Η ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΤΟΥ ΛΟΥΙΤΖΙ ΠΙΡΑΝΤΕΛΛΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ

Embed Doc
Copy Link
Readcast
Collections

CommentGo Back

Download

«Τους Γυμνούς Ενδύσατε …» ή «Το Παιχνίδι των Ρόλων»

Η ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΤΟΥ ΛΟΥΙΤΖΙ ΠΙΡΑΝΤΕΛΛΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20

ο

ΑΙΩΝΑ*Της Σοφίας Ιορδανίδου**

Για να μιλήσει κάποιος για την πορεία πρόσληψης ενός συγγραφέα σε μιασυγκεκριμένη χώρα ή χρονική περίοδο, δεν είναι αρκετή η αξιολόγηση τωνπαραστάσεων που πραγματοποιήθηκαν· απαιτείται και η αποτίμηση των αισθητικών,κοινωνιολογικών, και ιδεολογικών παραγόντων, που με τη σειρά τους συμβάλλουνστη διαμόρφωση της εικόνας του κοινού για την αξία ή την απαξία του έργου του.

1

Όσον αφορά την αφομοίωση του έργου του Λουίτζι Πιραντέλλο στην Ελλάδακατά τον 20

ό

αιώνα, η καθιέρωση του ως ευρωπαίο δραματουργό, -μιας και η χώραμας είναι η πρώτη μετά την Ιταλία που παίζεται έργο του πολύ πριν τονανακαλύψουν τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά θεατρικά κέντρα-, συντελείται απρόσκοπτα,ολοκληρωμένα, αλλά και με αρκετές εκπλήξεις. Την ευθύνη για την πρώτη παράσταση πιραντελλικού έργου στην χώρα μαςφέρει ο Τηλέμαχος Λεπενιώτης, ένας από τους «μύστες» της Νέας Σκηνής τουΚωνσταντίνου Χρηστομάνου, ο οποίος παρουσιάζει με το θίασό του, στις 19 Ιουνίου1914 και για δύο συνεχόμενες μέρες, το μονόπρακτο

Η μέγγενη

(

La morsa

) στοθέατρο Κυβέλης. Πρόκειται για το πρώτο μονόπρακτο που έγραψε ο ΛουίτζιΠιραντέλλο και πρωτοδημοσιεύτηκε στα 1898, με τον αρχικό τίτλο

Ο επίλογος

(

L'epilogo

). Ο τύπος τον υποδέχεται απλά, το ίδιο και το κοινό: στο περιοδικό

Ελλάς

διαβάζουμε:

«

[Το]

νέον μονόπρακτον

Μέγγενη

-

(La Morsa)

- είναι έργον γραμμένονκατά τον παλαιόν τρόπον και στρέφεται γύρω από την απιστίαν. Το έργον δεν είναιούτε φιλολογικόν, ούτε γραμμένον διά να παιχθή. Αλλ' εν τούτοις το καλό παίξιμοτων ηθοποιών του θιάσου έφερε την επιτυχίαν του»

2

. Αυτά γράφει για την πρώτηεκείνη παράσταση του Πιραντέλλο στην Ελλάδα ο Φώτης Γιοφύλλης, με τοψευδώνυμο Θεατρικός, φανερώνοντας ότι ακόμη και αν οι πνευματικοί άνθρωπουτου τόπου προσπαθούν να βρίσκονται σε συνεχή επαφή με τα επιτεύγματα τουδυτικοευρωπαϊκού πνεύματος, το θεατρόφιλο κοινό της εποχής απέχει πολύ από τονα θεωρείται εξοικειωμένο με αυτά.Η γενικότερη θεατρική ζωή της χώρας μας δε, εκείνη την περίοδοτροφοδοτείται από το ιταλικό ρεπερτόριο, γοητεύεται από τα ποιητικά δράματα τουΝτ’ Αννούντσιο, ενώ δε λείπουν και οι αναφορές στον τύπο για σύγχρονους του

1

Θεόδωρος Γραμματάς,

Το ελληνικό θέατρο στον εικοστό αιώνα

, εκδόσεις Εξάντας,τ. Α΄, σσ. 311-313.

