Bir mikrobilgisayarda, mikroi\u015flemcinin, girdi/\u00e7\u0131kt\u0131 sinyallerini \u00e7evre birimlerine aktaran elektronik devrelerin, ve bellek \u00e7iplerinin bulundu\u011fu karta,anakart denir. Anakart\u0131n \u00fczerinde standart i\u011fne ba\u011fla\u00e7lar\u0131 olan ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar bulunur. Daha sonra mikroi\u015flemciler ve bellek \u00e7ipleri bu ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n \u00fczerine yerle\u015ftirilir. Anakart bilgisayar\u0131n birbirinden ay\u0131rt edilmelerinde temel unsurlardan biridir. Bu kart\u0131n \u00fczerine sonradan bir\u00e7ok kart eklenebilir. Bu tip mimariye sahip bilgisayarlar\u0131n mimarilerine a\u00e7\u0131k mimariler denir. A\u00e7\u0131k olmayan mimariler de ise bilgisayar imalat esnas\u0131nda hangi \u00fcnitelerde donat\u0131lm\u0131\u015f ise, onlarla yetinmek zorunda kal\u0131r\u0131z. Bug\u00fcn baz\u0131 cep bilgisayarlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u00fcm mikrobilgisayarlar a\u00e7\u0131k mimarilere sahiptir.

Asl\u0131na bakarsan\u0131z anakartlar, hareket eden ya da \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettiren pek bir par\u00e7aya sahip olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, kullan\u0131c\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan yaln\u0131zca sistemlerinin temelini olu\u015fturan ve anla\u015f\u0131lmas\u0131, ayarlanmas\u0131 zor bir par\u00e7a olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bilgisayar d\u00fcnyas\u0131nda pek \u00e7ok fark edilmeyen yanl\u0131\u015fta oldu\u011fu gibi anakart se\u00e7iminde de hatalar yap\u0131l\u0131yor. Arkada\u015f veya \u00e7evrenin \u201cbu iyi bir kart\u201d, \u201cen h\u0131zl\u0131s\u0131 bu...\u201d, gibi duyumlarla anakart al\u0131n\u0131yor. Oysa anakart al\u0131n\u0131p sat\u0131lmas\u0131nda pek \u00e7ok k\u0131stas oldu\u011fu gibi performans ve \u00f6ng\u00f6r\u00fcler, anakart se\u00e7iminde kullan\u0131lacak olan en son k\u0131staslar olmal\u0131d\u0131r.

T\u00fcrkiye\u2019de i\u015fyerlerinden, son kullan\u0131c\u0131lara, bir network i\u00e7inde kullan\u0131lacak terminallerden, grafik i\u015f istasyonlar\u0131na kadar pek \u00e7ok farkl\u0131 i\u015f i\u00e7in kurulmu\u015f sistemde ayn\u0131 tip anakartlar kullan\u0131l\u0131yor. \u00dcstelik y\u00fcksek performans\u0131ndan s\u00f6z edildi\u011fi i\u00e7in sat\u0131lmakta olan pek \u00e7ok anakart var. Hi\u00e7 bir anakart aras\u0131nda, farkl\u0131 \u00e7ipsetli olanlar ve \u00f6zel tasar\u0131mlar hari\u00e7, %1\u2019lik bir oran\u0131 ge\u00e7erek performans fark\u0131 olmaz. BX tabanl\u0131 anakartlarda, 100 Mhz\u2019lik veri yolu ve 450 Mhz\u2019lik bir PII kullan\u0131rsak, bu anakartlardan en yava\u015f\u0131 (!) 32 bit uzunlu\u011fundaki segmentleri tampon bellekten kopyalama i\u015fleminde haf\u0131zaya saniyede 2270 MB aktar\u0131r. En h\u0131zl\u0131s\u0131 ise 2290 MB. Bu % 0.8\u2018lik bir performans\u0131 fark\u0131 demektir. \u00dcstelik \u015falterlerini saniyede y\u00fcz milyonlarca kez a\u00e7\u0131p kapayan bir sistemde bu fark\u0131 hissetmeniz imkans\u0131zd\u0131r. Anakart\u0131n\u0131z\u0131n performans\u0131n\u0131 ve sisteminizin performans\u0131n\u0131 en \u00e7ok etkileyen unsur, disk ve veri yolu performans\u0131n\u0131zd\u0131r. \u00c7ok istisnai durumlar haricinde bu farka % 1.5\u2019u ge\u00e7mez. O halde dikkat edilmesi gereken \u015fey ne olacakt\u0131r?

