Embed Doc
Copy Link
Readcast
Collections

CommentGo Back

Download

HISTORIA FILOZOFII STAROŻYTNEJ

Platon – „Timaios”

I, 17A-19B

– Sokrates nawiązuje do rozmowy, która została opisana wdialogu „Państwo” i streszcza niektóre jej fragmenty – te tylko, któredotyczyły ustroju państwa idealnego.

II, 19B-20D

– Sokrates stworzył w poprzedniej rozmowie wizję idealnegopaństwa; prosi teraz obecnych: Timaiosa, Kritiasa i Hermokratesa, jakonajmądrzejszych z ludzi, o to, by przedstawili to państwo „w ruchu”,podczas wojny, zmyślili jakiś jego triumf militarny na cześć bogini Ateny.

III, 20D-25D

– Kritias przytacza bajkę o Atlantydzie, jakoby zasłyszanąprzez Solona od egipskich kapłanów. To jest właśnie państwo idealne wdziałaniu, państwo, które umiało odeprzeć atak potężnego wroga iuratować wolność dla wszystkich ludów Morza Śródziemnego. Pojawia siętu także uwaga o tym, że niemożliwe jest jednoczesne i wystarczającepoświęcenie się polityce i poezji.

IV, 26C

– Kritias: w pamięci wypala się pismo, którego nic nie zmyje.

IV, 26E

– Sokrates przyjmuje opowieść Kritiasa za prawdziwą, ale nie namocy dowodu, a na cześć bogini Ateny, z pobudek estetycznych ipatriotycznych.

V, 27C-D

– Timaios modli się przed rozpoczęciem wykładu, ale nie o to, bymówił zgodnie z rzeczywistością, ale o to, by mówił pobożnie i zgodnie zzałożeniami Platona. Platon uważał, że tylko o ideach można mówić jako orzeczywistości; rzeczy widzialnych dotyczy „prawdopodobne mniemanie”(

doxa alethes

). Cała przemowa będzie miała bajkowy charakter, nie będziegorsza pod tym względem od prac współczesnych Platonowi przyrodników.

V, 27E-28A

– nastąpi teraz przyjmowanie kolejnych założeń przez Timaiosa. Pierwsze z nich: rozróżnienie idei (które są wieczne, niezmienne inigdy nie powstają) i przedmiotów zmysłowych (które są zmienne,powstają i giną, a nie istnieją). Idei dotyczy wiedza, przedmiotówzmysłowych – mniej lub bardziej mętne mniemanie.

V, 28A

– drugie założenie Timaiosa: cokolwiek powstaje, ma przyczynę,dzięki której powstaje (nie jest to jednak skrajny determinizm, gdyż, jak topóźniej zostanie opisane, Platon wierzy, że wiele zależy od dyspozycjibóstwa, które wymyka się spod wszelkich konieczności).

V, 28A-B

– założenie trzecie: piękne może być tylko to, co powstaje nawzór idei; to, co jest odwzorowaniem przedmiotu zmysłowego, pięknymbyć nie może.

V, 28B-C

– założenie czwarte: świat widzialny powstał w czasie, gdyżzłożony jest z przedmiotów zmysłowych; jest tworem demiurga, któregosłowami opisać się nie da.

V, 28C-29A

– założenie piąte: świat jest najpiękniejszy z możliwych, zatem jego twórca (

demiurgos

) stworzył go na wzór idei.

V, 29A-D

– Timaios: myśli są spokrewnione z tym, czego dotyczą. Te, któredotyczą tego, co trwa i jest mocne, także są trwałe i mocne, w miaręmożliwości: nie do zbicia. Ponieważ to, o czym będzie mówił ma naturęzmysłową, myślom o tym przysługują tylko pewne rysyprawdopodobieństwa.