2

Θεατρικός,

Ελλάς

, 22 Ιουνίου 1914

Πιραντέλλο θεατρικούς συγγραφείς, όπως ο Λουίτζι Κιαρέλλι. Μέσα σε αυτό τοκλίμα και λίγο πριν την έναρξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, το ελληνικό κοινόέχει την πρώτη του επαφή με το έργο του Πιραντέλλο, πολύ πριν το υπόλοιποευρωπαϊκό ή το αμερικάνικο, και σχεδόν ταυτόχρονα με το ιταλικό.Η παράσταση αυτή έρχεται σε μια χρονική περίοδο κατά την οποία οσυγγραφέας είναι σχεδόν άγνωστος ακόμα και στην Ιταλία, και τέσσερα χρόνια μετάτην πρώτη παράσταση του έργου. Με ποιο τρόπο ή ποιος φέρνει σε επαφή τοΛεπενιώτη με το έργο του σικελού δραματουργού παραμένει άγνωστο. Η σύμπτωσηότι τόσο ο Χρηστομάνος όσο και ο Πιραντέλλο βρέθηκαν στη Βόννη την ίδια χρονικήπερίοδο, μας επιτρέπει την ακόλουθη εικασία: διόλου απίθανο να συναντήθηκαν εκείμια και οι δύο τελειώνουν το κεφάλαιο Βόννη την ίδια περίοδο, ο Χρηστομάνος ήρθεσε επαφή με τις νέες τάσεις στη δραματουργία και ταυτόχρονα με την κοσμοθεωρίατου Πιραντέλλο, και στη συνέχεια στην Αθήνα συζητά με τους μαθητές του τηνπρωτοπορία και τους εκφραστές της. Και ο Λεπενιώτης ως ένας από τουςτελευταίους «μύστες» και μαθητής του Χρηστομάνου, ακολουθώντας τα βήματα τουδασκάλου του φέρνει στην Ελλάδα το συγγραφέα του «είναι» και του «φαίνεσθαι».Δεν μπορούμε όμως να είμαστε απόλυτα βέβαιοι, παρά μόνο να εικάσουμε αυτή ή μιαπαρόμοια διεργασία.Βέβαιο όμως παραμένει το γεγονός ότι η Ελλάδα είναι η πρώτη ευρωπαϊκήχώρα μετά την Ιταλία που παρουσιάζει έργο του Πιραντέλλο. Μια ακόμη έκπληξηπροκαλεί το γεγονός ότι την ίδια στιγμή που η χώρα μας τον «χρίζει» ευρωπαίοδραματουργό, την ίδια στιγμή και για τα επόμενα εννέα χρόνια, μέχρι το 1923, τον«αφανίζει» από τη θεατρική και όχι μόνο ζωή της. Το 1923 είναι η χρονιά κατά τη διάρκεια της οποίας ο Σικελός δραματουργόςξεχύνεται σαν ορμητικός χείμαρρος από τα σύνορα της Ιταλίας, κατακλύζοντας ταδιεθνή θεατρικά κέντρα. Μόλις έχει προηγηθεί, στα τέλη του προηγούμενου έτους, ηπαράσταση του

Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα

στη Νέα Υόρκη, ανεβαίνει

Η ηδονήτης τιμιότητας

και θριαμβεύει το

Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα

στη σκηνοθεσίατου Πιτοέφ στο Παρίσι. Το όνομα του Πιραντέλλο «τρέχει» σε ολόκληρο τονθεατρικό κόσμο: έργα του παίζονται στην Κρακοβία, την Πράγα, στο Άμστερνταμ,στη Βαρσοβία, στη Βαρκελώνη και τη Νέα Υόρκη.Παράλληλα με το εξωτερικό που ανακαλύπτει το διεθνή πλέον δραματουργό,η Ελλάδα «ξανά»-ανακαλύπτει το συγγραφέα της

Μέγγενης

. Παράλληλα με τοπαρισινό ανέβασμα της

Ηδονής της τιμιότητας

ετοιμάζεται και η αθηναϊκή πρεμιέρατου έργου από το θίασο της Κυβέλης, σε σκηνοθεσία της ίδιας. Η κριτικήυποδέχτηκε την παράσταση με θερμά σχόλια:

«το κοινόν παρηκολούθησε την

παράστασιν κυριολεκτικώς καθηλωμένον εις τα καθίσματά του»