\u00d6ncelikle anakartlar farkl\u0131 ama\u00e7lar i\u00e7in \u00fcretilmi\u015f olabilirler. \u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye\u2019de server olarak kullan\u0131lmak \u00fczere \u00e7ift i\u015flemcili Celeron kullanan yerler bulunmaktad\u0131r. Oysa, ne Celeron ne de o zamanlar Celeron\u2019lar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan LX \u00e7ipsetli anakartlar iki adet i\u015flemciyi bir arada \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak ad\u0131na yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131. Bir i\u015flemcinin \u00f6n haf\u0131zas\u0131ndan di\u011ferine bir bilgi giderken muhtemelen bir senkron bozuklu\u011fu, problemlere neden olacak ve sistem ya duracak ya da \u015fans eseri bilgiler kaydedilip, sistem tekrar ba\u015flat\u0131labilecektir.

Pek \u00e7ok anakart hem g\u00fcvenilirlik hem de kullan\u0131laca\u011f\u0131 i\u015fler itibariyle farkl\u0131 olarak dizayn edilip, test edilir. \u00d6rne\u011fin Intel\u2019in \u00e7ift i\u015flemciyle ve i\u015f istasyonu olarak kullan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in tasarlad\u0131\u011f\u0131 anakartlarda 5X kural\u0131na uyulur. Yani sistemler %99,99999 (Virg\u00fclden sonra be\u015f hane=5X) oran\u0131nda g\u00fcvenilir olmak zorundad\u0131r. Yani e\u011fer paran\u0131z yetse ve 10,000,000 (10 milyon) adet anakart alsan\u0131z yaln\u0131zca biri \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken bir senkron hatas\u0131 yapma ya da diske eri\u015fim konusunda sorunlar \u00e7\u0131karma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u00f6z yumulabilir. E\u011fer bir web server kuracaksan\u0131z ve yine bu t\u00fcr bir server anakart\u0131 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z takdirde disk i\u015flemleri ve haf\u0131za konusunda bu rakamlar daha da hassas hale gelir.

Baz\u0131 sistem \u00fcreticisi firmalar kendi anakartlar\u0131n\u0131 \u00fcretirler. \u00d6rne\u011fin sistem \u00fcreticileri (HP, Compaq, vb. gibi) makinelerine o kadar \u00e7ok g\u00fcvenir ki kendi anakart\u0131ndan dolay\u0131 bir sorun olmayaca\u011f\u0131 sav\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak sistemlerine \u201creset\u201d tu\u015funu koymaz.

Bu \u00fcr\u00fcn\u00fc se\u00e7erken kullanabilece\u011finiz di\u011fer bir k\u0131stas da gelecekte neler olaca\u011f\u0131 ve hangi tip anakartlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fidir. Ya nispetten ucuz bir kart almak i\u00e7in bilin\u00e7li bir se\u00e7im yapars\u0131n\u0131z ya da biraz daha bekler ve yepyeni bir teknoloji i\u00e7in ne kadar verebilece\u011finizi hesaplars\u0131n\u0131z. O zaman ucuz bir anakart se\u00e7tiyseniz, yak\u0131nda gelecek olan anakart ailesinin \u00f6zelliklerinden en fazlas\u0131n\u0131 destekleyen ya da yak\u0131n \u00f6zelliklere sahip anakart g\u00f6zdeniz olur.

Anakartlar, kullan\u0131m ama\u00e7lar\u0131na ve a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak kullan\u0131laca\u011f\u0131 g\u00f6revlere g\u00f6re se\u00e7mek ya da gelece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnmek bir anakart al\u0131rken en do\u011fru k\u0131stas olacakt\u0131r. Di\u011fer \u00f6nemli ve dikkat edile bilebilecek unsurlar, yan\u0131nda verilebilecek yaz\u0131l\u0131mlar, ne kadar fazla teknolojiye destek verdi\u011fi ve BIOS \u00f6zellikleri diyebiliriz.

Do\u011fru anakart se\u00e7imi do\u011fru bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Fakat, en \u00f6nemli husus, performans\u0131n o kadar da \u00f6nemli bir k\u0131stas olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. G\u00fcvenilirlik, teknolojilere verilen deste\u011fin, paran\u0131z\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z yaz\u0131l\u0131m ve ayar olanaklar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fi bu tip bir \u00fcr\u00fcn i\u00e7in en \u00f6nemli sat\u0131n alma k\u0131staslar\u0131d\u0131r.