HISTORIA FILOZOFII STAROŻYTNEJ

VI, 29E-30B

– założenie szóste:

demiurgos

jest dobry i wolny odzazdrości: dlatego stworzył świat dobrym i pięknym. Ciało rozumne musibyć piękniejsze od ciała nierozumnego, dlatego świat ma rozum. Rozum jest zaś nieodłącznie związany z duszą, która wnosi życie w ciało (czyznaczy to, że każde dzieło boże, jako najpiękniejsze, będzie miało w sobieduszę?). Świat jest więc żywy, rozumny, ma duszę – przejście od chaosudo kosmosu.

VI, 30C-31B

– Timaios: świat został skonstruowany mocą opatrzności nawzorze idei istoty żywej. Istnieje tylko jeden świat, gdyż i wzór jest jeden(dość wątpliwe rozumowanie) – „twórca światów nie zrobił światówdwóch”. Platoński Bóg jest twórcą (rzemieślnikiem, konstruktorem materiiistniejącej już przedtem w chaosie), a nie stwórcą.

VII, 31B-34A

– Timaios: na początku zrobił twórca świat z ognia i ziemi.Potem, na zasadzie proporcji, skonstruował powietrze i wodę (mętnekomentarze Platona – pitagoreizm). Wszystko to zamknął wnajdoskonalszym kształcie kuli i uczynił świat samowystarczalnym. Nadałmu wreszcie obrotowy ruch jednostajny, po torze w obrębie własnego ciała(Platon wyróżniał siedem rodzajów możliwych ruchów).

VIII, 34B-35A

– Timaios nadaje światu dalsze rysy szczęśliwegosamotnika. „Świat wyszedł z ręki boga bogiem szczęśliwym”. Jego duszą jest materia gazowa, równo rozpięta w jego wnętrzu, która zostałautworzona jeszcze przed materią – by młodsze nie rządziło starszym.

VIII, 35A-B

– Timaios: materia wszechświata jest mieszaniną tego, coniezmienne (tożsamość; idea), tego, co podzielne (różnica; materia) imieszaniny tych dwu (która zdaje się być utożsamiona z istotą).

VIII, 35B- IX, 37B

– następuje opis tworzenia duszy wszechświata,poprzeplatany kolumnami liczb, odpowiadającymi greckiej skali muzycznej(jakaś harmonia w składzie duszy). Wszystko razem to pitagorejski bełkot.Wreszcie włożył Bóg do środka duszy ciało, tak, że są one współśrodkowe.

IX, 37B-C

– Timaios: umysł i wiedza tkwią w duszy. Myśli są zaś jejwewnętrznymi ruchami (mimowolnie materialistyczna koncepcja duszy).

X, 37D-38B

– Timaios: czas porządkuje wszechświat i jest ruchomymobrazem wieczności, w której nic się nie zmienia (wieczność –„powiększona teraźniejszość”).

XI, 38B-39E

– Timaios: ciała niebieskie swoimi ruchami nie tylko służą doodmierzania czasu, ale go wypracowują – czas to same ruchy gwiazd.

XII, 39E-40D

– Timaios: Bóg stworzył cztery rodzaje istot żywych: bogów,czyli gwiazdy, istoty latające, istoty żyjące w wodzie i istoty naziemne.Ciała niebieskie istnieją, gdyż są piękne – Bóg, tworząc je, zrealizowałswoją potrzebę twórczą. Poruszają się one ruchem obrotowym ipostępowym. Ziemia wykonuje dzień i noc, strzeże ich (Platon wierzył wobroty Ziemi wokół jej osi?).

XIII, 40D-41D

– Timaios: tradycyjne mity teogoniczne są niedorzeczne.Istnieją dwa rodzaje bogów: gwiazdy i bogowie Olimpu – to są „bogowiebogów” – „bogowie, dzieci boże”. Człowiek powstał, by wyczerpać senspojęcia „istot żywa” – istniały już istoty nieśmiertelne, musiały powstać jeszcze śmiertelne. Demiurg nie mógł sam ich utworzyć (dzieci bożemuszą być nieśmiertelne), powierzył zatem to dzieło gwiazdom. Sam dałludziom pierwiastek nieśmiertelny – rozum.

