• Embed Doc
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
LETKENLER
letkenlerin ba

ca özellikleri:
Elektrik ak

iyi iletirler.
Atomlar
n d

yörüngesindeki elektronlar atoma zay
f olarak ba

r. Is
,

k veelektriksel etki alt
nda kolayl
kla atomdan ayr

rlar.
D

yörüngedeki elektronlara Valans Elektron denir.
Metaller, baz
s

ve gazlar iletken olarak kullan

r.
Metaller, s

ve gazlara göre daha iyi iletkendir.
Metaller de, iyi iletken ve kötü iletken olarak kendi aralar
nda gruplara ayr

r.
Atomlar
1 valans elektronlu olan metaller, iyi iletkendir. Buna örnek olarak, alt
n,gümü
, bak
r gösterilebilir.
Bak
r tam saf olarak elde edilmedi
inden, alt
n ve gümü
e göre biraz daha kötüiletken olmas
na ra
men, ucuz ve bol oldu
undan, en çok kullan
lan metaldir.
Atomlar
nda 2 ve 3 valans elektronu olan demir (2 d

elektronlu) ve alüminyum (3

elektronlu) iyi birer iletken olmamas
na ra
men, ucuz ve bol oldu
u için geçmi

llarda kablo olarak kullan
lm

r.Yüksek gerilimli enerji iletiminde kullan
lan hatlar örgülü, çok telli iletkenlerden yap

rlar.Böylesine bir yap
, karakteristik empedans
etkiledi
i gibi;a-deri olay

n etkisini en aza dü
ürür,b-mekanik gerilme aç

ndan daha uygundur,c-

letim an
nda rüzgar etkisiyle ortaya ç
kan sorunlar
n izolatörlere etkisini azalt
r.Bu üstünlüklere ra
men çok telli yap

n dolu kesite göre iç direnci ve endüktans
biraz dahabüyüktür.Burada deri olay

hat
rlatmakta fayda var;
letkenden alternatif ak
m geçerken, ak
myo
unlu
u her noktada e
it olmaz. Deri olay
(skin effect) nedeniyle ak
m, iletkenin d

yüzeyine yak
n k

mdan geçme e
ilimi gösterir. Yani, ak
m yo
unlu
u merkezdenuzakla

kça artar. Kullan
labilir kesit küçüldü
ünden, telin direnci DC duruma göre dahabüyük olur. Direnç de
eri, frekans artt
kça artar.
HATLARDA KULLANILAN
LETKEN TÜRLER
VE STANDARTLARI
Hatlarda malzeme olara bak
r, alüminyum, aldrey, kadmiyum, fosfor, bronz, çelik, galvanizeçelik kullan

r. Bunlardan ;
Bak
r
: Elektrik iletimi iyi, mekanik gerilmesi kötü olmayan bir malzemedir. Ancakiçerisinde yabanc
maddeler varsa iletkenli
i azal
r. Normal atmosfer
artlar
nda paslanmaz.So
ukta çekilmi
bak

n iletkenli
i az ama mekanik gerilme dayan

yüksektir.
Alüminyum
: Bak

n üçte bir yo
unlu
unda oldu
u için daha hafiftir. Bak

n gerilmedayan

350- 450 MN/ m² olmas
na ra
men alüminyum 154-200 MN/m² dir. Yani bak
ragöre ucuz ve hafif olmas
na kar

n mekanik dayan

küçüktür. Yine bak
ra göre iletkenli
i
 
küçük olup, 0.6 kat

r. Dolay

ile ayn
ak

ta

mak için daha büyük kesite ihtiyaç duyar.Normal atmosfer ko
ullar
nda üzerinde olu
an oksitlenme ta

ak
ma kar

dirençolu
turur. Büyük ak
mlar
ta

rken çok say
da tel kullanmak gerekir. Bunlar
n ta

nmas
, çeliktel kullan

ile sa
lan
r.
Aldrey
: Alüminyum ala

olup, (% 0,3-0,5) Magnezyum, (% 0,4-0,7) Silisyum, %3 demirgeri kalan
alüminyumdan olu
ur. Aldrey yap

ndaki maddelerden dolay
Alüminyuma göredaha dayan
kl

r. Bak
ra nazaran %75 daha fazla mukavemetli ve hafif oldu
undan büyükatlamalarda kullan

r.
Kadmiyum- Bak
r
: Saf bak
ra göre pahal
olup iletkenli
i da yüksektir. Bu nedenle ayn
ak
m için daha küçük kesit yeterlidir. Dolay

yla geçit direkleri aras
nda, iki direk aras
mesafenin uzun oldu
u yerlerde kullan

r. Pahal

, sistemin maliyeti yan
nda terk edilirnispettedir.
Galvanize Çelik
: Buz olu
an da

k bölgelerde, kötü hava ko
ullar
nda, iki direk aras
mesafenin büyük oldu
u yerlerde ve bazen de topraklama hatt
olarak kullan

r.
letkenli
ibak
r ve alüminyuma göre küçük oldu
u gibi endüktif reaktans
da büyük oldu
undan hatgerilim dü
ümü yüksektir.
Fosfor- bronz
:
ki direk aras
mesafenin çok büyük oldu
u yerlerde, hatt
n pas yap