\u00dczerinde binlerce k\u00fc\u00e7\u00fck bak\u0131r yol bulunan bu d\u00fcnya, pek \u00e7ok detayl\u0131 i\u015fin yerine getirilmesinden sorumludur. \u00dczerinde bir saniye i\u00e7inde milyarlarca elektrik sinyali bir yerden bir yere ta\u015f\u0131n\u0131r ve son derece karma\u015f\u0131k i\u015fler, son derece basit mekanizmalar\u0131n defalarca \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla elde edilir.

Temelde anakartlar, bir \u00e7ok \u00e7ipten ve ASIC \u2018ten (Application Spcific \u0130ntegradet Curcuit-Belli Bir \u0130\u015flem \u0130\u00e7in \u00d6zelle\u015ftirilmi\u015f \u0130\u015flemci) olu\u015fur. Anakart \u00fczerinde her sinyal gidip geli\u015finde bu ASIC \u2018ler g\u00f6rev al\u0131r ve haf\u0131za adreslerinden geni\u015fleme yuvalar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma prensiplerine kadar pek \u00e7ok \u015feyi d\u00fczenlerler. Fakat her farkl\u0131 i\u015flem i\u00e7in \u00f6zelle\u015ftirilmi\u015f olan bu i\u015flemciler daha sonra birle\u015ftirilmi\u015f ve birka\u00e7 adet temel i\u015flemciye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130\u015fte bu tarihten itibaren de birbirine s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 bu i\u015flemci ailelerine \u201c\u00e7ipset\u201d denmekte. De\u011fi\u015fik \u00e7ipsetlerle birlikte, kullan\u0131labilece\u011fimiz i\u015flemci tipi, haf\u0131za ve pek \u00e7ok \u00e7evre birimi de de\u011fi\u015febilir. \u00d6rne\u011fin son zamanlarda \u00fcretilen BX tabanl\u0131 anakartlar art\u0131k Celeron i\u015flemcilere destek vermiyor. Bir \u00e7evirici ile birlikte bile Celeron i\u015flemcileri bu anakartlar da kullanam\u0131yorsunuz.

Anakartlar da yer alan di\u011fer bir bile\u015fen de saat \u00fcretici \u00e7iptir. \u00c7ipsetin belli bir saat h\u0131z\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar ve olduk\u00e7a \u00f6nemli bir bile\u015fendir. Bu \u00e7ip, senkronizasyon i\u015fleminden, haf\u0131za \u00e7iplerinden ve geni\u015fletme yuvalar\u0131nda gelen sinyallerin uygun s\u0131rayla i\u015flemciye ula\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bunun tam tersi olarak da i\u015flemciden gelen sinyalleri belli bir oran da par\u00e7alara b\u00f6lme g\u00f6revini \u00fcstlenir.

