• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
 
หัวใจพุทธศาสนา
 
หัวใจพุทธศาสนาคืออะไร
 
วากันไปหลายอยาง
 
ถูกทั ้งนั ้น
 
อันไหนก็ ได
 
พระพุทธเจาทรงแสดงหลักการที ่เรียกกันวา
"
หัวใจพระพุทธศาสนา
"
เปนคําไทยที ่เราพูดกันงาย
 
ๆ
 
ถาพูดเปนภาษาบาลีคือ
"
โอวาทปาฎิโมกข
"
หลักที ่ถือวาเปนหัวใจพระพุทธศาสนา
 
คือคําไทยที ่สรุปพุทธพจนงาย
 
ๆ
 
สั  ้น
 
ๆ
 
วา
 
" 
เวนชั่ว
 
ทําดี
 
ทําใจใหบริสุทธิ ์
" 
ภาษาพระ
 
หรือ
 
ภาษาบาลีวา
 
" 
สพฺพปาปสฺส
 
อกรณํ
 
กุสลสฺสูปสมฺปทา
 
สจิตฺตปริโยทปนํ
 
เอตํ
 
พุทฺธานสาสนํ
" 
แปลใหเต็มเลยวา
"
การไมทําความชั่วทั ้งปวง
 
การทําความดีใหเพรียบพรอม
 
การชําระจิตของตนใหบริสุทธิ ์ผองใส
 
นี ้เปนคําสอนของพระพุทธเจาทั ้งหลาย
" 
คําลงทายวา
"
นี  ้เปนคําสอนของพระพุทธเจาทั  ้งหลาย
"
ทําใหเราคิดวานี ่แหละเปนคําสรุป
 
แสดงวาเนื  ้อแทของพระพุทธศาสนาอยู ที ่นี ่
 
เราก็เลยเรียกวา
"
หัวใจ
"
มาเปนจุดเริ ่มตน
 
แตกระนั  ้นชาวพุทธผู  ไดฟงพระสอนมามาก
 
ๆ
 
พระอาจารยหรือพระเถระผู  ใหญบางทาน
 
พูดถึง
 
หลักการอื ่นวา
 
อันโนนสิ
 
อันนี  ้สิ
 
เปนหัวใจพระพุทธศาสนา
 
บางทีโยมก็ชักงง
 
จึงขอยกเอาเรื ่องนี  ้มาพูดวา อะไรกันแนที ่เรียกวาเปน
 
หัวใจพระพุทธศาสนา
 
บางทานบอกวา
"
อริยสัจสี ่
"
เปนหัวใจพระพุทธศาสนา
 
เพราะวาคําสอนของพระพุทธเจาทั  ้งหมด รวมอยู ในอริยสัจสี ่
 
เมื ่อพระพุทธเจาตรัสรู  แลว
 
เสด็จไปแสดงปฐมเทศนา
 
พระธรรมจักกัปปวัตตนสูตร
 ….
พระองคตรัสพุทธพจนตอนหนึ ่ง
 
มีความวา
 
ตราบใดที ่เรายังไม
 
( 
จตูสุ
 
อริยสจฺเจสุ
 
ติปริวฎ ฎํ
 
ทวาทสาการํ
 
ยถาภูตํ
 
ญาณทสฺสนํ
)
 
