy

�

w mowie dostojnej dla ucha, poytecznej dla umysu i na wszelkie sposoby

� �

wszechpiewnej.

� �

Cho w Metamorfozach autor popisuje si chwilami kunsztownoci frazy, jednak

� � � �

nie posuwasi w onglerce sownej a tak daleko. I cae szczcie, bo wwczas powie nie

� � � � � � � ��

nadawaaby

�

si do czytania.

�

Apulejusz zostawi te po sobie kilka pism filozoficznych. Najwaniejsze z nich

� � �

to traktato demonach zatytuowany O bogu Sokratesa oraz wykad filozofii Platona i

� �

platonikw O

�

Platonie i Jego pogldach.

�

Lucjusz czyli osio

�

Wrd pism Lukiana z Samosat (ok. 120 po 180) znajdujemy krtk nowel Lucjusz

� � � � � �

czyli osio, traktowan na og przez uczonych jako skrt wikszego dziea. Nie

� � � � � �

Jest pewne,czy autorem noweli jest rzeczywicie Lukian. Nie ulega natomiast wtpliwoci, e

� � � �

Apulejuszpiszc Metamorfozy opar si na tej noweli lub na jej pierwowzorze.

� � �

Fabua Lucjusza jest w duej mierze zbiena z fabu Metamorfoz. W greckiej

� � � ��

noweli niema jednak luno zwizanych z akcj opowieci, ktre wystpuj u Apulejusza

� � � � � � � �

przedewszystkim rzuca si w oczy brak zajmujcej centralne miejsce w Metamorfozach

� �

bani o

�

Amorze i Psyche. Inne jest rwnie zakoczenie utworu. Bohaterowi Lucjusza nie

� � �

przywracapostaci ludzkiej Izyda, lecz odzyskuje on dawny ksztat zjadszy kilka r w

� � �

teatrze, w ktrym

�

ma wystpi jako partner seksualny skazanej na mier zbrodniarki.

� � � �

Wielu czytelnikw Metamorfoz spotyka zawd na samym kocu ksiki. Po

� � � ��

emocjonujcej

�

scenie, w ktrej osio staje si na powrt czowiekiem, Apulejusz przedstawia

� � � � �

nam do

��

nucy opis kolejnych wtajemnicze bohatera w obrzdy egipskie. Nowela

��

przypisywanaLukianowi ma w tym miejscu bardzo zabawn scen, ktr mona uzna za puent

� � � � � � �

utworu:Postanowiem pj do kobiety, ktra mnie kochaa, gdy byem osem. Sdziem,

� � � ��

e teraz,

�

w ludzkim ksztacie, wydam jej si pikniejszy. Przyja mnie z radoci,

� � � � � �

zapewne ucieszonanieoczekiwanym obrotem sprawy. Poprosia, bym z ni zjad wieczerz i spdzi

� � � � � �

noc, a jadoszedem do wniosku, e byoby karygodne, gdybym stawszy si czowiekiem

� � � � �

wzgardzi

�

wzgldami kobiety, ktra darzya mnie mioci jako osa. Po wieczerzy

� � � � � � �

namaciem si wic

� � � �

obficie olejkami i woyem na gow wieniec z r najmilszych mi kwiatw,

� � � � � � � �

ktre przywrciy

� � �

mi ludzk posta. Gdy bya ju gboka noc i nadesza pora spoczynku, wstaem i

� � � � ��

�

uwaajc to za znakomity pomys rozebrawszy si stanem przed ni nago,

� � � � � ��

przekonany, e

�

bardziej jej si spodobam, gdy mnie porwna z tamtym osem. Ona jednak,

� � �

stwierdziwszy, e

�

mam wszystkie czonki ludzkie, spluna i rzeka:

� � �

Precz ode mnie! Wyno si z mego domu i pij jak najdalej std!

� � � � �

A czym ci si tak naraziem? pytam.

� � � �

Na Dzeusa odpowiada nie z tob sypiaam, ale z osem, i nie ciebie

� � � � � �

kochaam, ale jego.

�

Mylaam, e nadal zachowae i wleczesz pod sob to jedno wielkie znami ole.

� � � � � � � �

A tymczasemprzychodzisz tutaj przemieniony w map z owego piknego i poytecznego

� � � �

zwierzcia.

�

Od razu wzywa sucych i kae im wziwszy mnie za kark wyrzuci z domu.

� ��

Wypchnity

�

na zewntrz, wiecc pikn golizn, piknie uwieczony i namaszczony

� � � � � � � �

obejmowaem

�

go ziemi i z ni spdziem noc.

��

artem i serio

�

Zestawienie Metamorfoz z Lucjuszem wskazuje na to, e Apulejusz nieco zmieni

� �

charakter

of 00

Leave a Comment