\u00dcstelik anakartlar art\u0131k kendi veri yollar\u0131n\u0131n \u00fczerinde disk kontrol\u00f6rleri de bar\u0131nd\u0131r\u0131yorlar. Bu \u00f6zel bir yaz\u0131l\u0131m ve bu \u00f6zel yaz\u0131l\u0131m tutuldu\u011fu yine \u00f6zel bir par\u00e7ada gizlidir. Anakart denen bile\u015feni tan\u0131mlarken, unuttu\u011fumuz k\u0131sm\u0131 asl\u0131nda anakart\u0131n da bir yaz\u0131l\u0131m taraf\u0131ndan y\u00f6netildi\u011fidir. Yani anakart asl\u0131nda bir donan\u0131m; donan\u0131ma ba\u011fl\u0131 bir yaz\u0131l\u0131md\u0131r. Pek \u00e7ok a\u00e7\u0131dan anakart\u0131n kalitesini bu yaz\u0131l\u0131m \u2013ki bu yaz\u0131l\u0131m\u0131n daha \u00f6zel bir ad\u0131 vard\u0131r : BIOS ve onun \u00e7ipsetiyle kurdu\u011fu ili\u015fki belirler. \u00c7ipsetin fonksiyonlar\u0131n\u0131 do\u011fru ve verimli bir \u015fekilde kullanamayan bir BIOS, ya da hatal\u0131 kodlarla dolu bir BIOS, anakart\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 sistemin performans\u0131n\u0131 ve g\u00fcvenirli\u011fini etkiler. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sistem \u00e7\u00f6kmelerinin sebeplerinden bir k\u0131sm\u0131, programlar\u0131n BIOS kurallar\u0131na uygun olmayan adresleme yapmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ya da BIOS \u2018da yer alan ger\u00e7ek hatal\u0131 kodlard\u0131r. \u015eu halde \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00e7ipsetinin ona sundu\u011fu \u00f6zelliklere ba\u011fl\u0131 olarak bir BIOS t\u00fcm sistemin efendisi konumundad\u0131r. POST denilen ve sisteminizin a\u00e7\u0131lmadan \u00f6nce yap\u0131lan kontrol ve varolan donan\u0131mlar\u0131n belirlenmesi i\u015fleminde BIOS t\u00fcm sistemin bile\u015fenlerini tan\u0131mlar, onlar\u0131 adreslendirir, nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131n\u0131 saptar ve daha sonra kontrol\u00fc i\u015flemciye ge\u00e7irir. Bu s\u0131rada ise BIOS \u2018un alt rutinleri halen \u00e7al\u0131\u015fmakta ve kimi haf\u0131za i\u015flemlerinin nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131na karar vermektedir. BIOS \u2018un de\u011ferini belirleyen di\u011fer bir konuda onun ne kadar fazla ve detayl\u0131 ayara izin vermesidir. \u00d6rne\u011fin; Intel gibi baz\u0131 anakart \u00fcreticileri karttaki ayarlar\u0131n\u0131 son derece sade tutar ve son \u015fekilde kullan\u0131c\u0131lar\u0131n yanl\u0131\u015f ayar yapmas\u0131na izin vermez. Anakart pek \u00e7ok ayar\u0131 uygun hale kendi ayarlar veya nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fine karar verebilir. \u00dcstelik t\u00fcm bunlar olurken siz arkan\u0131z\u0131 oturur ve yaln\u0131zca o siyah ekran\u0131 seyredersiniz.

\u00c7o\u011fu zaman bir bilgisayar sat\u0131n al\u0131rken i\u015flemciler, RAM miktar\u0131 ve sabit disk kapasitesi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulur. Oysa i\u015f, kritik uygulamalarda anakart\u0131n\u0131zda \u00f6nemli bir rol oynar. \u00d6rne\u011fin k\u00fc\u00e7\u00fck yerel a\u011f server\u2019lar\u0131 yada i\u015f istasyonu olarak kullan\u0131lacak olan her t\u00fcr sistemde, anakart kalitesi ve performans\u0131 size \u00e7ok \u015fey kazand\u0131rabilece\u011fi gibi bir son kullan\u0131c\u0131 i\u00e7in ileriye d\u00f6n\u00fck olan anakartlar\u0131 se\u00e7mekte olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Bir \u00e7ok anakart \u00f6zelli\u011fi zamanla \u00f6nem kazan\u0131r.

Her anakart d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc kadar iyi olmad\u0131\u011f\u0131 gibi kimi g\u00f6rev kritik uygulamalarda olduk\u00e7a \u00f6nemli bir rol oynamaktad\u0131r. Performans, kullan\u0131\u015fl\u0131l\u0131k, g\u00fcvenirlilik ve uyum, anakart al\u0131rken g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131 gereken \u00f6nemli k\u0131staslard\u0131r.

