Dekada ‘70

Kung tutuusin, ang isang tunay na magandang pelikula ay higit pa sapagsasama ng iba’t ibang elemento nito.

The whole is greater than the sumof its parts

, wika nga. Maaari natin itong sabihin sa pelikulang

Dekada ‘70

Star Cinema

para sa

2002 Metro Manila Film Festival

. Sa katunayan, ito ayhigit pa sa magara nitong

production design

, sinematograpiya at iba panitong teknikal na aspeto, sa makabagbag-damdaming pag-arte ng mganagsiganap, sa matalino nitong

screenplay

na si Lualhati Bautista mismo angsumulat, at siyempre sa impresibong direksyon ni Chito Roño.Dahil nga sa mainam ang pagkakagawa ng pelikula, nagiging

background

nalamang ang mga makatotohanang props at

setting

, at animo’y nanonood atnakikinig na lamang tayo sa mga masalimuot na pangyayari sa buhay atmadalas ay madrama o nakatutuwang mga usapan ng isangpangkaraniwang pamilya noong dekada sitenta. Nakakalimutan nating siVilma Santos talaga si Amanda Bartolome, si Christopher de Leon talaga angasawa niyang si Julian, at napapaniwala tayong isang mataas na pinuno ng

NPA

talaga si Jules, at hindi ito si Piolo Pascual.Sa ganitong banda, madali para sa isang ordinaryong manonood na mag-

concentrate

sa mga nilalamang mensahe ng istorya. At katulad ngpremyadong nobelang pinagbasihan nito, mayaman ang pelikula sa mgamahahalagang mensaheng ito.Ngunit una sa lahat, kailangan nating banggitin na kung ang

Dekada

ay isalamang pelikula tungkol sa panahon ng

martial law,

maaaring hindi itonaging singganda. Tinatanggap nating ito ay isang melodrama at hindi

socialcommentary

bkung aling nagkataon lamang na naganap ang istorya noongpanahon ng batas militar. Bagama’t naniniwala tayong maganda angpelikula, nauunawaan nating si Roño ay hindi isang Lino Brocka, at masasabinating mas pulitikal pa rin ang nobela kaysa pelikula, kahit pa si Bautista angmismong nagsulat.Maliban sa pagpapaalaala sa ating mahalagang bantayan ang ating kalayaanat gampanan ang ating mga pananagutan dito, naniniwala tayong wala itongtunay mabigat na mensaheng pulitikal. Nguni’t muli, hindi natin sinasabingkakulangan ito. Sa katunayan, nauunawaan nating tama naman na dito ituonang mga pangunahing tema ng pelikula: sa kahalagahan ng pamilya saikabubuti ng isang mas malaking komunidad, katulad ng sarili nating bansa.Sa ganitong paraan, hindi nakakahon at nakakulong lamang sa isang dekadang ating kasaysayan ang mensahe nito.

It transcends its own place and timein history.

Halimbawa, sa una’y hindi nauunawaan ni Amanda kung bakit gayon na

lamang ang animo’y pagkabale-wala ni Julian sa mga nangyayari sa kanilangmga anak. Makikita nating isa

lamang

siyang maybahay na naghahangad dinnamang hanapin ang sarili niyang

fulfillment

sa labas ng papel na ito. Dito palamang, totoo sa kanyang pagiging peminista, ipinapaalaala sa atin niBautista ang maling kalagayan ng kababaihan sa ating bansa.May isang eksena pa na pilit sumasali si Amanda sa usapang pulitikal nina Julian at mga kaibigan niya, kung saan ipinagkamali niyang nagsulat siAmado V. Hernandez ng isang librong Ingles. Gayunman, lumalabas nakatawa-tawa siya rito at kaawa-awa rin, ngunit hindi natin maiwasanghumanga pa rin sa kanya dahil kahit papaano’y naninindigan siya.Mapapansin din nating nauna pa nga na namulat si Jules at ang kapatidniyang manunulat na si Emmanuel (Marvin Agustin) sa mga masamangkatotohanan ng

martial law

kaysa kay Amanda. Ngunit sa huli aymamumulat din naman si Amanda nang dahan-dahan bagamat sigurado.Si Julian naman ay isang may pagkasinaunang ama ng tahanan

whose word is final

, bagama’t may pagkaliberal din dahil kuno’y ipinapalaganap niya ang

freedom of expression

sa kanilang bahay. Maiisip nating maaaring ito aydahil lahat naman ng kanilang limang anak ay pawang mga lalake rin.Walang kiyemeng ipangangalandakan pa nga niya sa kanila at kay Amandana ang kaligayahan ng mga babae ay maaari lamang magmula sa mgalalake.

Double standards, like charity, begin at home.

Itinuturing din niya na ayon lang naman sa kanyang mga liberal na pananawna hayaang hanapin ng kanilang mga anak ang kanilang sariling mgapaniniwalaan sa buhay. “

Every man has to believe in something he can diefor, because a life that does not have something to die for is not worthliving

,” sasabihin pa niya, ngunit makikita natin sa huli na ang totoo’ynatatakot din siya sa maaaring kahinatnan ng mga anak niya.Ipinapakitang patas din ang turing ng

Dekada

sa mga kalalakihan nangibinigay nito kay Julian ang linyang “Mahirap din ang maging lalake.Maraming emosyon ang iniipit na lang dito,” sabay turo sa kanyang puso.Anupaman ang mga limitasyon ng pananaw ni Julian sa buhay, nagawa parin niyang lumabas sa kanyang sariling kahon at mamulat sa kanyangsariling paraan.Dahil nga nagaganap ang istorya sa panahon ng batas militar, maaasahannating marami sa mga tema ng pelikula ay may bahid-pulitikal. Sakatunayan, mainam nitong isinasalarawan ang masalimuot na panahong itosa ating kasaysayan. Maigting na ipinapakita ang mga nag-aalab nadamdamin ng mga aktibistang-estudyante sa iba’t ibang paraan. Nariyanang tapang nila sa harap ng karahasan ng

Metrocom

sa mga nagra-

rally,

ang