Her dinozor kulu\u00e7kadan \u00e7\u0131km\u0131\u015f\u00e7as\u0131na tam anlam\u0131yla programlanm\u0131\u015ft\u0131r.
Bilmesi gereken her \u015feyi bilir: Bir alan nas\u0131l savunulur, tehlike
nas\u0131l savu\u015fturulur, s\u00fcr\u00fc i\u00e7inde nas\u0131l ilerlenir, nas\u0131l bir e\u015f
bulunur? Tarih \u00f6ncesi bir ba\u015far\u0131 \u00f6yk\u00fcs\u00fc olmak kesinlikle
i\u00e7g\u00fcd\u00fcseldir yani.

Dinozorlar altm\u0131\u015f be\u015f milyon y\u0131l \u00f6nce \u00f6ld\u00fcler; ama h\u00e2l\u00e2 bizimle
birlikteler. Sanmay\u0131n ki yaln\u0131zca m\u00fczelerde ya da ti\u015f\u00f6rtlerin
\u00fczerindeler.Fortune 500'\u00fcn y\u00f6netim kurulunu da onlar olu\u015fturuyor.
Bedenleri yok olmu\u015f olabilir, ama i\u00e7g\u00fcd\u00fclerle-bezeli beyinleri,
\u00fczerine bizim beyinlerimizin in\u015fa edildi\u011fi temelleri olu\u015fturmakta.

\u0130nsan beynini evrim ge\u00e7irebilen bir sandvi\u00e7 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn:
Korteksle (d\u00fc\u015f\u00fcncenin ve mant\u0131\u011f\u0131n merkezi) bir dinozorun beyni
aras\u0131nda (i\u00e7g\u00fcd\u00fcler ve duygular), limbik sistem ad\u0131 verilen bir kat
vard\u0131r.

Dinozor beyin, bir dinozor kadar eski olan i\u00e7g\u00fcd\u00fclerimizi ve
duygular\u0131m\u0131z\u0131 y\u00f6netecek bilgileri i\u00e7erir: Sald\u0131rganl\u0131k ve k\u0131zg\u0131nl\u0131k,
\u00e7iftle\u015fme ve cinsel \u00e7ekim, alan duygusu ve korku, sosyal hiyerar\u015fi
ve sadakat.

Korteks, beynimizin bizi insan yapan b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. D\u00fc\u015f\u00fcncenin,
ili\u015fkilendirmenin, ak\u0131l ve mant\u0131k y\u00fcr\u00fctmenin s\u00fcrecinin meydana
geldi\u011fi b\u00f6l\u00fcmd\u00fcr. Bir dinozor beyin mant\u0131kl\u0131, d\u00fczenli, yap\u0131c\u0131
d\u00fc\u015f\u00fcnmenin \u00f6n\u00fcne dikildi\u011fi zaman, sonu\u00e7 bir kertenkeleyle mant\u0131k
y\u00fcr\u00fctme yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 and\u0131r\u0131r.

Dinozor beynin yap\u0131s\u0131, benim kertenkele mant\u0131\u011f\u0131 ad\u0131n\u0131 verdi\u011fim yedi
tan\u0131mlanm\u0131\u015f kuralla ifade edilebilir. Bir dinozor i\u00e7in bu yedi
kural, ya\u015fam\u0131ndaki t\u00fcm olaylar\u0131 ve \u00f6nlemleri kapsar. Daha sonraki
b\u00f6l\u00fcmlerde her ilkeyi ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olacak ele alaca\u011f\u0131z. \u015eimdilik
s\u00fcr\u00fcngen mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n k\u0131sa bir incelemesiyle yetinelim.

S\u00fcr\u00fcngenler asla bekleyemezler. S\u00fcr\u00fcngenlerin mant\u0131k kal\u0131plar\u0131n\u0131n
t\u00fcm\u00fc ani hareket etmeyi gerektirir. Dinozor beyin ancak k\u0131sa s\u00fcreli
d\u00fc\u015f\u00fcnebilir ve son derece duygusald\u0131r. Dinozor beyinli y\u00f6neticiler
bizi her zaman ate\u015fin \u00f6n\u00fcne atarlar ve asla uzun s\u00fcreli bir planlama
yapacak zaman\u0131 bulamazlar. Her zaman uyar\u0131lm\u0131\u015f bir durumda
olduklar\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 i\u00e7in s\u00fcrekli bir karma\u015fa
kayna\u011f\u0131d\u0131rlar. Strese ba\u011fl\u0131 \u00fclserlerin, ba\u015f a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131n, mide
a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131n, uykusuzlu\u011fun, hatta belki de a\u015f\u0131r\u0131 sigara ve alkol
t\u00fcketiminin s\u00f6z\u00fcn\u00fc bile etmeye de\u011fmez.