Bilgisayar\u0131n\u0131z\u0131n temelini olu\u015fturan anakartlar bir \u00e7ok \u00e7ipten ve ASIC\u2019 ten (application specific integrated circuit- uygulamaya \u00f6zel i\u015flemci) olu\u015fan bir yap\u0131ya sahiptir. Anakartlar, i\u015flemciler haf\u0131zan\u0131za eri\u015firken, geni\u015fletme yuvalar\u0131n\u0131zdaki kartlardan bilgileri ta\u015f\u0131yan veri yollar\u0131n\u0131 y\u00f6netirken ve donan\u0131m\u0131n\u0131z\u0131n kullan\u0131labilmesi i\u00e7in gerekli adresleri ayarlarken b\u00fcy\u00fck roller oynar. Bu sebeple anakart\u0131n\u0131z\u0131n her bile\u015feni \u00f6nemli ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir sistem i\u00e7in kritiktir. \u0130\u015flemcilerinizin verileri ald\u0131\u011f\u0131 yollar\u0131 kontrol eden ve i\u015flemcinizin bir anlamda efendisi olan k\u0131s\u0131m anakart\u0131n\u0131z\u0131n \u00fczerindeki \u00e7ipsettir. Bu \u00e7ipsetler kullanabilece\u011finiz i\u015flemci h\u0131z\u0131n\u0131 ve anakart\u0131n\u0131z\u0131n performans\u0131n\u0131 belirler. G\u00fcncel \u00e7ipsetler olan BX, LX, EX ve SuperSoket7 tipi anakartlar\u0131n \u00e7ipsetleri farkl\u0131 i\u015flemcilere destek verir. Bu kurala ayk\u0131r\u0131 anakartlar var olmakla beraber, sisteminizin sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in muhakkak birbiriyle uyumlu i\u015flemci ve \u00e7ipsetini kullanmal\u0131s\u0131n\u0131z.

Bir anakart b\u00fcy\u00fck ihtimalle bir bilgisayar\u0131 olu\u015fturan en \u00f6nemli par\u00e7ad\u0131r. \u0130\u015flemci, haf\u0131za ve geni\u015fletme yuvalar\u0131ndaki di\u011fer kartlar\u0131n aras\u0131ndaki t\u00fcm veri ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u00dcstelik g\u00fcn\u00fcm\u00fcz anakartlar\u0131n bundan daha fazlas\u0131n\u0131 yaparak, disk ve depolama bile\u015fenlerini kontrol eden IDE ve SCSI ara birimlerini y\u00f6neten \u00e7ipleride bar\u0131nd\u0131r\u0131yorlar. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn h\u0131zl\u0131 donan\u0131mlar\u0131ndan anakartlar\u0131n performans farkl\u0131l\u0131klar\u0131 \u00e7ok fazla hissedilmese bile, \u00f6zellikle server, grafik tabanl\u0131 i\u015f uygulamalar\u0131, y\u00fcksek miktardaki bilginin depo edilmesi ve y\u00f6netilmesini sa\u011flayan veri tabanlar\u0131 i\u00e7in son derece \u00f6nemli bir bile\u015fendir. Bu bile\u015fen i\u00e7in se\u00e7ebilece\u011fimiz bir \u00e7ok marka ve model var. O halde yapaca\u011f\u0131n\u0131z \u015fey, \u00f6nce kendi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131z\u0131 belirlemek ve bu ihtiya\u00e7lar do\u011frultusunda \u00fcr\u00fcn se\u00e7mek. