თბილისში
დაბაღების
(
მეტყავეების
)
რიგები
განლაგებული
იყო
ამ
მდინარის
ქვედა
დინებაზე
,
მის
შესართავთან
მტკვართან
,
მდინარის
ქვემო
წელს
და
მიმდებარე
მცირე
ტერიტორიას
და
მათგან
თვით
მდინარესაც
დაბახანა
უწოდეს
(
დონდუა
1923, 87;
მესხია
1958, 3-4;
ბერიძე
1960, 33;
კვირკველია
1985, 29).
თუმცა
ზოგიერთი
მკვლევარი
ამ
სახელწოდებებში
არა
მხოლოდ
ქრონოლოგიურ
,
არამედ
სივრცობრივ
სხვაობასაც
ხედავს
;
მათი
აზრით
,
ეს
მდინარე
სათავეში
წავკისისწყლად
იწოდება
,
რადგანაც
სოფ
.
წავკისზე
გაივლის
,
შემდეგ
ფართო
ხევში
შედის
და
ლეღვთახევს
უწოდებენ
,
ხევში
ლეღვთა
ხის
სიხშირის
გამო
,
ხოლო
შესართავთან
დაბაღხანას
,
დაბაღების
საქმიანობის
გამო
(
ზარდალიშვილი
1978, 20-21, 42).
თუ
დაბაღხანის
ხევისა
(
იგივე
სალალაკის
წყალი
)
და
მტკვრის
ხერთვისთან
დაბაღები
ტყავეულობას
ალბობდნენ
,
ბუნებრივია
,
იქვე
უნდა
ყოფილიყო
პირუტყვის
საკლავიც
.
როგორც
ცნობილია
,
თათრის
მოედნის
(
იგივე
შაითან
-
ბაზარი
,
დღეს
ვახტანგ
გორგასლის
მოედანი
)
უშუალო
სიახლოვეს
,
მტკვრის
ნაპირზე
იყო
სასაკლაოც
(
კვირკველია
1985, 45). "
დაბახანისა
"
და
მეტყავეობის
წარმატება
დიდად
იქნებოდა
დამოკიდებული
მეტეხიდან
გადმომავალ
ხიდზე
ერთადერთზე
რომლითაც
შეიძლებოდა
მტკვარზე
საქონლის
გადაყვანა
კახეთიდან
თრიალეთის
მიმართულებით
მცხეთაში
არსებული
,
ე
.
წ
.
პომპეუსის
ხიდის
შემდეგ
(
მელიქსეთ
-
ბეგი
1959, 32).
დაბაღხანას
და
სასაკლაოს
ქალაქის
ფარგლებიდან
განდევნა
,
როგორც
ჩანს
დროებითი
,
მხოლოდ
პ
.
ციციანოვის
მთავარმმართველობის
დროს
მოხდა
მისი
ბრძანების
საფუძველზე
(
იხ
.
ჯანაშვილი
1899, 150). "" ,
დაბახანა გადაუტანიათ სეიდაბადის ბაღების უბანში
, ( 1965, 42).
სუმბატოვების ბაღის ადგილას მტკვრის პირას ბერძნიშვილივინაიდან
სალალაკის
წყლის
ხევს
დაბაღების
აქ
მოღვაწეობის
გამო
შეერქვა
დაბაღხანის
ხევი
,
თითქოს
არ
უნდა
ყოფილიყო
გამორიცხული
,
რომ
იმავე
ხევს
სალალაკის
სახელწოდებაც
იქვე
არსებული
სასაკლაოს
აღმნიშვნელი
არაბულ
-
სპარსული
ტერმინის
(
sālla
ḥ
i
)
მიხედვით
დარქმეოდა
,
რომელიც
აქედან
მდინარის
აღმა
მდებარე
ხევსა
და
მის
ფერდობებზეც
გავრცელდებოდა
.
თუმცა
აქ
[
გვ
. 313]
პრობლემურია
გემინირებული
თანხმოვნის
(
ll
)
a
-
თი
სუპერაციის
დაშვების
შესაძლებლობა
.
აღსანიშნავია
,
რომ
წავკისის
წყლის
სათავესთან
,
ტაბახმელიდან
წავკისისაკენ
გამავალ
გზასთან
დასტურდება
სახელწოდება
"
ბოინისხევი
" (
იგივე
"
სასაკლაოსხევი
"
ანუ
"
დამპალო
");
უწინ
იქ
პირუტყვის
საკლავი
ადგილი
ყოფილა
(
ზარდალიშვილი
1978, 16).
:
შენიშვნა
,
სპარსულად
غابد (dābbagh)
, "", ,
მეტყავე დაბაღი ტყავის გამომქმნელი მთრიმლავი
(. Миллер 1960, 210).
შდრ
არაბულად
ﺦََﺴ َ(sālla
ḥ
a) -
, ,
ტყავის გაცლა გაძრობას ნიშნავს ხოლო
ﺔَﻨاَﺨَﻠَﺴ (sālla
ḥ
ānatun)
სასაკლაოს
(. Баранов 1962, 460). , ""
შდრ სპარსულად სასაკლაო სასალახო არაბული წარმომავლობის
სიტყვით
ىسخﻼﺴ (sālla
ḥ
i),
ან ამავე სიტყვიდან ნაწარმოები
هسناخﻼﺴ (sāla-
ḥ
ane)
- (.
თი აღინიშნება შდრ
Миллер 1960, 289);
იგივე სიტყვა შესულია თურქულშიც
ﻼﺴ (salla
ḥ
)
,
გამტყავებელი
,
ტყავისმხდელი ხოლო
ﺔﻨاﺨاﺴ ,ﺔسسناخ ﺦﻠسس sele
ḥ
, "" (. Будагов
სასაკლაო სასალახო შდრ
1869,631-632).
ვინაიდან
სოლოლაკის
,
იგივე
წავკისის
წყალი
აბანოების
უბნის
დაღმა
,
მეტეხის
მოპირდაპირე
ნაპირზე
უერთდება
მტკვარს
, XIX
საუკუნეში
გარეთუბნის
დასავლეთ
ნაწილში
არსებული
"
სოლოლაკის
ქუჩა
"
ვერ
იქნებოდა
სოლოლაკის
ხევის
ადგილას
მოწყობილი
;
აქ
ავანაანთ
ხევი
მდებარეობდა
.
ავანაანთ
ხევი
,
ანუ
ე
.
წ
.
არხი
,
წავკის
-
სოლოლაკის
მთიდან
იღებდა
სათავეს
.
იგი
დღევანდელ
ამაღლებისა
(
ყოფ
.
დავითაშვილის
)
და
ლეონიძის
(
ყოფ
.
კიროვის
)
ქუჩებს
,
თავისუფლების
მოედანს
,
პუშკინისა
და
ბარათაშვილის
ქუჩებს
კვეთდა
და
ბარათაშვილის
სახელობის
ხიდის
ხელმარჯვნივ
უერთდებოდა
მტკვარს
.
ქალაქის
ფარგლებს
გარეთ
მდებარე
ეს
ადგილი
იმდენად
მიყრუებული
და
მიგდებული
ყოფილა
,
რომ
საანდაზოდაც
კი
Leave a Comment