Bili a\u015f\u0131r\u0131 enerjik bir tiptir. H\u0131zl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve insanlar\u0131 motive
eder, ama d\u00fc\u015f\u00fcncelerini izlemekte biraz yava\u015ft\u0131r. i\u015f arkada\u015flar\u0131
topu kapana kadar hi\u00e7bir \u015fey yap\u0131lmaz. Bili ko\u015fu\u015fturdu\u011fu, ili\u015fkiler
kurdu\u011fu ve ate\u015fler yakt\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece mutludur. Devaml\u0131 yeni sistemler
devreye sokar, ama nas\u0131l i\u015flediklerini g\u00f6recek kadar uzun s\u00fcre
dayanamaz. \u0130\u015f arkada\u015flar\u0131 onun kendilerine daha fazla \u00f6nderlik
etmesini ve destek vermesini tercih ederlerdi elbette.

Toplant\u0131larda Bili insanlar\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc keser \u00e7\u00fcnk\u00fc ne s\u00f6yleyeceklerini
zaten bilir. O kadar \u00e7abuk sonu\u00e7lar\u0131n \u00fczerine atlar ki, kimi zaman
kendi s\u00f6ylediklerini yutmak zorunda kal\u0131r. Elbette ki ak\u0131ll\u0131d\u0131r ve
\u00fcst y\u00f6netim hem enerjisinden hem de heyecan\u0131ndan ho\u015flan\u0131r. Ama
d\u00fc\u015f\u00fcnmeden ortaya at\u0131lma huyundan vazge\u00e7ene dek terfi
ettirilmeyecektir.

Dinozorlar sald\u0131rganl\u0131\u011fa ya da tehdide \u00fc\u00e7 bi\u00e7imde yan\u0131t verirler. Ya
d\u00f6v\u00fc\u015f\u00fcrler, ya ka\u00e7arlar ya da \u00f6ylesine uyar\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r ki, hi\u00e7bir
hareket yapamadan ve d\u00fc\u015f\u00fcnemeden yerlerinde donar kal\u0131rlar.
\u0130nsanlar\u0131n \u00fczerine y\u00fcklenildi\u011fi zaman bu \u00fc\u00e7 dinozor beyin modelini
a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6rebiliriz.

Fred i\u015f de\u011ferlendirmelerinde her zaman en y\u00fcksek dereceleri kapar.
Ancak bu kez ald\u0131\u011f\u0131 derece 'ortalama'd\u0131r ve o bunu bir sald\u0131n olarak
kabul eder. Patronuna ba\u011f\u0131rarak e\u011fer de\u011ferlendirmesini 'kusursuz'
bi\u00e7iminde de\u011fi\u015ftirmezse, onu mahkemeye vermekle tehdit eder.

Fred'in dinozor beyni "Sald\u0131r!" diye ba\u011f\u0131rmaktad\u0131r. \u00d6fkesinin,
kariyerine bir sayfal\u0131k bir 'ortalama' de\u011ferlendirmeden daha fazla
zarar verece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnemez bile.

Carolyn'in b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde stres durmadan artar. Carolyn i\u015fyerini arar ve
izin al\u0131r. Orada olmazsa birisinin sorunla ba\u015fa \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr.
Asl\u0131nda sorumsuz biri de\u011fildir, sadece kendini tehdit edilmi\u015f
hisseder.

George bir toplant\u0131da plan\u0131n\u0131 sunar. Birka\u00e7 soru sorulur. Yan\u0131t
vermek i\u00e7in a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda sesi \u00e7\u0131kmaz- Hem sesini yitirmi\u015ftir hem
de d\u00fc\u015f\u00fcnemez olmu\u015ftur.

S\u00fcr\u00fcngenler sosyal hiyerar\u015filere bay\u0131l\u0131rlar ve y\u00f6netim \u015femas\u0131 ne
derse desin en tepedeki dinozor olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterme
sevdas\u0131ndad\u0131rlar. Biriyle ya da herkesle g\u00fc\u00e7 sava\u015flar\u0131na
giri\u015ftikleri i\u00e7in s\u0131k s\u0131k ba\u015flar\u0131n\u0131 derde sokarlar. \u015eu \u00f6rne\u011fe
bakal\u0131m:

"\u00d6z\u00fcr dilerim ama saat 14:00'e kadar haz\u0131rlanamam. Ayr\u0131ca \u00e7izimleri
haz\u0131rlayaca\u011f\u0131ma g\u00f6re, benim ofisimde olmas\u0131 daha pratik," dedi
ikinci genel md. yrd.

