Tp chí Toán hc MathVn S 02-2009
VMO 2009 – Đ thi, li gii và bình lun
Trn Nam Dũng, Trưng Đi hc Khoa hc t nhiên, ĐHQG TP H Chí Minh
Kỳ thi chn hc sinh gii quc gia môn Toán năm 2009 (VMO 2009) din ra vào ngày 25/2/2009vi s tham gia ca gn 360 thí sinh đn t các tnh thành. Kt qu 131 thí sinh đưc gii, trongđó có 1 gii nht, 22 gii nhì, 62 gii ba và 46 gii khuyn khích, đt t l 34
%
. 42 thí sinh có đimt 15 tr lên đưc triu tp đ tham d kỳ thi chn đi tuyn din ra vào na cui tháng 4. Đ thinăm nay đưc đánh giá là d hơn nhưng cũng có nhng bài toán thc s khó khăn hơn.
T 7 bài xung 5 bài
Sau 2 năm thí đim đ thi 7 bài làm trong vòng 180 phút, vi kt qu tương ng các năm 2007,2008 là
13%
và
8%
s thí sinh đot gii. B giáo dc, theo đ ngh ca các chuyên gia đã quyt đnhchn phương án đ thi gm 5 bài toán làm trong vòng 180 phút. Có th nói, đây là mt thay điquan trng giúp kt qu ca kỳ thi tt hơn 2 năm trưc.Mt thay đi khác cũng nh hưng không nh đn kt qu kỳ thi, đó là vic phân b đim chocác phân môn đưc n đnh như sau: Các bài toán thuc 3 phân môn Gii tích, Đi s, Hình hc làcác phân môn mà đa s các thí sinh đưc chun b tt hơn, quen hơn s có tng đim là 14, đimva đ đ đt gii 3. Trong khi đó, các bài toán thuc phn s hc và t hp thuc dng toán lvà khó đi vi hc sinh, ch có 6 đim. Cách phân b đim này rõ ràng là có li cho s đông các thísinh, khin kh năng đt gii ca h cao hơn.Tuy nhiên, cũng cn phi nói rng cách phân b này cũng gây đôi chút bt li cho các thí sinhcó s trưng v s hc và t hp, đc bit trong bi cnh kỳ thi VMO năm nay (khi các bài toánthuc phn s hc và t hp khó hơn hn so vi ba phn còn li). Có th s có mt vài thí sinhlàm đưc bài s hc nhưng li b bài hình hoc bài đi s. Hoc có thí sinh dn sc cho bài t hpnhưng li sơ sut các bài d hơn. Kt qu là s đim đt đưc bài khó không bù đưc vi sđim b mt bài d.Có th là vn còn có nhng vn đ cn bàn cãi, tranh lun, làm th nào đ có đưc mt đ thitt, phân loi đưc thí sinh và khuyn khích đưc phong trào nhưng nhìn chung, đ thi năm nayđã đáp ng đưc nhng yêu cu cơ bn nht: S thí sinh đt gii đông hơn; có đ cơ cu gii nht,nhì, ba; đ thi có nhng bài cơ bn nhưng cũng có nhng bài khó và hay.
Ba bài cơ bn
Ba bài toán đu, gm bài Đi s, bài Gii tích và bài Hình hc là ba bài toán rt cơ bn, màtheo ngôn ng ca các thy là bài “kính biu”. Tuy nhiên, theo thông tin t ban chm thi thì khôngphi thí sinh nào cũng nhn “quà biu”. Nhiu thí sinh “bó tay” vi bài 1. Nhiu thí sinh không làmđưc bài hình hoc b câu b) ca bài này. Thm chí vi bài 2, bài đưc coi là d nht ca kỳ thi,cũng có thí sinh không làm đưc hoc làm đưc cũng tn khá nhiu thi gian. Dưi đây, chúng tôis không trình bày li gii chi tit mà ch bình lun mt s vn đ xung quanh đ bài và li gii.
Câu 1.
Gii h phương trình
1
√
1 + 2
x
2
+1
1 + 2
y
2
=2
√
1 + 2
xy
x
(1
−
2
x
) +
y
(1
−
2
x
) =29
Tp chí Toán hc MathVn S 02-2009
Bình lun.
Rõ ràng ý đ ca các thy ra đ là mun kim tra kin thc cơ bn ca hc sinh vbt đng thc, c th là: “Chng minh rng vi
x,y
∈
[0
,
1]
ta có bt đng thc
1
√
1 +
x
2
+1
1 +
y
2
≤
2
√
1 +
xy
Du bng xy ra khi và ch khi
x
=
y
(*)”.Bài này khá quen thuc, xut hin trong nhiu đ thi cũng như là b đ ca nhiu bài toán khác(chng hn đ thi Nga năm 2000), nu ra thng bt đng thc thì quá l nên các thy đã thay điđi mt chút, đưa nó vào trong mt h phương trình. Tt nhiên là nu đã có
x
=
y
ri thì thay vàophương trình th hai, mi vic quá đơn gin.Phương pháp chng minh bt đng thc (*) cũng khá đa dng. Chúng ta đim qua các phươngpháp đó.1. Bình phương hai v ca bt đng thc, ta đưc bt đng thc tương đương
11 +
x
2
+2
√
1 +
x
2
1 +
y
2
+11 +
y
2
≤
41 +
xy
Theo bt đng thc CBS, ta có
1 +
x
2
.
1 +
y
2
≥
1 +
xy
⇒
2
√
1 +
x
2
.
