More From This User
RAPORT O ANIELE STRÓŻU
Wiersze wybitnej aktorki i poetki Marty Klubowicz są przepiękne. Ile w niej p...
Dokument znajduje si
ę
w zbiorach Archiwum G
ł
ównego Akt Dawnych w Warszawie
─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
Akt powstania ko
ś
ciuszkowskiego
24 III 1794, Kraków
♦
Akt Powstania Obywatelów, Mieszka
ń
ców Województwa Krakowskiego.Wiadomy jest
ś
wiatu stan tera
ź
niejszy nieszcz
ęś
liwej Polski. Niegodziwo
ść
dwóch s
ą
siedzkichmocarstw i zbrodnia zdrajców Ojczyzny, pogr
ąż
y
ł
y j
ą
w t
ę
przepa
ść
. Uwzi
ę
ta na zniesienie imienia polskiego, Katarzyna II, w zmowie z wiaro
ł
omnym Fryderykiem Gwilhelmem, dokona
ł
a zamiarunieprawo
ś
ci swojej. Niemasz rodzaju zbrodni, fa
ł
szu, ob
ł
udy i podst
ę
pu, któremiby si
ę
te dwa rz
ą
dyniesplami
ł
y dla dogodzenia swojej zem
ś
cie i chciwo
ś
ci. Og
ł
aszaj
ą
c si
ę
bezwstydnie carowa zagwarantk
ę
ca
ł
o
ś
ci, niepodleg
ł
o
ś
ci i szcz
ęś
cia Polski, rozrywa
ł
a i dzieli
ł
a jej kraje, zniewa
ż
a
ł
a jejniepodleg
ł
o
ść
, trapi
ł
a bezustannie wszelkiego rodzaju kl
ę
skami. Gdy za
ś
Polska zbrzydziwszy sobie jej obel
ż
ywe jarzmo, odzyska
ł
a prawa samow
ł
adno
ś
ci swojej, u
ż
y
ł
a przeciw jej zdrajców Ojczyzny, bezbo
ż
ny ich spisek wspar
ł
a ca
łą
sw
ą
moc
ą
zbrojn
ą
, a chytrze od obrony kraju odwiod
ł
szy króla,któremu sejm prawy i naród wszystkie swoje si
ł
y powierzy
ł
, wkrótce samych
ż
e zdrajców haniebniezdradzi
ł
a. Przez takie podst
ę
py stawszy si
ę
pani
ą
losów Polski, wezwa
ł
a do
ł
upów FryderykaGwilhelma, nagradzaj
ą
c jego wiaro
ł
omstwo w odst
ą
pieniu najuroczystszego z Polsk
ą
traktatu. Podwymy
ś
lonemi pozorami, których fa
ł
sz i bezczelno
ść
samym tylko tyranom przystoi, w istocie za
ś
dogadzaj
ą
c nienasyconej chciwo
ś
ci i chuci, rozpostarcia tyranji przez opanowanie przyleg
ł
ychnarodów; zagarn
ęł
y te dwa spiknione na Polsk
ę
mocarstwa, odwieczne i niewyrzeczone dziedzictwaRzeczypospolitej, otrzyma
ł
y na zbrodniczym zje
ź
dzie zatwierdzenie zaborów swoich, wymusi
ł
y przysi
ę
g
ę
na podda
ń
stwo i niewol
ę
, wk
ł
adaj
ą
c najsro
ż
sze na obywatelów obowi
ą
zki, a sami
ż
adnych prócz arbitralnej woli nieznaj
ą
c; oznacza
ł
y zuchwale, nowym i nies
ł
ychanym dot
ą
d w prawie narodów j
ę
zykiem, istno
ść
Rzeczypospolitej w rz
ę
dzie pa
ń
stw ni
ż
szego stopnia; okazuj
ą
c jawnie,
ż
e tak prawa, jak granice pa
ń
stw udzielnych od ich upodobania zawis
ł
y, i
ż