มีญาณทัศนะที ่มีปริวัฎ
 
๓
 
มีอาการ
 
๑๒
 
ในอริยสัจสี ่
 
เราก็ยังปฏิญาณไมไดวา
 
ไดตรัสรู  
 
ตอเมื ่อเรามีญาณทัศนะนั  ้น
 
จึงปฏิญาณไดวา
 
ตรัสรู  
 
หมายความวา
 
ตรัสรู  อริยสัจสี ่ครบ
 
๓
 
ดาน
 
คือรู  วาคืออะไร
 
แลวก็รู  วาหนาที ่ตออริยสัจสี ่แตละอยางนั  ้นคืออะไร
 
และรู  วาไดทําหนาที ่ตออริยสัจนั  ้นแลว
 
เวียนไปทุกขอเรียกวา
 
๓
 
ปริวัฎ
 
อธิบายวา
 
รู  ในอริยสัจสี ่แตละอยางเริ ่มตั  ้งแตรู  วาทุกขคืออะไร
 
เราจะตองทําอะไรตอทุกข
 
แลวก็รู  วาหนาที ่ตอทุกขนั  ้นเราไดทําแลว
 
ถายังไมรู  อริยสัจดวยญาณทัศนะครบทั  ้ง
 
๓
 
ในแตละอยาง
(
รวมทั  ้งหมดเปน
 
๑๒
 
เรียกวามีอาการ
 
๑๒
)
ก็ยังไมสามารถปฏิญาณวาไดตรัสรู  เปนสัมมา สัมพุทธะ
 
ตอเมื่อไดตรัสรู อริยสัจ
 
โดยมีญาณในอริยสัจแตละขอครบทั ้ง
 
๓
 
รวมเปน
 
๑๒
 
จึงปฏิญาณไดวา เปนสัมมาสัมพุทธะ 
 
 
 
เปนอันวา
 
พระพุทธเจาตรัสรู  อริยสัจสี ่
 
และการตรัสรู  อริยสัจสี ่ทําใหเปนพระพุทธเจา
 
อริยสัจสี ่จึง เปนหัวใจของพระพุทธศาสนา
 
บางทานไปจับเอาที ่พระไตรปฎกอีกตอนหนึ ่ง
 
ซึ ่งพระพุทธเจาตรัสไวกระทัดรัดมากวา
 "
ปุพฺเพจาหํ
 
 ภิกฺขเว
 
เอตรหิ
 
จ
 
ทุกขฺเจว
 
ปฺญาเปมิ
 
ทุกขสฺส
 
จ
 
นิโรธํ
"
ภิกษุทั  ้งหลายทั  ้งในกาล กอนแลบัดนี  ้
 
เราบัญญัติแตทุกขและความดับทุกขเทานั  ้น
 
ถาจับตรงนี  ้ก็แสดงวาพระพุทธเจาทรงสอน ทั  ้งหมดนั  ้น
 
หลักการของพระพุทธศาสนาก็มีเทานี  ้
 
คือ
 
ทุกขและความดับทุกข
 
ทานพุทธทาสกลาวถึงหลักอีกขอหนึ ่งใหถือวาเปนหัวใจพระพุทธศาสนา
 
คือ
 
" 
สพฺเพ
 
ธฺมมา
 
นาลํ
 
อภินิเวสาย
"
แปลวา
 
"
ธรรมทั ้งปวง
 
ไมควรยึดมั่น
"
คําวา
"
นาลํ
"
แปลวาไมควร
 
หรือ
 
ไมอาจ
 
ไมสามารถ
 
คําวา
"
ไมควร
"
ในที ่นี  ้หมายความวา
 
เราไมอาจไปยึดมั ่นมันได
 
เพราะมันจะไมเปนไปตามใจเราแนนอน
 
เมื ่อมันไมอาจจะยึดมั ่น
 
เราก็ไมควรจะยึดมั ่นมัน
 
อันนี  ้ทานถือวา เปนหัวใจพระพุทธศาสนา
 
เมื ่อไดพังอยางนี  ้
 
ก็ทําใหเราสงสัยกันวาจะเอาหลักอันไหนดีเปนหัวใจ พระพุทธศาสนา
 
ก็เลยขอใหความเห็นวาอันไหนก็ได
 
แตตองระวัง
 
อันไหนก็ ได
 
จะทําใหพุทธศาสนางอนแงน
 
ชาวพุทธตองมีหลักที ่แนชัด
 
 ใหปฏิบัติเด็ดแนวเปนหนึ ่งเดียว
 
แตการพูดวา
"
อันไหนก็ได
"
ก็ไมดีเหมือนกัน
 
เพราะทําใหชาวพุทธเหมือนวาไมมีอะไรลงตัว แนนอน
 
แลวกลายเปนคนที ่เอาอยางไรก็ได
 
โงนเงนงอนแงน
 
หรือ
 
แกวงไปแกวงมา
 
เหมือนไมมีหลัก
 
ก็จะกลายเปนไมไดเรื ่อง
 
เราตองชัดเจนวา
 
ที ่อันไหนก็ไดนั  ้น
 
ทั  ้งหมดคืออันเดียวกัน
 
เพราะการพูดถึงหลัก คําสอนเหลานี  ้นั  ้น
 
เปนการพูดโดยจับแงมุมตาง
 
ๆ
 
กันของคําสอน
 
ซึ ่งทั  ้งหมดอยู ในระบบเดียวกัน
 
โยงถึงกัน
 
มีความเปนอันหนึ ่งอันเดียวกัน
 
ถาพูดวาหัวใจพระพุทธศาสนาคือ
 
" 
เวนชั่ว
 
ทําดี
 
ทําใจใหผองใส
" 
 