B\u00f6ylece toplant\u0131 saati yeniden belirlendi. Ama saat 13:30'da birinci
m\u00fcd\u00fcr yard\u0131mc\u0131s\u0131n\u0131n bir i\u015fi \u00e7\u0131kt\u0131. Saat ikide toplan\u0131lamayacakt\u0131
elbette. Sekreterine, "Herkesi ara, saat tam d\u00f6rtte burada
olsunlar," dedi, "k\u0131s\u0131ld\u0131m kald\u0131m, masamdan ayr\u0131lamam bile!"

Bu son derece klasiktir. Bir s\u00fcr\u00fcngenin ya\u015fam alan\u0131 tehdit edildi\u011fi
zaman rahats\u0131z olur ve baz\u0131 davran\u0131\u015flarla alan\u0131na sald\u0131ran\u0131
korkutmak, ka\u00e7\u0131rmak hatta yok etmek ister. Bunu yapman\u0131n en iyi yolu
ba\u015fkald\u0131rmad\u0131r ama s\u00fcrt\u00fc\u015fmeler ya\u015famaks\u0131z\u0131n.

\u00d6rne\u011fin doktorlar bir b\u00f6l\u00fcme gelip de, ba\u015fhem\u015fireye y\u00fcz vermezlerse,
o b\u00f6l\u00fcmde ge\u00e7irecekleri zaman\u0131n \u00e7ok zor olaca\u011f\u0131n\u0131 hemen \u00f6\u011frenirler.
Binam\u0131zdaki ba\u015fka birinin b\u00f6l\u00fcm\u00fcne gidecekseniz ve alan\u0131n\u0131 savunmaya
e\u011filimi varsa, \u00f6nceden aray\u0131n ve amac\u0131n\u0131z\u0131 s\u00f6yleyin. Ya da o ki\u015finin
ofisine u\u011fray\u0131n, ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ve orada ne kadar kalaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131
bildirin.

Alan savunmac\u0131lar\u0131yla ya\u015fanan en ciddi sorun onlar\u0131n alanlar\u0131n\u0131
ciddiye almamak ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 hi\u00e7e saymakt\u0131r. Bir alan\u0131 savunman\u0131n
aptalca oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz ama onlar i\u00e7in bu ya\u015fam\u0131n ta
kendisidir.

Kertenkeleler kar\u015f\u0131 cinsten \u00e7ekici birini g\u00f6rd\u00fckleri anda i\u015fi bo\u015f
verip fl\u00f6rt etmeye ba\u015flarlar. Bu arada bu, harika bir ili\u015fkiye yol
a\u00e7sa da, genellikle uygunsuz ve rahats\u0131z edici bir davran\u0131\u015ft\u0131r; ya
cinsel taciz olarak alg\u0131lan\u0131r ya da istenmeyen bir i\u015f yeri romans\u0131.

David ve Laura her g\u00fcn i\u015ften sonra bir i\u00e7ki i\u00e7ip \u00fczerinde \u00e7a-
l\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 projeyi tart\u0131\u015fmay\u0131 \u00e2det edinmi\u015flerdi. Bir gece i\u00e7ki
yeme\u011fe, yemek dansa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc ve ertesi g\u00fcn David ile Laura i\u015fe ayn\u0131
taksiyle gittiler. Art\u0131k \u00f6\u011fle yemeklerinde de bulu\u015fuyorlar ve
birbirlerinin i\u00e7 hat numaralar\u0131n\u0131 aray\u0131p "Seni seviyorum!" s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc
f\u0131s\u0131ld\u0131yorlar. "Rastlant\u0131 sonucu" kahve makinesinin \u00f6n\u00fcnde
kar\u015f\u0131la\u015f\u0131p, birbirlerine e-mail mesajlar\u0131 g\u00f6nderiyorlar. Herkesin
kendileri gibi ili\u015fkilerinin harika oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc san\u0131yorlar
ama asl\u0131nda amirleri, i\u015flerini ne zaman yapt\u0131klar\u0131n\u0131 merak ediyor.

David ve Laura yetmi\u015f milyon ya\u015f\u0131ndaki bir modeli izlediklerini bilmiyorlar. Bunu kendilerinin icat etti\u011fini san\u0131yorlar. Dinozor beyin bir e\u015f bulmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Bunu yapacak donan\u0131m\u0131 vard\u0131r. S\u00fcr\u00fcngen itkilerinizi anlayamazs\u0131n\u0131z i\u015f yeri a\u015fk\u0131n\u0131z bir soruna d\u00f6n\u00fc\u015febilir.

\u015eik\u00e2yet Etmek ve Su\u00e7u Ba\u015fkas\u0131na Atmak
Dinozorlar asla kendilerinin sorunun kayna\u011f\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rmezler. Bir
\u015fey yanl\u0131\u015f gitti\u011finde iki t\u00fcrl\u00fc tepki g\u00f6sterirler: Ba\u015fkalar\u0131n\u0131
su\u00e7lamak ya da yak\u0131nmak. Bir dinozor kendi gibi sorun ya\u015fayanlarla