e patrzy na pó
ł
nocn
ą
Europ
ę
jak na
ł
up, przeznaczony dla ich drapie
ż
nego despotyzmu.Pozosta
ł
a reszta Polski nieokupi
ł
a tak strasznemi kl
ę
skami polepszenia stanu swego. Ukrywaj
ą
ccarowa niebezpieczne europejskim mocarstwom dalsze zamiary swoje, po
ś
wi
ę
ci
ł
a j
ą
tymczasem barbarzy
ń
skiej i nieukojonej zem
ś
cie. Depcze w niej naj
ś
wi
ę
tsze prawa wolno
ś
ci, bezpiecze
ń
stwa,w
ł
asno
ś
ci osób i maj
ą
tków obywatelskich; my
ś
li i czucia poczciwych Polaków nieznaj
ą
c schronienia przed jej podejrzliwym prze
ś
ladowaniem: mowie samej wi
ę
zy narzuci
ł
a. Zdrajcy tylko ojczyzny maj
ą
od niej pob
ł
a
ż
anie, aby si
ę
bezkarnie wszelkich dopuszczali zbrodni. Rozszarpali oni maj
ą
tek idochody publiczne, wydarto obywatelom w
ł
asno
ść
, podzielili, mi
ę
dzy siebie urz
ę
dy krajowe, jak gdyby
ł
upy na pokonanej ojczy
ź
nie zdobyte; a przybrawszy sobie
ś
wi
ę
tokradzko imi
ę
narodowegorz
ą
du, wszystko z woli obcej tyranji na pierwsze jej skinienie, niewolniczo dope
ł
niaj
ą
. Rada Nieustaj
ą
ca, twór obcego narzutu, praw
ą
narodu wol
ą
zniesiona, a
ś
wie
ż
o od zdrajców na nowowskrzeszona, targana na rozkaz pos
ł
a moskiewskiego te nawet granice w
ł
adzy swojej, które od tego
ż
pos
ł
a z pod
ł
o
ś
ci
ą
przyj
ęł
a, gdy ledwie co zniesione, lub uchwalono ustawy samowolnie podnosi, przerabia i niszczy. S
ł
owem, rz
ą
d mniemany narodu, wolno
ść
, bezpiecze
ń
stwo i w
ł
asno
ść
obywatelówzostaj
ą
w r
ę
ku niewolników s
ł
ugi carowy, której przemagaj
ą
ce w kraju wojska s
ą
tarcz
ą
dla ichnieprawo
ś
ci.Przyt
ł
oczeni tym ogromem nieszcz
ęść
, zn
ę
kani bardziej zdrad
ą
, ani
ż
eli moc
ą
or
ęż
anieprzyjacielskiego, zostaj
ą
cy bez najmniejszej krajowego rz
ą
du opieki, postradawszy Ojczyzn
ę
, a zni
ą
u
ż
ywanie naj
ś
wi
ę
tszych praw wolno
ś
ci, bezpiecze
ń
stwa, w
ł
asno
ś
ci, tak osób jako i maj
ą
tkównaszych, zdradzeni i najgrawani od jednych, opuszczeni od drugich rz
ą
dów; my Polacy, Obywatele,mieszka
ń
cy województwa krakowskiego, po
ś
wi
ę
caj
ą
c Ojczy
ź
nie
ż
ycie nasze, jako jedne dobro,którego nam jeszcze tyranja wydrze
ć
niechcia
ł
a, idziemy do tych ostatnich i gwa
ł
townych
ś
rodków,
──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
Dokument znajduje si
ę
w zbiorach Archiwum G
ł
ównego Akt Dawnych w Warszawie
─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
które nam rozpacz obywatelska podaje. Maj
ą
c wi
ę
c niez
ł
omne przedsi
ę
wzi
ę
