• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
PHÉP NGHCH ĐO VÀ NG DNG TRONGVIC GII VÀ CHNG MINH HÌNH HCPHNG SƠ CP
Tác gi:
mathVNpro
THPT Chuyên Lê Hng Phong, TP. H Chí MinhNgày 29 tháng 6 năm 2009
1 Đnh nghĩa và tính cht
1.1 Đôi nét v đnh nghĩa
Hi còn hc  THCS, ta đã bit bài toán sau: "Cho đưng tròn
(
O
)
và mt đim
A
nmngoài đưng tròn. V tip tuyn
AK 
đn
(
O
) (
K 
∈
(
O
))
. Mt cát tuyn bt kỳ t
A
đn
(
O
)
ct
(
O
)
ln lưt ti hai đim
M,N 
. Khi đó, ta luôn có
AK 
2
=
AM 
·
AN 
". Như vy, tađ ý rng vi mt đim
M 
0
bt kỳ nm trên đưng tròn
(
O
)
thì luôn tn ti mt đim
N 
0
khác cũng nm trên
(
O
)
và nm trên
KM 
0
sao cho
KM 
0
·
KN 
0
=
AK 
2
.
Khi cho
M 
0
→
K 
thì
N 
0
→
K.
Phép nghch đo đưc đnh nghĩa và xây dng tng quát hơn so vi bài toán quen thucbên trên. Tc là, vi mt đim
O
c đnh nm trên mt phng và mt s hng s
k
= 0
.Nu ng vi mi đim
P 
ca mt phng khác vi đim
O
, ta tìm đưc mt đim
P 
khácnm trên
OP 
sao cho
OP 
·
OP 
=
k
thì phép bin hình
I 
(
O,k
) :
P 
→
P 
đưc gi là
phépnghch đo cc
O
,
phương tích 
k
. Ta thưng ký hiu phép bin hình này là
I 
(
O,k
)
hay mts sách đưa ra ký hiu là
f 
(
O,k
)
. Trong bài vit này,
mathVNpro
s dùng ký hiu
f 
(
O,k
)
và
f 
(
P 
) =
P 
s ám ch
P 
là nh ca
P 
qua
phép nghch đo cc
O
,
phương tích 
k
.
1.2 Tính cht
a)
Phép nghch đo có tính cht đi hp.
Vì
OP 
·
OP 
=
k
=
OP 
·
OP.
Do đó
P 
=
f 
(
P 
)
và ngưc li
P 
=
f 
(
P 
)
. Như vy
f 
◦
f 
(
P 
) =
P 
hay
f 
2
là phép mt đng nht.b) Nu
k >
0
thì hai đim
P,P 
nm cùng phía đi vi
O
. Đưng tròn
O,
√
k
lúc nàyđưc gi là
đưng tròn nghch đo
ca phép nghch đo
f 
(
O,k
)
. Khi đó các đim
M 
mà1
Upload by wWw.chuyenhungvuong.net
 
tha mãn
f 
(
M 
) =
M 
đưc gi là các đim kép ca phép nghch đo
f 
(
O,k
)
. Hơn na, tphp các đim này là
O,
√
k
.Nu
k <
0
thì hai đim
P,P 
nm v hai phía khác nhau đi vi
O
. Trong trưng hp nàys không xut hin đim kép đi vi
f 
(
O,k
)
, do đó đưng tròn nghch đo ca
f 
(
O,k
)
sđưc gi là đưng tròn
bán thc
, trong đó tâm ca đưng tròn là thc và bán kính cađưng tròn là o.Khi
M 
càng tin li gn
O
là cc nghch đo thì nh ca
f 
(
M 
)
s càng tin xa
O
, tc lànu
M 
→
O
thì
f 
(
M 
)
→ ∞
.c) Nu phép nghch đo
f 
(
O,k
)
có phương tích
k >
0
và
P,P 
là nh ca nhau qua phépnghch đo
f 
(
O,k
)
thì mi đưng tròn qua hai đim
P,P 
đu trc giao vi
O,
√
k
(Haiđưng tròn
(
O
)
,
(
O
)
đưc gi là