HISTORIA FILOZOFII STAROŻYTNEJ

XIV, 41D-42E

– Timaios: dusze ludzkie powstały z resztek mieszaniny, zktórej demiurg zbudował duszę wszechświata. Iskrą bożą w duszy jestrozum – temperament, uczucia i ciało ludzkie są śmiertelne.Sprawiedliwość to panowanie rozumu nad temperamentem i pożądaniami.Ludzie nierozumni postępują niesprawiedliwie i ponoszą kary, przychodzącna świat wiele razy w różnych postaciach (dlaczego więc dobry

demiurgos

nie dał ludziom więcej rozumu?).

XV, 42E-44C

– Timaios: do budowy ciała ludzkiego gwiazdy wzięłymateriał z wszechświata – ziemi, ognia, wody i powietrza (dusza byłaskonstruowana z resztek!). Do jego środka wpuściły duszę; rozpoczęły sięciągłe zmagania pomiędzy nimi. W wyniku pierwszych spostrzeżeńzmysłowych dusza traci rozum. Odzyskuje go po pewnym czasie, dziękiodpowiedniemu wiktowi i spokojowi.

XVI, 44D-45B

– Timaios: wykład anatomii teleologicznej.

XVI, 45B-46A

– Timaios: teoria wrażeń wzrokowych – ogień wypełniającycałe ciało, a płynący jedynie przez oczy, zasilany jest z zewnątrz.Wzrokowe postrzeganie polega na jego zderzaniu się z ogniem płynącym zprzedmiotów widzialnych. Zamknięcie oczu powoduje ukojenie duszy,„rozlanie” ognia po całym ciele (sen).

XVI, 46C-E

– Timaios: ostrzeżenie przed mechanistycznym sposobempojmowania istot żywych. Dusza jest rozumna.

XVI, 46E-47C

– Timaios: wszystko dla rozumu. Oczy są nam potrzebne, byoglądać ruchy ciał niebieskich i tu znaleźć punkt wyjścia dla pojęcia czasu,liczby, badań matematycznych i przyrodniczych.

XVII, 47E-48E

– Timaios: świat powstał częściowo z konieczności, aczęściowo jako synteza umysłu. Co było przed powstaniem świata zżywiołów? Atomiści (Demokryt) nie wierzą, że świat i rzeczy są dziełemumysłu – nastąpi rozprawa z nimi.

XVIII, 48E-52C

– Timaios: to, co powstaje ma trzy przyczyny: to, na obrazczego powstaje (idee), to, przez kogo powstaje (demiurg) i to, w czympowstaje. Ten ostatni rodzaj można poniekąd utożsamiać z bezkształtnąmaterią, ale jest to

chora

– łono. Musi być ona rozciągła, obejmujewszystkie przedmioty konkretne, musi być bezpostaciowa, by mócprzyjmować postaci. Idei dotyczy rozum (

nus

), przedmiotów konkretnych –mniemanie (

doxa

)

chora

nie jest dana zmysłom właściwie.

XIX, 52D-53C

– Timaios: powstawanie istniało zanim świat powstał –sprzeczność (wtedy, konsekwentnie, istnieć mogły jedynie idee).

Chora

została uporządkowana przestrzennie w wyniku jakichś wstrząśnień, któreatomy czterech żywiołów umieściły na swoich miejscach, nadały jej postacii stosunki ilościowe.

XX, 53C-55C

– Timaios: ziemia, woda, powietrze i ogień są ciałami, mająwięc głębokość, która musi obejmować naturę płaszczyzny. Ta zaś składasię z trójkątów. W wyniku tej skomplikowanej budowy, ogień, powietrze iwoda mogą przechodzić w siebie (lecz nie w ziemię i

vice versa

) – totalnybełkot, choć zawierający przeczucie jedności materii.

XXI, 55C-56C

– Timaios przyjmuje, że istnieje jeden świat, choć ktoś innymógłby sądzić inaczej. Dywagacji o trójkątach ciąg dalszy.

XXII, 56C-57D

– Timaios mówi o tym, jak cząsteczki żywiołów zderzają sięze sobą i przechodzą w siebie nawzajem.