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz anakartlar\u0131 \u00f6ncelikle h\u0131z ve uyumluluk i\u00e7in tasarlanmakta. Fakat baz\u0131 anakartlar\u0131n farkl\u0131 \u00f6zellikler bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00d6rne\u011fin, BX tipi anakartlar i\u00e7inde Totem, \u00fczerinde ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 bir LET grubu ile anakart\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma stat\u00fcs\u00fcn\u00fc, o an yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flemleri ve hata mesajlar\u0131n\u0131 simgeleyebiliyordu. Bu \u00f6zelli\u011fi \u00f6ncelikle g\u00fcvenilirlik ve zamana ihtiyac\u0131 olan bir \u00e7ok sistem y\u00f6neticisi i\u00e7in \u00f6nemli bir destek olarak kullan\u0131labilirdi. Yine Asus PB2 ve Abit BH6 gibi kartlardaki \u00e7ok y\u00fcksek h\u0131zlarda \u00e7al\u0131\u015fan i\u015flemcilere verilen deste\u011fin, gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck yat\u0131r\u0131m yapan kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in vazge\u00e7ilmez \u00f6zellikler olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Ayn\u0131 kartlardan Abit BH6, AGP veri yolu saat h\u0131z\u0131yla ayn\u0131 h\u0131zda \u00e7al\u0131\u015farak inan\u0131lmaz bir grafik performans\u0131 elde edebilece\u011fi fark edildi. Ayn\u0131 durum kimi g\u00f6r\u00fcnt\u00fc kartlar\u0131 i\u00e7in stabil olmayan bir windows olu\u015fturdu\u011fu i\u00e7in bu \u00f6zelli\u011fin bir grafik sanat\u00e7\u0131s\u0131 i\u00e7in se\u00e7ilebilir, fakat bir son kullan\u0131c\u0131 i\u00e7in yeterince g\u00fcvenilir olmayacakt\u0131. Acorp`un anakart\u0131 ise size elektrik kesilmelerinden sonra sistemi tekrar reboot edip etmemesini sa\u011flayan bir araya sahipti. Her anakart farkl\u0131 bir mimari ve farkl\u0131 \u00f6zellikler sundu\u011fu i\u00e7in genel ge\u00e7er anlamda kullan\u0131c\u0131ya gerekli olan \u00f6zellikleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r. Bu sebepten dolay\u0131 farkl\u0131 \u00e7ipsetlerinde Kendinize bir anakart se\u00e7ece\u011finiz zaman, y\u00fczeysel manada performans de\u011ferleri yerine bu kategorilerde boy g\u00f6stermi\u015f anakartlar\u0131n sizlere neler sunabilece\u011fini ara\u015ft\u0131rmal\u0131s\u0131n\u0131z. Bu konuda anakartlar\u0131 T\u00fcrkiye`ye getiren distrib\u00fct\u00f6r firmalara ve sat\u0131c\u0131lara \u00f6nemli g\u00f6revler d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hat\u0131rlatmak isteriz. \u0130ster bir server i\u00e7in ister bir i\u015f istasyonu olarak kullan\u0131lmak \u00fczere, ister yaln\u0131zca oyun oynamak amac\u0131yla al\u0131nm\u0131\u015f olsun, bir anakarta verilen destek ve size sundu\u011fu dok\u00fcmantasyon hayati \u00f6neme sahiptir. Bu sebeple bir anakart se\u00e7erken sat\u0131c\u0131lar\u0131n ve distrib\u00fct\u00f6rlerin ba\u015f\u0131n\u0131 a\u011fr\u0131tman\u0131z\u0131 size ait bir hak oldu\u011funu bilmelisiniz. Alaca\u011f\u0131n\u0131z anakart\u0131n Web `de iyi bir sitesi oldu\u011fundan emin olunuz ve bunu T\u00fcrkiye distrib\u00fct\u00f6r\u00fcnden \u00f6\u011freniniz. Zira bu, anakart\u0131n\u0131z\u0131n gerek BIOS, gerekse \u00e7ipset driver`lar\u0131n\u0131 g\u00fcncel olarak alabilece\u011finiz tek yerdir.