trc giao
vi nhau nu hai tip tuyn ti mt giao đimca
(
O
)
và
(
O
)
vuông góc vi nhau). Hơn nưã, mi đưng tròn
(
C
)
qua
P,P 
đu binthành chính nó qua
f 
(
O,k
)
vi
k >
0
.d) Nu
(
O
1
)
và
(
O
2
)
ln lưt trc giao vi
O,
√
k
,
k >
0
và
(
O
1
)
,
(
O
2
)
ln lưt ct nhauti hai đim thì hai đim này s là nh cu nhau qua phép nghch đo
f 
(
O,k
)
.e) Phép nghch đo
f 
(
O,k
)
,
k
= 0
. Thì vi hai đim
A,B
không thng hàng vi cc nghchđo, ta luôn có
A,B,f 
(
A
)
,f 
(
B
)
là các đim đng viên. Hơn na nu đt
A
=
f 
(
A
)
và
B
=
f 
(
B
)
thì
A
B
=
|
k
|·
ABOA
·
OB
. Tuy nhiên ta lưu ý rng khng đnh
f 
(
O,k
) :
AB
→
A
B
là sai! Tính cht nh cu mt đưng thng hay mt đưng tròn qua mt phép nghch đos đưc nhc đn ngay sau đây
•
T đnh nghĩa ban đu v phép nghch đo, ta đã bit đưc rng mt đưng thng
d
bt kỳ qua cc nghch đo
O
thì
f 
(
O,k
) :
d
→
d
. Còn v nh ca mt đưngthng không qua cc nghch đo thì qua
f 
(
O,k
) :
d
→
(
C 
)
, trong đó
(
C 
)
là mt
đưng tròn qua cc nghch đo
. C th là nu
A,B
là hai đim nm trên
d
và
A
=
f 
(
A
)
,B
=
f 
(
B
)
. Thì khi đó
f 
(
O,k
) :
d
→
(
OA
B
)
. Vì phép nghch đo cótính cht đi hp nên tương t, ta cũng đưc
d
=
f 
((
OA
B
))
hay nói mt cách tngquát hơn là nh ca mt đưng tròn
(
C 
)
đi qua cc nghch đo s là
mt đưng thng không qua cc
. Hơn th na,
tâm ca 
(
C 
)
s là nh ca 
O
qua phép
f 
(
O,k
)
, trong đó
O
là nh ca 
O
qua phép đi xng trc
d
.
•
Đưng tròn
(
C 
1
)
không qua cc nghch đo
O
ca phép nghch đo
f 
(
O,k
)
s binthành
(
C 
2
)
qua
f 
(
O,k
)
. Nhưng lưu ý là tâm ca
(
C 
1
)
không bin thành 
tâm ca
(
C 
2
)
. Nu
k >
0
, cc
O
còn là tâm v t ngoài ca phép v t bin
(
C 
1
)
thành
(
C 
2
)
,và ngưc li cho
k <
0
.2
 
f) Phép nghch đo
bo tn góc
. Trưc ht ta đnh nghĩa th nào là góc gia đưng tròn vàđưng thng, góc gia đưng tròn và đưng tròn. Góc ca đưng thng
d
vi đưng tròn
(
C 
)
là góc gia
d
và tip tuyn ti giao đim ca
d
vi
(
C 
)
. Khi
d
là tip tuyn ca
(
C 
)
thìgóc gia
d
và
(
C 
)
là
0
. Xét
(
C 
1
)
và
(
C 
2
)
thì góc giưã
(
C 
1
)
,
(
C 
2
)
là góc gia hai tip tuynti giao đim ca
(
C 
1
)
và
(
C 
2
)
. Nu
(
C 
1
)
,
(
C 
2
)
tip xúc nhau thì góc gia
(
C 
1
)
và
(
C 
2
)
bng
0
. Do đó, nu qua phép nghch đo
f 
(
O,k
)
,
(
C 
1
)
→
(
C 
1
)
,
(
C 
2
)
→
(
C 
2
)
, thì góc gia
(
C 
1
)
và
(
C 
2
)
bng vi góc gia
(
C 
1
)
và
(
C 
2
)
. Tương t cho đưng thng và đưng tròn.
