• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
1.3. Grafemática e ortografía
1.A grafemática: conceptos básicos
1.1.Correntes dentro da grafemática
1)
Grafemática radical 
: avoga polo estudo da
lingua escrita
 
esquecendo
calquera
correlación
que poida ter coa lingua
falada
.2)
Grafemática 
que reivindica a
autonomía da escrita
sen perder de vista a
oralidade
. Considera a escrita e a oralidade normas coordinadas (por exemplo, o concepto de sílaba non se pode definir sen recorrer á oralidade).
1.2.Conceptos básicos de grafemática
1.2.1.A liña de texto
Mentres que a lingua falada se desenvolve no tempo, a escritadesenvólvese no
espazo
, nun
plano
. Podemos concibir este plano dividido nunhaserie de liñas horizontais paralelas. Así, a liña de texto defínese en
dúas dimensións
:1)
Longo 
: idealmente divida en
espazos
ocupados por 
caracteres
, é dicir, por 
signos funcionais
que
non
se poden
descompoñer
en unidades menores e queson usados na escrita dunha lingua. Por regra, cada
caracter ocupa
un
espazo
e o caracter en
branco
é a
separación mínima
das
unidades máisimportantes
da escrita: as
palabras
.2)
Largo 
: a liña de texto está
idealmente dividida
por 
outras dúas
(media – altae media – baixa).Así, a representación da liña de texto sería a seguinte:
1.2.2.Os caracteres
Os caracteres, que xa definimos coma as unidades funcionais mínimasusadas na escrita dunha lingua, poden ser de
dous tipos
:1)
Non alfabéticos
:
Signos
auxiliares ou de puntuación
Diacríticos ou tiles
, que se poden situar por riba ou por baixo doscaracteres alfabéticos.2)
Alfabéticos
: son as
letras
, que se definen coma caracteres autónomos isados para escribir palabras:
Cada unha delas ou en combinación entre elas ou con outros diacríticos
representan
os
fonemas
da lingua, mais
non
hai unha
correspondenciabiunívoca
entre letras e fonemas.
As
palabras
están constituídas por 
secuencias de letras
 
fixas
econstantes segundo a
norma ortográfica
da lingua.
A
realización individual
dun caracter nun texto pode denominarse
 grama
e as
clases de gramas
 
 grafos
.
Historia do Galego Escrito
2007/2008USC1
 
espazoliña media - altaliña media - baixa
 
1.3. Grafemática e ortografía
Tódalas letras teñen
referencias fónicas
,
agás <h>
e son
funcionalmenteautónomas
,
agás <q>
.
O número e definición das unidades do
alfabeto
está sometida a un certograo de
convencionalidade
(en especial na escrita quirográfica, xa que natipográfica a relación forma – letra é fixa).
Debemos distinguir entre
letra e grafema
:
 Letra 
: defínese polos seus
trazos gráficos
(número, dirección ecombinación). Así, o alfabeto é un inventario de letras.
Grafema 
: é unha
unidade funcional
da
escrita
na relación desta coa
oralidade
(polo que non son aceptábeis desde o punto de vista dagrafemática radical).•Toda
representación gráfica dun fonema
é un grafema, polo quetódalas letras son fonemas agás <q>, aínda que hai máis grafemas caletras.•O feito de seren unidades funcionais significa que teñen
valordistintivo
(procedementos dos pares mínimos). Imos ver algúnsexemplos:
 
<avalar> - <abalar> <horto> - <orto><carro> - <caro><ora> - <hora> <valor> - <balor>
•
Tipos de grafemas
:-
Simples
ou protografemas (<l>, <ñ>)-
Compostos
(dígrafos coma <ch>)-
Complexos
(simples con diacrítico coma <ó>)•Cada grafema ten
propiedades distributivas
en relación á palabra ouá sílaba, estas propiedades podémolas ver en relación a tres aspectos:-
Posibilidades posicionais
na palabra ou na sílaba: núcleo, marxeinicial ou marxe final. Exemplo: <r> é cografema posicional de<rr>.-
Posibilidades de combinación
con outros grafemas consonánticose vocálicos. Exemplo: <z> e <c>.-
Distribución léxica
asociada á
ortografía da palabra
. Exemplo:<testo> - <texto>, <ora> - <hora> (son dous ítems léxicosdiferentes).
Historia do Galego Escrito
2007/2008USC2
letra medialetra altaletra baixa
 
1.3. Grafemática e ortografía
 Alograma 
: denominamos así os caracteres con idéntica referenciafónica e sen valor distintivo. Son moi frecuentes na
quirografía
( por exemplo: <s> - <
 s
 
>; <a> - <
 a
 
>; <r> - <
 r
>; <z> - <
 z 
>) e dansealgúns na
tipografía temperá
, como é o caso de <Γ> e <s>. Tamén sonalogramas <i>, <y> e <j> na lingua medieval, xa que representanindiferentemente os fonemas /i/ e /
/, non son grafemas porque nonteñen unha función específica xa que comparten o valor que teñen.•
Concorrencia
:
distribución
 
libre
ou
condicionada
(só aparecen endeterminadas posicións ou contextos).•
Morfogramas
: refírense á distinción entre
maiúsculas
e
minúsculas
, que ten unha
carga funcional
pero só dentro do planoda
escrita
, non se traspón ao plano fónico. Así, <a> e <A> son omesmo grafema.•
Tipo ou fonte
:-
Cronogramas
: diferentes tipos de letras ao longo do tempo(carolinxia, gótica, humanística...)-
Tipogramas
: repertorio tipográfico.•
Estilo – estilogramas
: teñen carga funcional dentro plano da escrita(por exemplo, o subliñado).
Alogramas
concorrentesmorfogramastipo ou fonte
cronogramastipogramas
estilogramas
1.2.3.O sistema fonográfico ideal
O sistema fonográfico ideal debería cumprir os dous principios seguintes:1)
Correspondencia biunívoca
, sistemática entre as unidades do plano gráfico eas do plano fónico. As violacións deste principio son complexas (un grafema querepresenta varios fonemas ou viceversa):
/
/ → <c> ou <z>
/
/ → <c> ou <qu>2)
Principio de singularidade
, é dicir, a correspondencia entre unha unidade dun plano só con outra unidade do outro plano. Así podemos falar de monografía emonofonía fronte a plurigrafía e plurifonía. Algúns exemplos de que este principionon se segue no sistema fonográfico galego son:
/
/ → <qu> : non segue este principio no
plano secuencial
.
<c> → /
/ ou /
/: viola o principio de singularidade no
plano sistemático
.
As
abreviaturas
tamén rompen este principio, como é o caso de <sr.> ou<ex.>. Úsanse máis na lingua medieval, momento no que non estaban tanfixadas coma na actualidade.
Os
dígrafos
son casos de plurigrafía: <ch>, <ll>, <gu>, <nh>, <qu>, <rr>.
Un caso de
plurifonía
é <x> → /

/, xa que un grafema representa unhasecuencia de fonemas.
Historia do Galego Escrito
2007/2008USC3
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...