Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Plaštanica kralja Milutina

Plaštanica kralja Milutina

Ratings: (0)|Views: 21|Likes:
Published by sarcel
g
g

More info:

Published by: sarcel on Nov 16, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/22/2014

pdf

text

original

 
Ni{ i Vizantija
 
465
Franc Curk
PLA[TANICA SRPSKOG KRAQA STEFANA URO[A
II
 MILUTINA
U crkvenim vezenim tkaninama pla{tanice zauzimaju zna~ajno mesto. One simbolizuju prvobitnu pla{tanicu - platno (iliton), u koje su Josif iz Arimateja i Nikodim obavili Hristovo telo prilikom skidawa sa krsta i sahrane (Jevan|eqe sv. Mateja 27, 59; Jevan|eqe sv. Marka 15, 46; Jevan|eqe sv. Luke 23, 53 i Jevan|eqe sv. Jovana 19, 40).Po{to se tuma~ewem boguslu`ewa izjedna~avaju grob Gospodwi i ~asni presto, pla{tanica se koristi kao gorwi pokrov na ~asnom prestolu prilikom svake liturgije. Odvija se pre po~etka evharistije. Pla{tanicu na ~asnom prestolu prvi put pomiwe sv. Isidor Pelusiot, koji je umro oko 440. godine. Prvobitno zna~ewe pla{tanice - ilitona postepeno preuzima vozduh, tre}i najve}i pokrov na liturgiji (iznad diskosa i putira), dok ili-ton dobija sporednu ulogu pelene. Proces transformacije je trajao oko 1000 godina. U vreme Simeona Solunskog (umro 1429.) ulogu ilitona definitivno preuzima vozduh, dok se zna~ewe pla{tanice od
IV
 veka, uvo|ewem no{ewa pla{tenice na Veliku Subotu, postepeno mewa, sve do
XVI
 i
VII
 veka, kada  je obred razvijen i prihva}en. U tom periodu se pla{tanica pretvara u sim-bol pla{tanice Velikoga Petka i Velike Subote. Kao prekretnica smatra se pla{tanica jero|akona Makarija, pa se stoga sve pla{tanice pre we nazivaju stare pla{tanice - vozdusi, a pla{tanice nakon toga pla{tanice Velikoga Petka. Dok je od predmeta vizantijskog veza malo sa~uvano, Srbi su sa~uvali relativno veliki broj predmeta sredwevekovnog crkvenog veza, iako se zna da se prema manastirskim obi~ajima sveto miro kuvalo na vatri starih tkanina.
1
 Sa~uvani su uglavnom u riznicama srpskih manastira, crkvama i u muzejima.Pla{tanica srpskog kraqa Stefana Uro{a
II
 Milutina (1282 - 1321) svrstava se u takozvane stare retko sa~uvane pla{tanice. Eksponat od izuzetnog zna~aja datiran je u vreme izme|u 1310 i 1318. godine (snimak br.1).
2
1
 Б. Радојковић,
 Монографија Манастир Хиландар
, погл. Ризница, Beograd 1998, 341
2
 