2 Vđp ca phép nghch đo trong chng minh các bàitoán hình hc phng sơ cp
Ta m đu bng mt bài toán quen thuc sau đây. Bài toán này là mt dng quen thuctrong nhiu kỳ thi trong nưc. Gn đây nht là kỳ thi tuyn sinh THPT năm hc 2009-2010 vưà mi din ra va ri.
Bài toán 1.
Cho
∆
ABC 
ni tip đưng tròn tâm 
O
. Gi 
B
0
,C 
0
ln lưt là hình chiu ca 
B,C 
trên 
AC,AB
. Chng minh rng tip tuyn ti 
A
ca đưng tròn 
(
O
)
song song vi 
B
0
C 
0
, t đó suy ra 
AO
⊥
B
0
C 
0
.
Li gii.
Trưc tiên d thy đưc rng
B,C 
0
,B
0
,C 
đng viên. Do đó
AB
·
AC 
0
=
AC 
·
AB
0
=
k
. Xét phép nghch đo cc
A
, phương tích
k
, ta đưc
I 
(
A,k
) :
B
0
→
C,C 
0
→
B
.Vì vy
I 
(
A,k
) :
B
0
C 
0
→
(
O
)
. Gi
t
a
là tip tuyn ti
A
ca
(
O
)
thì ta có
I 
(
A,k
) :
t
a
→
d
.Mt khác
t
a
tip xúc
(
O
)
do đó
t
a
//B
0
C 
0
(phép nghch đo bo tn góc). Khi y, ta cóngay
OA
⊥
B
0
C 
0
(Vì
t
a
⊥
OA
).Bài toán trên là mt bài toán thuc dng kinh đin và quen thuc. Nhiu bn, thm chílà các bn THCS không gp khó khăn nhiu my khi chng minh bài toán trên. Bài toánnày trên mathlinks đưa ra và có đn "hàng tá" cách gii. Và mt trong các cách ch làbin đi góc thun nht. Riêng ý sau ca bài toán trên vn có th chng minh đưc màkhông cn dùng đn ý đu. Tht vy, ta đã bit qua phép nghch đo cc
A
, phương tích
k
,
I 
(
A,k
) :
B
0
C 
)
→
(
O
)
. Do đó
O
s là nh ca đim đi xng vi
A
qua
B
0
C 
0
. Rõ ràngta có ngay
AO
⊥
B
0
C 
0
. Phép nghch đo đã gánh vác cho ta phn nào khó khăn ca cácbin đi góc cng knh, có khi rt phc tp. Ta s thy đưc v đp khác ca phép nghchđo qua bài toán tip theo đây
Bài toán 2
(Đnh lý Ptolémée)
.
Chng minh rng điu kin cn và đ đ mt t giác li ni tip đưc là tích hai đưng chéo cu nó bng tng ca tích hai cnh đi din.
Li gii.
Xét t giác
ABCD
và xét phép nghch đo cc
D
, phương tích
k
bt kỳ thì
 I 
(
D,k
) :
A
→
A
,B
→
B
,C 
→
C 
. Như vy
ABCD
là t giác ni tip khi và ch khi
A
,B
,C 
thng hàng. Điu này xy ra khi và ch khi
A
C 
=
A
B
+
B
C 
hay nói cáchkhác là
|
k
|
AC DA
·
DC 
=
|
k
|
ABDA
·
DB
+
|
k
|
BC DB
·
DC .
3
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...