Istorija

Embed Doc
Copy Link
Readcast
Collections

CommentGo Back

Download

Istorija

Stari Majdan spada među najstarija naselja u Bosni i Hercegovini. Nalazi se u sjeverozapodnoj Bosni, nalijevoj obali rijeke Sane. Od Sanskog Mosta je uadaljen 9 km a od Prijedora 26 km.Stari Majdan leži nanadmorskoj visini od 200 m. U Starom Majdanu postoji stari rimski most na potoku Gračanica. KrozMajdan protiče i potok Željeznica koji sa Gračanicom čini riječicu Majdanušu koja se ulijeva u rijekuSanu. Majdanske planine su sjeverno i sjeverno istočno od Starog Majdana. Vrhovi ovih planina neprelaze 500 m nadmorske visene, sa izuzetkom jednog vrha koji se zove Gaidžik i čija nadmorska visinaiznosi 619 m. Stari Majdan je bio posebno poznat po bogastvu i preradi željezne rude, koja se ovdjekoristila već u predrimsko doba. Na osnovu arheoloških nalaza a posebno epiografskih spomenika koji suovdje pronađeni posljednih godina, ova rudonosna oblast u antičko doba imala je za Rimsko carstvoizuzetan ekonomski značaj. Godine 1963 na lokalitetu ”Troska” u Starom Majdanu prilikom eksplataciježeljezne troske pronađeni su žrtvenici iz trećeg stoljeća nove ere. Dva žrtvenika su posvecena boguSedatu i jedan boginji Nemezi. Tekstovi na spomenicima kažu da su tu živjeli romanizirani orijentalisti. Tošto su žrtvenici podignuti bogu Sedatu i boginji Nemezi govori da su u antičkom Starom Majdanu živjeliljudi orijentalnog porijekla. Prema navodima Hamdije Kreševljakovića u Starom Majdanu se još usrednjem vijeku prije dolaska Turaka proizvodilo oružije i municija, dakle vađena i prerađivana željeznaruda. Turci su 1463 god. zauzeli Kamengrad i Stari Majdan pa su ih neko vrijeme napustili da bi ihponovo zauzeli 1499 godine. Od 1503 godine je bio stalno u njihovim rukama. Tek oko 1571 god.otpočeli su Turci sa vađenenjem i preradom ruda. O ovome postoje tri dokumenta na turskom jeziku,koje je publikovao Hamdija Kresevljaković. Legenda kaže da je Stari Majdan bilo tako gusto naseljen dase naselje protezalo sve do Gradine u Staroj Rijeci, te da je mačka mogla s` krova na krov preskakati , ida je tako isto bilo do spahiskog sela u Dževaru. Legenda takođe kaže da je Stari Majdan imao 17džamija. Rahmetli Ibrahom ef. Pasalić-Mulić muderis (profesor) je pričao da je sa Perinca brda salazilo40-50 fenjera na teraviju u džamiju koja je bila na Zukića luci, više Gornjeg Utriša. Naselje Stari Majdanu dosada poznatim dokumentima nazivano je : Madeni Ahen što u prevodu znači Gvozdeni Majdan,Madeni Atik, Stari Unidan, Stari Maudan, Mejdan, Majdan, i konačno najčešće Stari Majdan. Naziv StariMajdan naselje je dobilo prema pisanju Hamdije Kreševljakovića u XVIII stoljeću. Prema istom izvoruHrvatske čete su 1692 god. upale u Stari Majdan, spalile ga te ga iduće godine napustile. Koncem XVIstoljeća u Starom Majdanu je jako bilo razvijeno rudarstvo i prerada željezne rude u polufabrikate”poluge”. Ti gotovi proizvodi su transpotovani do rijeke Sane, a onda lađama Unom i Savom prekopristaništa Gradiška , do Carigrada. O tome piše i Husref Hadžialagić u svojoj knjizi gdje opisujeGradišku. On navodi rudnike i metalurgiju oko rijeke Sane , a to su Stari Majdan i Kamengrad. Odatle suse transportovale velike količine gvozdenih kugli (đulad). Dalje navodi rudnik i manufakturu u StaromMajdanu, gdje je tada radilo oko 1100 radnika na vađenju i dovozu rude, paljenju ćumura, rad natopljenju, rad u livnicama i kovačnicama, te odvoz proizvoda do rijeke Sane. Krajem XVI stoljećaKamengradski kadiluk i kapetanija prelaze u Stari Majdan, ali i dalje ostaje naziv Kamengradski Kadiluk.Kadiluk se reorganizuje u mundirluk i ostaje u St. Majdanu sve do 1881godine. Tako Stari Majdan poredindustrijsko-trgovačkog centra postaje i sjedište vojnih i civilnih vlasti. Važniji događaji u StaromMajdanu U ovom dijelu opisuju se hronološki važniji događaji koji su dotiču bliske i dalje prošlosti StarogMajdana. Cerića kula Majdanskih kapetna u Brdarima, nalazila se na posjedu begova Cerića, na brežuljkulijevo od ceste koja iz Sanskog Mosta vodi za Stari Majdan. Kula je bila ozidana od kamena i srušena je1932 godine. U tom periodu predsjednik opštine Stari Majdan bio je Nikola Todorivić iz sela KoprivnaGodina 1750 Cerića kulu u Starom Majdanu sagradili su oko 1750 godine takođe Majdanski kapetaniCerići. U njoj je u XIX vijeku jedno vrijeme bila žandarmenijska kasarna ( kako piše Branko Bokan).Međutim zna se da je za cijelo vrijeme Austrougarske vladavine, pa sve do 1942 godine u Cerića kuli uStarom Majdanu bila žandarmeriska kasarna. 1942 ustanici partizani su je zapalili, a 1945 godine jepotpuno razrušena. U to vrijeme predsjednik opštine Stari Majdan bio je Dragan Indžić iz sela Dževar.Godina 1783 Stari Majdan je imao 200 Muslimanskih kuća ( Turskih kako piše u dokumentu ). Pomenutidokument čuva se u Bečkom Ratnom Arhivu. Tada u Majdanu nije bilo Srba i Hrvata. Godina 1842-43 Uovom periodu na osnovu putopisca Ivana Frane Jukića u Starom Majdanu bilo je: Ø 200 Muslimanskihkuća Ø 20 Srbskih kuća Ø 6 Džamija i 4 mekteba Ø 60 Majdana (Topionica željeza) Godina 1854 UMajdanu je otvorena Srpska pravoslana osnovna škola koja je radila sve do 1914 godine. Ovu školu supohađala i neka Muslimanska djeca. Godina 1858 –75 U Majdanu je bilo 35 trgovačkih radnji i jedandućanski spahija. Od toga su 29 radnji bili u vlasništvu Muslimana, a 6 u vlasništvu Srba. Dućanskispahija je bio Musliman. Ovo su zvanični podatci iz teftera trgovačke kuće Potogija iz Sarajeva, izuzev za