หัวใจที ่วานี  ้เปนหลักในเชิง ปฏิบัติเปนเรื ่องการดําเนินชีวิตวา
 
เราจะไมทําชั ่ว
 
ทําดี
 
และทําใจใหผองใส
 
ทีนี  ้ลองไปดูหลักอริยสัจสี ่
 
ซึ ่งมี
 
ทุกข
 
สมุทัย
 
นิโรธ
 
มรรค
 
จะเห็นวาขอที ่
 
๔
 
คือ
"
มรรค
"
เปนขอปฏิบัติ
 
มรรคมีองค
 
๘
 
มีสัมมาทิฏฐิเปนตน
 
และสัมมาสมาธิเปนขอสุดทาย
 
องคทั  ้ง
 
๘
 
นี  ้
 
ก็จํายาก
 
จึงยองาย
 
ๆ
 
เหลือ
 
๓
 
เทานั  ้น
 
คือ
 
ศีล
 
สมาธิ
 
ปญญา
 
ศีล
 
คือ
 
เวนชั ่ว
 
สมาธิ
 
คือ
 
ทําความดีใหถึงพรอม
 
ปญญา
 
คือ
 
ชําระจิตใจใหผองใส
 
พอแยกแยะอยางนี  ้แลวก็เห็นวา
 
เวนชั ่ว
 
ทําดี
 
ทําใจใหบริสุทธิ ์
 
ที ่วาเปนหัวใจพระพุทธศาสนา
 
นั  ้น
 
ก็อยู ใน
 
มรรค
 
นี ่เองเปนอริยสัจ
 
ขอที ่
 
๔
 
คือ
 
ขอสุดทาย
 
ทุกข
 
คือตัวปญหา
 
เปนสิ ่งที ่เราไมเอา
 
ยังไมตองปฏิบัติ
 
เราตองรู  ใหชัดวาอะไรเปนปญหาที ่เรา จะตองพนไป
 
สมุทัย
 
คือตัวเหตุแหงทุกข
 
ตองสืบสาวใหรู  ตามหลักความจริงที ่เปนไปตามเหตุปจจัยวา
 
 
ทุกขเกิดจากเหตุ
 
และเหตุนั  ้นคืออะไร
 
เหตุนั  ้นเรารู  วาจะตองกําจัด
 
แตเรายังไมไดทําอะไร
 
จากนั  ้นเราก็รู  วา เมื ่อกําจัดเหตุแหงทุกขได
 
เราจะเขาถึงจุดหมายคือ
 
นิโรธ
 
แตทั  ้งหมดนี  ้จะสําเร็จไดดวยการลงมือทําในขอ สุดทายคือ
 
มรรค
 
ฉะนั  ้น
 
ทุกข
 
สมุทัย
 
นิโรธ
 
สามอยางนี  ้เราเขาใจวามันคืออะไร
 
เราจะตองทําอะไรตอมัน
 
แตเราปฏิบัติมันไมได
 
สิ ่งที ่จะปฏิบัติไดคือ
 
ขอที ่
 
๔
 
ไดแก
 
มรรค
 
เมื ่อเราปฏิบัติตาม
 
มรรค
 
เราก็กําจัด
 
สมุทัย
 
แกเหตุแหงทุกขไดเราก็พนทุกข
 
หมดปญหา
 
และเราก็บรรลุนิโรธ
 
เขาถึงจุดหมายไดสามารถทําใหสําเร็จ งานสําหรับ
 
๓
 
ขอแรกทั  ้งหมด
 
เปนอันวา
 
สิ ่งที ่เราตองปฏิบัติมีอยู ขอเดียวคือ
 
ขอ
 
๔
 
แตเราตองรู  
 
๓
 
ขอขางตนดวย
 
ถึงตอนนี  ้กลับไปดูหลัก
 
เวนชั ่ว
 
ทําดี
 
ทําใจใหบริสุทธิ ์
 
จะเห็นวาเปนหลักในภาคปฏิบัติทั  ้งหมด ของพระพุทธศาสนา
 
ซึ ่งอยู ใน
 
มรรค
 
คือ
 
ขอที ่
 
๔
 
ของอริยสัจ
 
เพราะมรรคเปนฝายลงมือทํา
 
ลงมือปฏิบัติ
 
ในแงของหลักความจริงตามสภาวะวาเปนอยางไร
 
จุดหมายคืออยางไร
 
ก็อยู ในขอ
 