Anakartlardaki t\u00fcm transfer i\u015flerini ve disk y\u00f6netimlerini kontrol eden \u00e7ipsetlerin, yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131z taraf\u0131ndan etkin bir \u015fekilde kullan\u0131labilmesi i\u00e7in gerekli olan \u015fey, o \u00e7ipsete ait olan g\u00fcncel s\u00fcr\u00fcc\u00fclerin birlikte verilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bu yaz\u0131l\u0131mlar \u00f6ncelikle g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00e7ipsetlerinde iki grupta yo\u011funla\u015f\u0131yor. Birincisi veri yollar\u0131n\u0131n problemsiz ve etkin bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan s\u00fcr\u00fcc\u00fc yaz\u0131l\u0131mlar\u0131, di\u011fer grup ise \u00e7ipsetlerinin disk eri\u015fimi s\u0131ras\u0131nda kullanaca\u011f\u0131 s\u00fcr\u00fcc\u00fc yaz\u0131l\u0131mlar\u0131ndan olu\u015fur. \u0130\u015fletim sisteminiz her hal\u00fckarda temel bir \u00e7ipset s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcn\u00fc anakart\u0131n\u0131z i\u00e7in kullanacak olsa bile, anakart \u00fcreticinizin size sa\u011flayaca\u011f\u0131 s\u00fcr\u00fcc\u00fcler \u00e7ok daha verimli ve g\u00fcvenli \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Anakart kutunuzun i\u00e7inden \u00e7\u0131kacak bir disket grubu yada bir CD ile size gelecek olan bu s\u00fcr\u00fcc\u00fcler kimi zaman, distrib\u00fct\u00f6r firmalar\u0131n stoklar\u0131nda \u00e7ok uzun zaman beklemi\u015f olan anakartlar sebebiyle g\u00fcncelli\u011fini yitirmi\u015f olabilir. Bu sebepten dolay\u0131 anakart \u00fcreticinizin Internet \u00fczerindeki ve distrib\u00fct\u00f6r firman\u0131z\u0131n size verece\u011fi destek son derece \u00f6nemlidir. Yapabilece\u011finiz di\u011fer bir g\u00fcncelleme ise BIOS `u g\u00fcncellemesidir. Sisteminizin donan\u0131mlar\u0131n\u0131 kullan\u0131r hale getiren ve onlar\u0131n i\u015fletim sistemi taraf\u0131ndan hatas\u0131z olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan BIOS yaz\u0131l\u0131m\u0131 anakart\u0131n\u0131z\u0131n \u00fczerindeki bir t\u00fcr kal\u0131c\u0131 haf\u0131zada bulunur. E\u011fer sizin anakart\u0131n\u0131zda bulunan BIOS `ta , FLASHBIOS tipinde \u00e7iplerde saklan\u0131yor ise BIOS`unuzu g\u00fcncellemeniz ve \u00f6nemli h\u0131z art\u0131\u015flar\u0131 sa\u011flaman\u0131z m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. BIOS g\u00fcncellemek i\u00e7in o anakart markas\u0131na ve kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z modele ait olan BIOS dosyas\u0131 ve bunu BIOS`unuzu tutan haf\u0131za \u00e7iplerine yazacak bir programa ihtiyac\u0131n\u0131z vard\u0131r. Bu dosyalar ve programlar, anakart \u00fcreticisinin Web sitesinden elde edebilirsiniz. G\u00fcncelleme s\u0131ras\u0131nda ise azami dikkati g\u00f6stermeniz gereken noktalar vard\u0131r. \u00d6ncelikle sisteminizin i\u00e7inde HIMEM.SYS, EMM386.EXE gibi haf\u0131za y\u00f6neten programlar bulunmamal\u0131d\u0131r. Bu programlar, sistem disketinizin ba\u015flang\u0131\u00e7 dosyalar\u0131nda yer almamal\u0131. Ayr\u0131ca bu sistem disketiyle bilgisayar\u0131n\u0131z a\u00e7madan \u00f6nce BIOS ayarlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131n\u0131 kapatmal\u0131s\u0131n\u0131z. Bu ayarlar BIOS\u2019un, video haf\u0131zan\u0131z\u0131n sisteminizdeki haf\u0131zaya kopyalanarak daha h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan ayarlard\u0131r. Bu ayarlara SHADOWING (g\u00f6lgeleme) denir. Bu ayarlar kapat\u0131ld\u0131ktan sonra bilgisayar\u0131n\u0131z a\u00e7\u0131lmal\u0131d\u0131r. Eski BIOS\u2019un bir kopyas\u0131 muhafaza edilmeli ve \u00e7al\u0131\u015fan programa yeni BIOS dosyas\u0131 tan\u0131t\u0131ld\u0131ktan sonra sistem yeniden ba\u015flat\u0131lmal\u0131d\u0131r. Anakart\u0131n\u0131z ile verilecek di\u011fer bir yaz\u0131l\u0131m ise yard\u0131mc\u0131 programlard\u0131r. Bunlar, sisteminizin donan\u0131m k\u0131sm\u0131n\u0131n ne kadar sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan tutun da bir network y\u00f6netim yaz\u0131l\u0131m\u0131na kadar her \u015fey olabilir. Bu yaz\u0131l\u0131mlarda \u00f6zellikle sisteminizi g\u00f6zlemleyen ve vir\u00fcslere kar\u015f\u0131 koruyanlar\u0131 tercih edin.