dućanskog spahiju. Prema pisanju Dionisije Marinkovića u Majdanu su i Srbi otvarali trgovine, i to njih 6u periodu od 1854-1858 godine, a među njima i D. Marinković. Važno je napomenuti da je od 29trgovaca Muslimana bilo 8 hadžija. Godina 1858 Srpska buna je zahvatila i Sanski kraj. Tako i Austrijskikonzul Resler 13 jula 1858 godine, između ostaloga javlja iz Sarajeva : ”... Naš agent iz Banja Luke 8ovog. mj. Javlja. Svo hrišćansko stanovništvo Bihaćkog distrikta navodno je pod oružijem i već je došlodo sukoba nedaleko od trga i sjedišta mudira u Starom Majdanu, pri čemu je na strani hrišćana ostalo namjestu 150 mrtvih a smatra se da nije mnogo manji broj ni na turskoj strani. Raja je ipak odbačena sasvojih položaja i razbijena. Pri tome je navodno jedan grčki manastir spaljen...”Ovo je izvod iz knjige B.Bokana. Godina 1876 Srpski ustanici su napali i zauzeli 13 jula 1876 godine Skucani Vakuf, a zatimpopalili 18 muslimanskuih sela, među kojima Kamengrad i Husmovce. Godina 1878 Austrougarska jeaneksirala Bosnu i Hersegovinu. Godina 1879 Izvršen je prvi Austrougarski popis stanovništva Bosne iHercegovine. Tada Staromajdanski mudirluk iz turskog doba prelazi u kotar Sanski Most sa 52 džemata,koji su obuhvatili 78 sela sa jednim trgovištem (Sanski Most) i jednim grodom (Stari Majdan). Kotar jetada brojao 18 831 stanovnika. Stari Majdan grad sa 280 kuća i 289 stanova imao je 1373 stanovnika odtoga : Ø 989 Muslimana ili 72% Ø 384 Grkokatolika ili 28 %, Rimokatolika nije bilo. Stari Majdan je tad,a i ranije bio najnaseljenije naselje na mundirluku-kotaru. Na dan popisa Majdan je za 43% veći od S.Mosta. Godina 1879 Prosječen je put Milin Birt – Stari Majdan. Godina 1881 Staromajdanski mundirluk –kotor prešao je u Sanski Most od tada Sanski Most počinje se razvijati a Stari Majdan opadati. Godina1885 Na drugom popisu stanovništva Stari Majdan je imao : Ø 89 trgovaca i obrtnika Ø 14 vlastelima(begova i aga) Ø 2 kmeta Ø 1 posjednik (rente kuće) Ø 9 sveštenika Ø 2 općinska službenika Ø 1 učiteljØ 150 pomoćnih radnika Ø 168 težaka Godina 1886 Stari Majdan je dobio držvno komunalnu četvero-godišnju školu, u isto vrijeme kad i Sanski Most. Tad je Stari Majdan imao dvije škole i 4 mekteba, aimao je i nižu medresu. Ova medresa nije davala imamski kadar, nego samo veći stepen obrazovanja odmekteba. Ovdje se pored vjerskih predmata izučavao bosanski jezik i pismo kao i matematika. Godina1891 1. aprila pomenute godine formirana je kotarska ispostava Stari Majdan. Ova ispostava jeobuhvatala 33 sela i grad Stari Majdan, koji je imao status grada do 1930 godini. Po popisu iz 1910godine ova ispostava je imala 11 937 stanovnika ili 30,93 % od ukupnog stanoništva kotara. U sastavuispostave bilo je 9 džemata (seoskih opština) i to: Ø Budimlić Japra, sa još tri sela Ø Brdari sa još 2 selaØ Mala Ruiška, sa još 1 selom Ø Modra sa još 4 sela Ø Mrkalji sa još 2 sela (podvidača) Ø Rasavci sa još6 sela Ø Slatina sa još 1 selom Ø Stara Rijeka sa još 5 sela, kao i gradsa opština Ø Stari Majdan Godina1895 Osnovano je vatrogasno društvo ”Vatrogasna četa” Stari Majdan, prvo u kotaru a dvadeseto uBosni