๑
-
๒
-
๓
 
ของอริยสัจ
 
เพราะฉะนั  ้น
 
อริยสัจ
 
กวางกวาและครอบคลุมหลัก
 
เวนชั ่ว
 
ทําดี
 
ทําใจใหบริสุทธิ ์ดวย
 
สําหรับชาวพุทธทั ่วไป
 
เริ ่มตนก็ใหเห็นกอนวาจะปฏิบัติอะไร
 
เมื ่อปฏิบัติไปไดระดับหนึ ่งก็จะตองรู  หลักความจริงทั ่วไป ดวย
 
มิฉะนั  ้นการปฏิบัติก็ไปไมตลอด
 
ถึงตอนนั  ้นตองรู  หลักอริยสัจสี ่
 
อยาลืมวา
 
ไดหลักแนชัดแลวนะ
 
เริ ่มดวย
"
เวนชั่ว
 
ทําดี
 
ทําใจใหบริสุทธิ ์ผองใส
"
นี ่แหละเปนหัวใจ พระพุทธศาสนาไวกอน
 
แลวกาวตอไปใหครบ
 
อริยสัจทั ้ง
 
๔ 
 
ใหไดจึงจะเปนชาวพุทธที ่แทจริงและสมบูรณ
 
วากันไป
 
กี ่หลักกี ่หัวใจ
 
 ในที ่สุดก็หลักใหญเดียวกัน
 
ทีนี  ้ลองเทียบหลักอื ่นอีก
 
พระพุทธเจาตรัสไว
"
ทั ้งในกาลกอนและบัดนี ้
 
เราบัญญัติแตทุกขและ  ความดับทุกขเทานั ้น
" 
อันนี  ้คือ
 
อริยสัจ
 
๔
 
แบบสั  ้นที ่สุด
 
ยอเปน
 
๒
 
คู 
 
คือ
 
ทุกข
 
และ
 
สมุทัย
 
เหตุแหงทุกข
 
อันนี  ้
 
๑
 
คู 
 
นิโรธ
 
ความดับทุกข
 
และ
 
มรรค
 
ทางใหถึงความดับทุกขก็
 
๑
 
คู 
 
ยังมีอีก
 
คือเมื ่อพระพุทธเจาตรัสรู  แลว
 
ตอนจะออกประกาศพระพุทธศาสนา
 
พระองคทรงพระดําริ
 
ซึ ่งมีความตอนนี  ้ในพระไตรปฎกบอกวา
"
อธิคโต
 
โข
 
มฺยายํ
 
ธมฺโม
"
ธรรมที ่เราบรรลุนี  ้
 
ทุรนุโพโธ
 
เปนของที ่รู  ตามไดยาก
 
กลาวคือ
 
หนึ ่ง
 
….
อิทัปป จจยตาปฏิจจสมุปบาท
 
สอง
…..
นิพพาน
 
แลวพระองคก็ตรัส เลาตอไปวา
 
พระองคทรงดําริวา
 
หมู สัตวทั  ้งหลาย
 
มักหลงระเริงกันอยู ในสิ ่งที ่ลอใหติด
 
ยากที ่จะเขาใจ หลักการทั  ้ง
 
๒
 
นี  ้
 
จึงนอมพระทัยไปในทางที ่จะไมทรงสั ่งสอน
 
แตถาเราโยงดูก็บอกไดวาสาระไมไปไหน
 
ที ่แทก็อันเดียวกันนั ่นแหละ
 
อิทัปป จจยตาปฏิจจสมุปบาท
 
เปนเรื ่องทุกขและสมุทัย
 
แทนที ่จะจับที ่ปรากฏการณคือ
 
ทุกข
 
ก็จับที ่กระบวนการของกฎธรรมชาติ
 
เริ ่มที ่ ขอสมุทัย
 
ดูเหตุปจจัยที ่เปนไปจนปรากฏทุกขเปนผลขึ  ้น
 
จึงรวมทั  ้งขอทุกขและสมุทัย
 
ดังจะเห็นไดวาเวลา ตรัส
 
ปฏิจจสมุปบาท
 
พระพุทธเจาทรงสรุปวา
"
เอวเมตสฺส
 
เกวลสฺส
 
ทุกฺขกฺขนธสฺส
 
สมุทโย
 
โหติ
"
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...