ortamlardan geçmesi durumunda ( örne
in amonyakl
çok sisli nemli ortamlar), mekanikgerilmelerin büyük olabilece
i yerlerde kullan

r.
letkenli
i bak
r ve alüminyuma göre küçükoldu
undan direnci dolay

yla gerilim dü
ümü büyük olur.
letkenli
ini artt
rmak için örgüaras
na kadmiyum bak
r tellerden kat

r.
Örgülü Bak
r – Çelik
: Bak
r ve çelik tellerden olu
mu
bir örgüdür. Bu örgüde teller, eksendo
rultusunca ilerleme yerine burularak yerle
tirilir. Böylece mekanik gerilmeler tellertaraf 
ndan payla

r. Bak

n görevi elektrik iletkenli
ini iyile
tirmek, çeli
in görevi yüküta

mak ve mekanik gerilmeleri kar

lamakt
r.
Örlü Alüminyum Çelik
: Bir önceki hat yap

nda olup bak

n yerine alüminyumgelmi
tir. Alüminyum ve çelik alüminyum iletkenlerin isimlendirilmesi bak
r iletkenlerdeoldu
u gibi mm2 cinsinden verilen kesite olmay
p “ American Wire Gauge (AMG)” veya“Circular Mils(CM)” ye göre yap

r.Orta gerilim enerji nakil hatlar
nda mekanik zorlamalar
n fazlal

nedeniyle çelik özlüalüminyum (St-Al) iletkenler kullan

r. Ülkemizde kullan
lan bu tip iletkenler genellikleKanada standard
na göre yap
lmakta olup, bu iletkenler ile ilgili TS-490 numaral
TürkStandard
da ayn
esaslara dayanmaktad
r.Alüminyum iletkenler çelik bir damarla donat
larak mekanik dayan
kl

n artmas
sa
lanm

r. Böylece alüminyumun iletkenli
inden, çeli
in de mekanik dayan
kl

ndanfaydalan
lm

r.Enerji naklinde, iletkenlik kadar önemli olan bir di
er konu da
üphesiz ki mekanikdayan
kl

kt
r. Ak
m ta

ma kapasiteleri ayn
olan tam alüminyum ve bak
r iletkenlerinkopma yükleri yakla

k olarak birbirine e
ittir. Al iletkeninin kopma gerilmesi,St-Al iletkeninin kopma gerilmesi ise oldu
undan, St-Al iletken Al iletkene göre
 
kez daha dayan
kl

r. Ayr
ca St-Al iletkenin bak
ra göre daha hafif olu
u (2,5-2,6 defa) özellikle engebeli arazide nakliye ve montajda büyük kolayl
k ve ucuz olmas
nedeniyle de ekonomi sa
lamaktad
r.Bugün in ülkemizde OG enerji naklinde, 3 AWG; AWG; AWG ; 266,8 MCM ve477 MCM St-Al iletkenler kullan
lmaktad
r. Burada kullan
lan ifadelerin anlam
ise
öyledir:AWG: American Wire Graue (Amerikan Tel Ölçüleri)’ nin ba
harfleridir. Bu isimlendirmedeAWG’ nin önüne 0000,000,00,0,1,2,…………,40’ a kadar numara verilmi
tir. Her numarabelirli bir çap, dolay

yla belirli bir kesite kar

kt
r. K
saltma amac
yla,,,

eklinde gösterilir. O halde,3 AWG=3 AWG Swalow (K
rlang
ç)0 AWG=1/0 AWG Raven (Kuzgun)00 AWG=3/0 AWG Pigeon (güvercin)St-Al iletkenlerin proje sembolleri olmaktad
r.MCM: Daha büyük kesitteki St-Al iletkenler (266,8 MCM, 477 MCM) ise;ABD’ de iletken kesitlerini ifade etmekte kullan
lan CM (Circular Mile) olarak belirlenmi
tir.1CM çap
0,001 inch olan daire yüzeyine e
ittir.Bunun 1000 kat
olan;O halde ;266,8 MCM: Partridge (keklik) iletkenininAl kesiti:,St kesiti: dir. Bu telin anma de
eri olarak adland

r.477MCM: Hawk (
ahin) iletkenininAl kesiti:,St kesiti: dir. Bu telin anma de
eri olarak adland

r.St-Al iletkenler gerekli fleksibiliteyi sa
lamak için, ask
noktas
nda olu
an titre
imlernedeniyle zedelenmelerini, iletkenin yorulmas

ve kopmas

önlemek için konsantrikdamarl
yani spiral
eklinde sar
lm

örgülü olarak yap

rlar. Swallow, raven ve pigeoniletkenlerde ortada 1 adet çelik tel olup, etraf 
na 6 adet çe
itli kesitlerde Al tel örgülü olarakbir kat sar
lm

r:266,8 MCM ve 477 MCM iletkenlerde ise, ortada 7 adet çelik tel olup bunlar
n örgülühalinde üzerlerine çe
itli kesitlerde 26 adet Al örgülü tel örgülü olarak 2 katta sar
lm

r.
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...