i Hercegovini. Iste godine po trećem popisu u Starom Majdanu je bila oružnička postaja kao i uLušci Palanci, jedino ove dvije na kotaru Sanski Most. Po istom popisu Stari Majdan je imao 6 džamija, 4mekteba, pravoslvnu kapelu, kao i dvije osnovne škole. Kotar je imao 20 džamija, 29 mekteba, 10pravoslavnih crkavi sa 4 kapele i dvije župne katoličke crkve sa dvije kapele. Kotar je imao svega 4osnovne škole, od toga dvije državne i dvije srpsko-pravoslavne u Starom Majdanu i Sanskom Mostu.Godina 1910 Po četvrtom popisu kotar Sanski Most je imao 38 422 stanovnika, dvije gradske opštineSanski Most i Stari Majdan i 22 seoske opštine, kotarsku ispostavu u Starom Majdanu i još dvijeoružničke postaje u Sanskom Mostu i Budimlić Japri. Stari Majdan je tada imao 1202 stanovnika a SanskiMost duplo više. Godina 1914 Prestala je eksploatacija i prerada željezne rude u St. Majdanu. Prestale susa radom srpsko-konfeeksionalne škole, počeo je prvi svjetski rat i trajao do 1918 godine. St. Majdan jetada imao 15 trgavačko-zanatskih radnji od toga : Ø 7 mješovitih trgovina na malo Ø 1 manufakturnatrgovina Ø 7 radnji nepoznate struke.. Godina 1918 Završio se prvi svjetski rat, i prestala četerdestogodišnja Austro-Ugarska vladavina. Uspostavljena je Kraljevina Jugoslavija. Odmah iza rata nastala jegladna godina i pojavaila se bolest tifus. Godina 1921 Na prvom popisu stanovnka Kraljevine Jugoslavije,srez Sanski Most je imao 37 600 stanovnika, za 815 stanovnika manje od predhodnog popisa, a StariMajdan svega 992 stanovnika što znači za isti period manje za 210 stanovnika ili 21 % u odnosu napredhodni popis. A od popisa1879 godine to jest za 42 godine manje za 381 stanovnik ili 28 %. Godina1925 Srušene su dvije Majdanske džamije, obe u mahali Gračanica. Po kazivanju starih u istoj mahali supostojale još dvije džamije, od kojih je jedna zapaljena, a druga srušena. Godina 1930 Sanski srez jeimao 8 opština sa 87 naselja. Prestala je sa radom kotarska ispostava u Starom Majdanu. Opština StariMajdan obuhvatala je 14 naselja sa 1200 domaćinstava i 7280 stanovnika. Ovo je bila najveća opština nasrezu, dok je Sanski Most bio najmanja opština. Tada su Sanski Most i Stari Majdan jedini na srezu imalipošte koje su uspostavljene još za vrijeme Austro-Ugarske vladavine. Srez je imao 14 osnovnih škola, aStari Majdan 3. Godina 1931 Stari Majdan je izgubio status grada. Srez sada ima 5 opština i to gradskaopština Sanski Most, i 4 seoske kao seoski centri, Stari Majdan, Lušci Palamka, Budimlić Japra i Tomina.Godina 1932 Stari Majdan je dobio javno kupatilo koje je radilo do 1942 godine, kada je i zapaljeno. Istegodine su takva kupatila dobili Sanski Most i Lušci Palamka. Godina 1935 Prosječen je put Stari Majdan -Budimlić Japra u dužni od 22 km. Godina 1940 Stari Majdan je dobio električnu energiju. Električnamreža je bila u toku rata uništena da bi ponovo bila osposobljena oko 1951 godine. Godina 1941 StariMajdan je do izbijanja drugog svjetskog rata imao: 257 domaćinstava od toga: Ø 5 bogatih Ø 7 srednjihØ 245 siromašnijih 45 trgovačkozanatskih radnji od toga Ø 36 u vasništvu Muslimana Ø 9 u vasništvu