1 +
y
2
≤
21 +
xy
Như vy ta ch cn chng minh
11 +
x
2
+11 +
y
2
≤
21 +
xy
(
∗∗
)
là xongNhưng (**) qua các phép bin đi đi s đơn gin, tương đương vi
(1
−
xy
)(
x
−
y
)
2
(1 +
xy
)(1 +
x
2
)(1 +
y
2
)
≥
0
đúng do
x,y
∈
[0
,
1]
.2. Ta có th làm khác đi mt chút bng cách áp dng CBS ngay t đu:
1
√
1 +
x
2
+1
1 +
y
2
2
≤
2
11 +
x
2
+11 +
y
2
≤
41 +
xy
(theo (**))T đó suy ra điu phi chng minh. Rõ ràng trong hai cách chng minh trên, ta ch cn điukin
−
1
< xy
≤
1
.3. Gi
y
c đnh, xét hàm s
f
(
x
) =2
√
1 +
xy
−
1
√
1 +
x
2
−
1
1 +
y
2
trên
[0
,
1]
.Ta có
f
(
x
) =
x
(1 +
x
2
)
3
/
2
−
y
(1 +
xy
)
3
/
2
=
x
2
(1 +
xy
)
3
−
y
2
(1 +
x
2
)
3
(1 +
x
2
)
3
/
2
(1 +
xy
)
3
/
2
(
x
(1 +
xy
)
3
/
2
+
y
(1 +
x
2
)
3
/
2
Tp chí Toán hc MathVn S 02-2009
Như vy du ca
f
(
x
)
là du ca
x
2
(1 +
xy
)
3
−
y
2
(1 +
x
2
)
3
= (
x
−
y
)(
x
+
y
+ 3
x
2
y
−
x
5
y
2
)
Do
x,y
thuc
[0
,
1]
nên tha s th hai luôn dương, như th
f
(
x
)
đi du t âm sang dương ti
y
, suy ra
y
là đim cc tiu, suy ra
f
(
x
)
≥
f
(
y
) = 0
. Du bng xy ra khi và ch khi
x
=
y
.4. Còn mt cách khác đ chng minh bt đng thc dng này, đó là đt
x
=
e
u
,y
=
e
v
vi
u,v
∈
(
−∞
,
0]
đưa bt đng thc v dng
f
(
u
) +
f
(
v
)
≤
2
f
(
u
+
v
2)
Trong đó
f
(
x
) =1
√
1 +
e
2
x
.Tính đo hàm bc hai, ta đưc
f
(
x
) =
e
2
x
(
e
2
x
−
2)(1 +
e
2
x
)
5
/
2
<
0
(do
x
≤
0
).Vy hàm
f
(
x
)
lõm trên
(
−∞
,
0]
và ta có điu cn chng minh.
Câu 2.
Cho dãy s
(
x
n
)
xác đnh bi
x
1
= 1
/
2
,x
n
=
x
2
n
−
1
+ 4
x
n
−
1
+
x
n
−
1
2
vi mi
n
≥
2
.
Chng minh rng dãy
(
y
n
)
vi
y
n
=
n
k
=1
1
x
2
k
có gii hn hu hn khi
n
→∞
và tìm gii hn đó.Bình lun.
Đây là bài toán d nht ca kỳ thi. Vic chng minh dãy
(
x
n
)
tăng và không b chntrên (tc là có gii hn bng
+
∞
) là quá đơn gin. Chng hn có th đánh giá:
x
n
=
x
2
n
−
1
+ 4
x
n
−
1
+
x
n
−
1
2
≥
x
2
n
−
1
+ 2
x
n
−
1
+ 1 +
x
n
−
1
2=
x
n
−
1
+12
Vic tính gii hn ca
y
n
ch có th thc hin đưc nu ta tìm đưc công thc tưng minh chotng
n
k
=1
1
x
2
k
. Mà điu này ch có th thc hin thông qua sai phân. Ta bin đi tương đương
x
n
=
x
2
n
−
1
+ 4
x
n
−
1
+
x
n
−
1
2
⇔
2
x
n
−
x
n
−
1
=
x
2
n
−
1
+ 4
x
n
−
1
⇔
4
x
2
n
−
4
x
n
x
n
−
1
+
x
2
n
−
1
=
x
2
n
−
1
+ 4
x
n
−
1
⇔
x
2
n
−
x
n
x
n
−
1
=
x
n
−
1
⇔
1
x
n
−
1
−
1
x
n
=1
x
2
n
Sai phân đã đưc tìm ra, t đó d dàng tìm đưc
y
n
= 6
−
1
x
n
và gii hn cn tìm bng 6.Quá đơn gin, không mt chút lt léo, t vic nghĩ ra li gii đn trình bày li gii đu đơn gin.Tuy nhiên trên thc t thì bày này cũng làm khó cho không ít thí sinh. Không k các bn khônggii đưc, các bn gii đưc cũng hao tn khá nhiu công lc bài này. Nhiu bn c máy móc, khiđã tìm đưc công thc cho
y
n
ri vn c tip tc đi chng minh
(
y
n
)
tăng và b chn trên. Nhiubn không bit khái nim gii hn bng
∞
!Bài toán s tr nên khó hơn nu đ bài yêu cu tính
lim
n
→
x
n
n
. Khi đó s phi vn dng đnh lýtrung bình Cesaro hoc dùng đánh giá cht hơn:
of 00
VMO 2009
873 Reads
Info and Rating
| Category: | Uncategorized. |
| Rating: | |
| Upload Date: | 06/30/2009 |
| Copyright: | Attribution Non-commercial |
| Tags: |
Leave a Comment