3

, γράφει ο ΠάνοςΚαλογερίκος, στο

Ελεύθερο Βήμα

, ενώ ο Σάρτορ στην

Καθημερινή

παραδέχεται πωςπαρά τη δικτατορική επιβολή του Ίψεν, ο Πιραντέλλο

«ανακαίνισε»

το θέατρο

4

. Ηπαράσταση διαρκεί μια ολόκληρη εβδομάδα, διάστημα μεγάλο για τα δεδομένα τηςεποχής, γεγονός που αποκαλύπτει τη μεγάλη απήχηση που είχε το έργο στο κοινό,και οδήγησε στην επανάληψή της στις 31 Οκτωβρίου 1923. Η διαδικασία τηςεισαγωγής και σταδιακής αφομοίωσης που βασίστηκε κατ’ αρχήν σε μία προσπάθειατων ανθρώπων του θεάτρου να συντονιστούν με τις εξελίξεις του ευρωπαϊκούθεάτρου, οδηγεί αργά αλλά σταθερά, όπως εύκολα μπορούμε να συμπεράνουμε, στοσυντονισμό του κοινού και της γενικότερης πολιτιστικής ζωής με αυτές τιςεξελίξεις.Δέκα παραστάσεις συνολικά έργων του Πιραντέλλο θα δει η ελληνική σκηνήκατά τη δεκαετία αυτή, επτά από τις οποίες πρωτοπαρουσιάζουν στο κοινό άπαιχταμέχρι τότε έργα:

Η ηδονή της τιμιότητας, Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε, Έξι πρόσωπαζητούν συγγραφέα, Ερρίκος ο Δ’, Σκέψου το καλά Τζακομίνο, Όλα σε καλό, Οάνθρωπος το κτήνος και η αρετή

.Σε αυτό το γεγονός, καθοριστικό ρόλο παίζουν οι εμφανίσεις στον τύπο καιτων πρώτων άρθρων για τον Πιραντέλλο. Λίγο πιο πριν, στις 6 Μαρτίου, διαβάζουμεστην εφημερίδα

Εμπρός

άρθρο γραμμένο από τον Κωστή Παλαμά, ο οποίος εκτόςτου ότι πραγματοποιεί μια πρώτη γνωριμία του κοινού με το φαινόμενο Πιραντέλλο:

«Και ιδού εις Ιταλός απλούς διηγηματογράφος και δραματικός συγγραφεύς, ο εκΣικελίας Λουίγκε Πιραντέλλο, όχι τυχαίος καθώς φαίνεται, θαυμάσιος, όχι σπανίως,εκμεταλλευτής της φυσιολογικής δόξης περί του πολυσυνθέτου τηςυποκειμενικότητος, περί της πολλαπλότητος του εγώ

[…]

»

, προχωρά στην πρώτηκατ’ ουσία ανάλυση του πιραντελλικού κόσμου στην ελληνική πνευματική ζωή:

«Είνεη θεωρία της πολυσυνθέτου υποκειμενικότητος, η θεωρία του ανθρωπίνου ε γ ώ τοοποίον δεν αποτελεί ενιαίον τι και συνηρτημένον και αδιάσπαστον και απλούν καιευχαρακτήριστον, αλλ' είνε τι πολλαπλούν, ανακόλουθον και πολυπρόσωπον

[…]

»

.Για να συνεχίσει:

«Και διά τον Πιραντέλλο το ανθρώπινον πρόσωπον δεν είνε τοομογενές, πλήρες, συναφές, συνεχές.

[…]

Τα πράγματα μας λέγουν ότι ηπραγματικότης εκάστου δεν είνε μία. Την αποτελούν διάφορα συμπλέγματαγεγονότων∙ είνε το σύνολον διαφορετικών στοιχείων, τα οποία ενεργούν διά λογαριασμόν των, και μας σύρουν ασυνειδήτως.

[…]

Η αντίληψις αυτή της ζωήςδιαφαίνεται δι' όλων των διηγημάτων του Πιραντέλλο και αποτελεί τηνπρωτοτυπίαν των και το θέλγητρόν των»

5

.

Δεν είναι τυχαία αλλά μάλλον

3

Πάνος Καλογερίκος,

Ελεύθερο Βήμα

, 18 Αυγ. 1923

4

Σάρτορ,

Καθημερινή

, 18 Αυγ. 1923

5

Κωστής Παλαμάς,

Εμπρός

, 6 Μαρτ. 1923

of 00

Leave a Comment