Srba 7 vlasnika trgovačkih radnji sa 10 dućana od toga 3 srbina i 4 muslimana sa 7 dućana, 4 džamije, 1mekteb, 1 pravoslavna crkva, 3 imama i 1 pravoslavni pop. Glavni imam kao i pravoslavni pop su vodilimatične urede za Muslimane i Srbe, a katolčki župnik za Hrvate u Staroj Rijeci. Bila su dva učitelja 10-15žandara i 2 opštinska policajca i td. 1941 godine počeo je drugi svjetski rat. Posljdice rata 1941-45godina Godina 1942 Godine 1942 ustanici-partizani su spalili sav Stari Majdan kao i muslimanska sela odSankog Mosta i Majdana do Lušci Palanke. Paljene su muslimanske kao i srbske i hrvatske kuće. 468objekata spaljeno u St. Majdanu 213 domaćinstava bilo u izbjeglištvu od toga 81 domaćinstavo se nijevratilo iz izbjeglištva ili 31,5 % i to 65 Muslimanska, 14 Srbska i 2 Hrvatska domaćinstava. StaroMajdansko područije U toku rata je u Staromajdanskom područiju spaljeno 1195 kuća i 2661 objekat sveukupno 3876 objekata. 1737 domaćinstava je bilo u izbjeglištvu. Ovo su podatci za 19 sela u StaroMajdanskog područija, osim podataka za Staru Rijeku I Briševo koji nisu uračunati u gore navedenepodatke. Za to vrijeme je ubijeno ili poginulo 109 majdanaca od toga 10 vatrogasaca, a odmah nakonrata podleglo je još 6 majdanaca od zadobijenih rana ili posljedica rata.Do 1941 godine u StaromMajdanu je živjelo oko 83 % Muslimana 13 % Srba i 4 % Hrvata. Godina 1952 Na institranje tadašnjihvlasti srušene su dvije džamije i to u Donjem Utrišu i u mahali Drobadžije, iako su obe bile u dobromstanju. Godina 1958 Ukida se opština Stari Majdan koja je postajala od dolaska Austro-Ugarske, ujednose ukida i stanica milicije. Stari Majdan sa nekim selima pripada opštini Ljubija i biva u sastavu opštineLjubija do 1961 godine. Od 1961 godine prelazi u opštinu Sanski Most gdje se idanas nalazi. Godina1961 Izvršen je prvi posljeratni popis. Stari Majdan je imao 303 domaćinstva sa 1448 stanovnika.Školske 1961-1962 godine osnovna osmogodišnja škola u Starom Majdanu je imala 651 učenika sapodručnim školama Stara Rijeka i Podvidača. Godina 1966 U Starom Majdanu je osnovana Mjesnazajednica Stari Majdan, koja obuhvata 8 sela računajuči i Stari Majdan.Ovo područje je Mjesmi ured kojidjeluje od ukidanja opštine Stari Majdan. Površina ovog područja je 7357 hektara od toga : društvenisektor 3030 hek. ili 41 %, i u privatnom vlasništvu 4327 hek. ili 59 %. Godina 1971 Izvršen je popisstanovništva. Stari Majdan je imao 319 domaćinstava i 1565 stanovnika. Godina 1972 Otpočele supripreme za asvaltirenje puta Milin Birt - Stari Majdan u dužini od 4 km. Godina 1973 Svećano otvorenanovosagrađena džamija Palanka u Starom Majdanu. Na istom mjestu je bila i stara džamija Palanka koja je bila sagrađena oko 1670 godine i srušena 1971 radi dotrajalosti. Godina 1976 Završn i pušten u radgradski vodovod u Starom Majdanu sa vrela Gračanica. Godina 1978 Izgrađen tv repetitor na koti Karaulana 345 m nadmorske visine na brdu zvanom Igralište. Isti dan kada je tv repetitor pušten u rad,postavljen je i kamen temeljac vatrogasnom domu u St. Majdanu. Kamen temeljac potavio je