cie zgin
ąć
i zagrzeba
ć
si
ę
w ruinach w
ł
asnego kraju, albo oswobodzi
ć
ziemi
ę
ojczyst
ą
od drapie
ż
nej przemocy i haniebnego jarzma; o
ś
wiadczamy w obliczu Boga, w obliczu ca
ł
ego rodzaju ludzkiego, a mianowicie przed wami Narody, u których wolno
ść
jest wy
ż
ej ceniona nad wszystkie dobra
ś
wiata, i
ż
u
ż
ywaj
ą
cniezaprzeczonego prawa odporu przeciwko tyranji i zbrojnej przemocy wszyscy w duchu rodackim, braterskim i obywatelskim
łą
czymy w jedno si
ł
y nasze; a przekonani, i
ż
pomy
ś
lny skutek wielkiego przedsi
ę
wzi
ę
cia naszego najwi
ę
cej od naj
ś
ci
ś
lejszego nas wszystkich zjednoczenia zale
ż
y, wyrzekamysi
ę
wszelkich przes
ą
dów i opinji, które obywatelów, mieszka
ń
ców jednej ziemi i synów jednejOjczyzny dot
ą
d dzieli
ł
y lub dzieli
ć
mog
ą
, i zar
ę
czamy sobie wszyscy nawzajem nieoszcz
ę
dza
ć
ofiar isposobów, jakie tylko
ś
wi
ę
ta mi
ł
o
ść
wolno
ś
ci dostarczy
ć
zdo
ł
a ludziom powstaj
ą
cym na jej obron
ę
.Uwolnienie Polski od obcego
ż
o
ł
nierza, przywrócenie i zabezpieczenie ca
ł
o
ś
ci jej granic, wyt
ę
pieniewszelkiej przemocy i uzurpacji, tak obcej, jak i domowej, ugruntowanie wolno
ś
ci narodowej iniepodleg
ł
o
ś
ci Rzeczypospolitej, ten jest cel
ś
wi
ę
ty powstania naszego, który,
ż
eby w skutkuzawiedzionym nieby
ł
,
ż
eby dzielna w
ł
adza kierowa
ł
a si
łą
narodow
ą
, zwa
ż
ywszy pilnie stan dzisiejszyojczyzny naszej i jej mieszka
ń
ców, te nam sposoby nieuchronne i konieczne zdaj
ą
si
ę
: mie
ć
Naczelnika powszechnego zbrojnej si
ł
y narodowej, Rad
ę
najwy
ż
sz
ą
narodow
ą
, tymczasow
ą
komissj
ę
porz
ą
dkow
ą
, s
ą
d najwy
ż
szy kryminalny. Za powszechn
ą
wi
ę
c nas wszystkich wol
ą
stanowimy conast
ę
puje:1. Obieramy i uznajemy niniejszym aktem naszym TADEUSZA KO
Ś
CIUSZK
Ę
za najwy
ż
szegoi jedynego Naczelnika i rz
ą
dc
ę
ca
ł
ego zbrojnego powstania naszego.2. Wspomniany Naczelnik si
ł
y zbrojnej z
ł
o
ż
y zaraz najwy
ż
sz
ą
rad
ę
narodow
ą
. Powierzamygorliwo
ś
ci obywatelskiej jego wybór osób do tej rady i przyspieszenie jej organizacji. Naczelnik sam b
ę
dzie móg
ł
zawsze zasiada
ć
w tej radzie, jako jej cz
ł
onek czynny.3. Do w
ł
adzy jedynej Naczelnika nale
ż
e
ć
b
ę
dzie: urz
ą
dzenie si
ł
y zbrojnej narodowej,nominowanie osób na wszystkie stopnie wojskowe i sposób u
ż
ycia tej
ż
e si
ł
y zbrojnej przeciwnieprzyjacio
ł
om ojczyzny i niniejszego powstania naszego. W tym wszystka Rada najwy
ż
szadope
ł
nia
ć
b
ę
dzie rozkazów i urz