\u015eu ana kadar bilgisayar\u0131n\u0131z\u0131n i\u00e7inde kart, sabit disk floppy disket gibi par\u00e7alar\u0131 de\u011fi\u015ftirmemi\u015f iseniz, i\u015fe Anakart ile ba\u015flamak do\u011fru bir tercih olmayabilir. Anakart de\u011fi\u015ftirmek, dikkat ve hassas \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 gerektirir; bunu yaparken ki\u015finin sakin olmas\u0131 gerekir. Oysa ilk kez bilgisayar\u0131n\u0131n i\u00e7 organlar\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan ve nereden gelip nereye gitti\u011fini bilmedi\u011fi telleri, kablolar\u0131 tek tek s\u00f6kmeye ba\u015flayan ki\u015finin sakin olmas\u0131 olduk\u00e7a zordur.

Fakat bir kez bilgisayar\u0131n\u0131z\u0131n i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmaya, par\u00e7alar\u0131n\u0131 s\u00f6k\u00fcp yeniden takmaya \u201cal\u0131\u015f\u0131rsan\u0131z,\u201d bunun bir herhangi bir hobi projesinden farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ederseniz, ve en \u00f6nemlisi dikkatinizi da\u011f\u0131tmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman 25-30 par\u00e7al\u0131k bir ayg\u0131t\u0131 da\u011f\u0131t\u0131r ve birle\u015ftirirken hata yapman\u0131z\u0131n kolay olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrseniz, i\u015fin gerektirdi\u011fi rahatl\u0131\u011fa kavu\u015fmu\u015f olursunuz. Gerisi ise, 25-30 \u015feyi s\u00f6k\u00fcp, yeniden takmaktan ibarettir.

Anakart\u0131 yenilemek, mevcut haf\u0131za \u00e7iplerini ve g\u00fc\u00e7 birimini \u00e7\u00f6pe atmak anlam\u0131na gelebilir; Anakartla birlikte CPU\u2019 yu da yenilemek zorunda kalabilirsiniz. Bu konularda karar vermeden \u00f6nce, bilgisayar\u0131n\u0131z\u0131n kasas\u0131na ne t\u00fcr Anakart ve g\u00fc\u00e7 birimi s\u0131\u011fabilece\u011fini belirlemelisiniz.

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u0130ntel veya uyumlu \u00e7iplerle \u00e7al\u0131\u015fan anakartlar AT ve ATX diye iki ebatta imal ediliyor. LX ve BX gibi bir ad verilen \u00e7ipset donan\u0131m\u0131 farkl\u0131 anakartlar genellikle ATX \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde olur. AT masa\u00fcst\u00fc ve mini \u2013 tower(k\u00fc\u00e7\u00fck kule) denilen kasalara yerle\u015ftirilirken, ATX tipi kartlar ve ATX \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcndeki di\u011fer kartlar mid \u2013 tower veya full \u2013 tower boyundaki kasalar\u0131 gerektirir. Anakartlar\u0131n ve dolay\u0131s\u0131yla kasalar\u0131n ebatlar\u0131 alabilecekleri disk, disket ve kart say\u0131s\u0131n\u0131 da belirledi\u011fi i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 g\u00fc\u00e7 ve so\u011futma yetene\u011fi de farkl\u0131d\u0131r. Bilgisayar\u0131n anakart\u0131 ve kasas\u0131 ne kadar b\u00fcy\u00fcrse, ihtiyac\u0131 olan g\u00fc\u00e7 biriminin Watt\u2019 \u0131 ve so\u011futma g\u00fcc\u00fcde o kadar artar.

Baz\u0131 \u00e7ipsetler AGP denen ve sadece ekran kart\u0131 alabilen yuvaya sahip olurlar. Bu yuva eski kasalarda, arka pencerelerden birine dek gelmeyebilir. Bu durumda kasan\u0131n arkas\u0131nda, metal k\u0131sm\u0131n kesilmesi gerekebilir ki bunu tavsiye etmekte denemekte imkans\u0131z olabilir. Yine baz\u0131 \u00e7ipsetlerin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 USB ve SCSI kap\u0131lar\u0131, kart\u0131n kenar\u0131nda sabit fi\u015fler olarak imal edilmi\u015ftir. Bu fi\u015flerin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan pencerelerin kasada bulunmas\u0131 gerekir. Fakat eski AT kasalar\u0131nda bu pencereler yoktur.

Dolay\u0131s\u0131yla Anakart tipini belirlerken, \u00f6nce mevcut kasay\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutmak zorundas\u0131n\u0131z. \u201cKasay\u0131 da de\u011fi\u015ftirebilirim!\u201d diyorsan\u0131z, b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle mevcut g\u00fc\u00e7 birimi yeni kasaya uymayacak ve de\u011fi\u015ftirilmesi gerekecektir.

Anakart, ad\u0131 \u00fcst\u00fcnde, her \u015feyin temeli oldu\u011funa, yani yeni anakart eskisinin yerini alaca\u011f\u0131na ve bilgisayardaki hemen her \u015fey anakarta tak\u0131l\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re, her \u015feyi s\u00f6kmeniz ve mevcut anakart\u0131 yerinden \u00e7\u0131kartman\u0131z gerekir. Sonra yeni kart\u0131 yerine oturtup; \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131n\u0131z kablo ve par\u00e7alar\u0131 yeni karta takars\u0131n\u0131z.