pokojniMarko Balan predsjednik Izvršnog odbora opštine Sanski Most i predsjednik Opštinskog vatrogasnogsaveza Sanski Most. Njegovi pomoćnici su bili najstariji vatrogasac rahmetli Memić Džemal i najmlađivatrogasac Hadžalić Huseina Muhamed. Godina 1979 Završeno asvaltiranje puta Milin Birt – Stari Majdanu dužini od 4 km, kao i svih ulica u naselju. Iste godine ukinuta je i stara tradicija održavanja konjskihtrka za Hašlamsku nedelju i vašer. Put je svećano pušten u promet 1980 godine, a iste godine započelose sa asvaltiranjem i puta Stari Majdan Stara Rijeka (dionica Gradina) Godina 1981 Na popisu iz 1981godina Opština Sanski Most imala je 62 467 stanovnika od toga 43,4 % Muslimana, 42,6 % Srba 8,5 %Hrvata i 4,4 % ostalih. Stari Majdan je imao 300 domaćinstava sa 1448 stanovnika. Godina 1982 StariMajdan je dobio nove nazive ulica, urbanistički red (plan). Puštena je u rad automatska telefonskacentrala sa 60 brojeva. Godina 1985 Otpočele pripreme za otvaranje nekog industrijskog pogona uStarom Majdanu. Ovu akciju su skupa vodili prestavnici mjesnog područja 8 sela.Stanje premaprikupljenim podatcima novmbra 1985 godine za Staromajdansko područje je ovako izgledalo : Ovomjesno područje od 8 sela imalo je: 1503 domaćinstva sa 4720 stanovnika i 329 nezposlenih lica. Saovog područija od drugog svjetskog rata (44 godine) migriralo je 760 domaćinstava sa oko 3400 lica.Radi zaposljena privremeno boravi u raznim krajevima oko 365 domaćinstava sa 1640 lica i uinostranstvu 77 domaćinstava i oko 160 radnika. Sa ovakvim podatcima traženo je u Sarajevu da seotvori neki industrijski pogon kako bi se zaustavila migracija stanovništva. Godina 1986 Dolazi dokonačnog dogovora između MZ St. Majdan SO Sanski Most i razvojnog centra Vulkanizacije Celje oizgradnji pogona gumare u St. Majdanu. MZ St. Majdan dala je kao svoje ućešće društveni dom na kojeme je izvršena adaptacija predhodne godine, slobodno zemljište oko doma, priključak na struju, vodu itelefon. Prema pokazateljima vrijednost investicije je bila 378 492 000, 00 din . Od toga MZ St Majdan jeučestvovala sa 60 000 000,00 din ili 15,85 % u objektu i ostalom, Vulkanizacija Celje 178 000 000,00din ili 47 %, a ostatak je kredit (zajam za zapošljavanje). 27 jula 1987 godine svečano je pušten u radpogon gumare u St. Majdanu. Iste godine počele su pripreme za asvaltiranje puta St. Majdan Podvidačau dužini od 12 km do čije realizacije nije došlo. Godina 1989 Vatrogasno društvo se uselilo u novivatrogasni dom koji je djelimično završeno i to samo gornji sprat i spremište. Ova izgradnja trajala jepunih 10 godin a u izgradnji su učestvovali članovi vatrogasnog društva, mještani MZ St. Majdan itadašnji SIZ za vatrogastvo opštine Sanski Most. Godina 1990 Održani prvi poslijeratni više stranačkiizbori u Bosni i Hercegovini. U Bosni i Hercegovini pobijedile su nacionalne stranke SDA, HDZ, SDS.Prema popisu iz 1991 godine opština Sanski Most je imala 60112 stanovnika od toga : 47,04 %Muslimana, 42,18 % Srba, 7,10 % Hrvata 3,58 % ostalih. Stari Majdan je imao 325 domaćinstava sa

of 00

Leave a Comment