Eksponat se nalazi u Muzeju Srpske Pravoslavne crkve u Beogradu, in. br. 4660
 
 
466
 
Franc Curk
Srpske veziwe su se u crkvenoj umetnosti uglavnom oslawale na vizantijsku umetnost i vizantijske veziqe.
3
U tehnikama sredwevekovnog crkvenog veza
4
 uglavnom su se kao osnova koristile jednobojne tkanine, obi~no crvene boje da se vez boqe istakne, pa je i Pla{tanica kraqa Milutina izra|ena u zlatovezu na svilenoj tkanini crvene boje. Za vez se koristio raznobojan svilen konac i naj~e{}e posrebrena ili pozla}ena `ica, dok su se srebrna ili zlatna `ica koristile samo izuzetno. Na sredwevekovnim vezovima lice, inkarnat, kosa i sitni ornamentalni dodaci ra|eni su svilenim koncem, a odelo i ostalo uobi~ajeno metalnom `icom. Pla{tanica veli~ine oko 143
x
 71,5 cm sastavqena je od dve vertikalne trake {irine 59,5 i 12 cm (u~a traka uz desnu ivicu pla{tanice je iz dva dela), uokviren  je tkaninom kasnijeg datuma, pa stoga ukupna veli~ina eksponata iznosi 204 h 133 cm. Veli~ina eksponata se samo delimi~no sla`e sa podacima, koje navodi Lazar Mirkovi} (210 h 132 cm).
5
 Ram od tkanine kasnijeg datuma sastavqen je od 6 delova: dve horizontalne i dve vertikalne trake, koje su u dowem delu produ`ene za oko 10 cm. U gorwim uglovima ekasponata pri{ivene su dve ki}anke, po jedna sa svake strane. Eksponat je pod{iven tkaninom braon boje.Na pla{tanici srpskog kraqa Stefana Uro{a
II
 Milutina je lik Hrista, za razliku od prikaza sa strane na drugim pla{tanicama, prikazan frontalno. Lik Hrista zauzima centralnu poziciju kompozicije. Kompoziciju dopuwuju likovi serafima, izvezeni po jedan sa obe strane Hristove glave i po tri an|ela sa obe strane Hristovog tela. Prisustvo likova serafima i an|ela, koji mu kli~u:
agios
 doprinosi himni~nom karakteru prizora.
3
 
Svi snimci i crte`i u ovome radu su rad i vlasni
š
tvo autora teksta
4
 Migeon,
Tehnike vizantiskog veza
, p. 113; Н. Шебельская,
 Матералы и техни
-
ческие приемы а древне русском шитье
, Зборник централых государственных рестав
-
 рационных мастерских, Москва 1926, 113-124
5
 Л. Мирковић,
 Црквени уметнички вез
, Музеј СПЦ, Београд 1940, 15
Snimak br.1: Pla{tanica srpskog kraqa Stefana Uro{a
II
 Milutina - nakon tretmana.
3
Photo 1: Epitaphios of the Serbian king Stefan Uroš II Milutin - after the treatment
 
Ni{ i Vizantija
 
467
Praznine u kompoziciji popuwene su zvezdama i krstovima u krugovima i sitnim cvetovima.Pla{tanica je obrubqena oko 5 cm {irokom trakom sa izvezenim biqnim ornamentom. Isprepletene gran~ice vinove loze formiraju rozete u kojima se nalaze krstovi.Osnova pla{tenice je svilena tkanina crvene boje u keper vezu sa brojem, gustine tkawa 55/35 konca /1 m
-1
.Vez je izra|en srebrnom i zlatnom srmom i svilenim koncem zelene, plave i crvene boje, likovi i tela izvezeni su svilenim koncem sli~nim boji inkarnata, a kosa svilom svetlo braon boje, sa crte`om pramenova u be` boji.Tekstovi, ornamenti, oreoli, krila i ode`de serafima i an|ela koji se nalaze na pla{tanici izvezeni su zlatnom i srebrnom srmom.Krilo Hrista prekriva ~etvrtast pokriva~, ukra{en krstom u sredini i sa izvezenim biqnim ornamentom koji uokviruje pokrov. Poqe crvene boje u obliku pro{irenog krsta oko centralnog krsta od srme, popuweno je pre-pletom vinove loze, koja formira rozete sa krstovima u sredini (ukupno 10). Uglovi oko ve}eg crvenog krsta popuweni su srmom.Pla{tanica srpskog kraqa Stefana Uro{a
II
 Milutina se od drugih pla{tanica izdvaja i svojim egzaktnim tankim crte`om izvezenim svilom u boji.Sem natpisa
Isus Hristus
 iznad glave Hristove, i
agios
 kod gla-va {estoro an|ela, na dnu pla{tanice, ispod nogu Hrista, celom {irinom
Snimak br.2: Deo natpisa - detaq
Photo 2: Fragment of the inscription - a detail

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->