ą
dze
ń
jego, beznajmniejszej przeszkody i opó
ź
nienia, jako Naczelnika prosto z woli narodu wezwanego i wybranego.4. Gdyby Naczelnik Tadeusz Ko
ś
ciuszko w przypadku choroby lub innej jakowej przyczyny, samnie móg
ł
dope
ł
nia
ć
obowi
ą
zków wa
ż
nego urz
ę
du swego; w takimi razie mianowa
ć
b
ę
dzie zast
ę
pc
ę
swego, znios
ł
szy si
ę
z Rad
ą
najwy
ż
sz
ą
narodow
ą
. Gdyby za
ś
nag
ł
a
ś
mier
ć
lub niewola, lub inna przyczyna pozbawi
ł
a nas wspomnianego Naczelnika, a przez to zdarzenie si
ł
a zbrojna narodowa bez pewnego Naczelnika i rz
ą
dcy zosta
ł
a; pierwszy z porz
ą
dku w tym korpusie, gdzie b
ę
dzie naczelnik,obejmie tymczasem najwy
ż
sz
ą
komend
ę
, a Rada najwy
ż
sza narodowa innego naczelnika na miejsceTadeusza Ko
ś
ciuszki mianowa
ć
b
ę
dzie. W obydwu tych przypadkach naczelnik si
ł
y zbrojnej, jako ju
ż
nie prosto z wezwania narodu, lecz ze zdania Rady najwy
ż
szej wybrany, rozkazom tej
ż
e Rady podlega
ć
b
ę
dzie we wszystkiem.5. Rada najwy
ż
sza narodowa opatrzy skarb publiczny na utrzymanie si
ł
y zbrojnej narodowej, naop
ę
dzenie wszystkich wydatków wewn
ę
trznych jako i innych, które uzna za nieuchronne w celu powstania naszego. B
ę
dzie zatem mog
ł
a stanowi
ć
o tymczasowych podatkach obywatelskich ourz
ą
dzeniu i u
ż
yciu dóbr i wszelkich funduszów narodowych, tudzie
ż
o po
ż
yczce b
ą
d
ź
w kraju, b
ą
d
ź
za granic
ą
. Ta
ż
Rada naka
ż
e rekruta, opatrzy si
łę
zbrojn
ą
we wszystkie potrzeby wojenne, jako to: bro
ń
, amunicj
ę
, odzienie etc. Zapewni narodowi i wojsku
ż
ywno
ść
dostateczn
ą
, czuwa
ć
b
ę
dzie nad porz
ą
dkiem i bezpiecze
ń
stwem kraju, oddalaj
ą
c wszelki przeszkody i poskramiaj
ą
c zamiary celowi powstania naszego przeciwnie. Dogl
ą
da
ć
b
ę
dzie sprawiedliwo
ś
ci, aby ta pr
ę
dko i dzielnie sprawowana by
ł
a. Stara
ć
si
ę
b
ę
dzie dla narodu naszego o wsparcie i pomoc obcych narodów. Nakoniec zatrudnia
ć
si
ę
b
ę
dzie prostowaniem opinji publicznej i rozkrzewianiem ducha narodowego, aby ojczyzna iwolno
ść
by
ł
a has
ł
em najwi
ę
kszych ofiar dla wszystkich ziemi polskiej mieszka
ń
ców. Te s
ą
g
ł
ówniejsze obowi
ą
zki, które wk
ł
adamy na rad
ę
najwy
ż
sz
ą
narodow
ą
,6. Stanowimy u siebie komissj
ą
porz
ą
dkow
ą
województwa, ziemi, powiatu naszego pod
ł
ugosobnego tymczasowego uk
ł
adu naszego. Komissja ta b
ę
dzie w województwie, ziemi lub powiecie
of 00
Akt_powstania_kosciuszkowskiego_1794
211 Reads
Info and Rating
Leave a Comment