Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
16Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Η κατασκευή της μνήμης

Η κατασκευή της μνήμης

Ratings:

3.0

(1)
|Views: 1,392|Likes:
Published by maserati_book

More info:

Published by: maserati_book on Aug 23, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/13/2014

pdf

text

original

 
Η «ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ» ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣΗ αρχιτεκτονική και η σχέση της με τη συλλογική μνήμη
Εισαγωγή:
Στις διαλέξεις που παρακολουθήσαμε κατά τη διάρκεια του εξαμήνου, ένα θέμαπου απασχόλησε ή αναφέρθηκε αρκετές φορές ήταν αυτό της ανάγκηςδιαμόρφωσης της ελληνικής ταυτότητας και συνείδησης μετά την ΕλληνικήΕπανάσταση. Οπότε, ήταν επόμενο να σταθούμε στα μέσα που χρησιμοποιήθηκανγια να υλοποιηθεί αυτός ο στόχος. Η αρχιτεκτονική ήταν πάντοτε ένα από αυτά.Είτε μέσα από την αναγνώριση και εκτίμηση των αρχαίων μνημείων, είτε μέσααπό την ανέγερση νεοκλασσικών κτιρίων, η αρχιτεκτονική διαδραμάτισεσημαντικό ρόλο στο να θυμηθούμε τις ρίζες μας, να αποκτήσουμε παρελθόν καιιστορία, να αποκτήσουμε συλλογική ταυτότητα, συνείδηση και μνήμη. Έχοντας την εμπειρία αυτής της πραγματικότητας αντιλαμβανόμαστε τησημασία της σχέσης αρχιτεκτονικής και μνήμης. Παρ’ όλ’ αυτά είναι γεγονός πωςαυτή η σχέση δεν είναι κάτι καινούριο. Κάτι δηλαδή που αφορά αποκλειστικά τοπρόσφατο παρελθόν μας. Είναι μία σχέση που χάνεται στο χρόνο και ξεκινά απότη στιγμή που, οι κοινωνίες ανακαλύπτουν τη γραφή. Τότε η μνήμη αποκτά υλικήυπόσταση. Στόχος αυτής της σύντομης διάλεξης είναι: αφου προηγηθεί μία μικρήαναφορά στην έννοια της μνήμης και μία σύντομη ιστορική αναδρομή ναεπιστρέψουμε στην Αθήνα του 19
ου
αιώνα και στην Ελλάδα του σήμερα. Έτσι θαέχουμε τη δυνατότητα να αξιολογήσουμε τις αρχιτεκτονικές κατασκευές τηςμνήμης με έναν πιο ολοκληρωμένο τρόπο.
Η έννοια της μνήμης:
Η μνήμη είναι ένας όρος που ερμηνεύεται και χρησιμοποιείται ποικιλοτρόπως,ανεξάρτητα με το αν χρησιμοποιείται στην καθομιλουμένη, ή σε κάποιοεπιστημονικό πεδίο. Ό όρος χρησιμοποιείται στη βιολογία, την πληροφορική καιγενικά τις νέες τεχνολογίες, την ψυχολογία και την ψυχιατρική και τέλος στιςκοινωνικές επιστήμες. Η ιστορία, η κοινωνιολογία και η ανθρωπολογίαασχολούνται με τη συλλογική μνήμη, όπου και θα μας απασχολήσει μέσα απόκάποια δίπολα.Ατομική και Συλλογική μνήμη: Η συλλογική μνήμη είναι ουσιαστικά η μνήμη τουσυνόλου, ενώ η ατομική μνήμη είναι η μνήμη του ατόμου. Αυτό είναι το προφανέςάλλωστε. Ο Zacques Le Goff, στο βιβλίο του «Ιστορία και μνήμη»
1
παραθέτει
1
Le Goff, Z., 1998,
Ιστορία και μνήμη
, μετφρ. Γ. Κουμπουρλής, σ. 88-89, Αθήνα, εκδ. Νεφέλη
 
κάποιες αντιστοιχίες για την κατανόηση της συλλογικής μνήμης. Για παράδειγμα,γράφει ότι όπως το κάθε άτομο οργανώνει τις πληροφορίες στο μυαλό του, γιανα μπορεί να τις συγκρατήσει και να τις ανακαλέσει, έτσι και ένα σύνολοανθρώπων οργανώνει τα στοιχεία και τα πράγματα που το αφορούν (π.χ. είτεκυριολεκτικά σε βιβλιοθήκες, είτε μεταφορικά) για να τα ανακαλέσει.Σημαντικό είναι ότι η ατομική και η συλλογική μνήμη έχουν μια σχέση αμφίδρομη.Με άλλα λόγια, από τη μία πλευρά ένα άτομο όταν αφηγείται ή γράφει κάτι πουέχει διατηρήσει στη μνήμη του το κοινοποιεί και το μεταφέρει σαν πληροφορίακαι σαν ανάμνηση στο σύνολο στο οποίο ανήκει.
 
2
Από την άλλη, όταν το ίδιοάτομο θελήσει να ανακαλέσει αναμνήσεις, ακόμα και αν αυτές σχετίζονται μεπροσωπικά βιώματα, θα το κάνει μέσα από το πρίσμα του παρόντος, τωνκοινωνικών συνθηκών και των αντιλήψεων που έχει θέσει η κοινωνική του ομάδα.Μνήμη και Ιστορία: Για πολλά χρόνια ταυτιζόταν η συλλογική μνήμη με τηνιστορία. Το κάθε έθνος θεωρούσε ότι οι αναμνήσεις του ήταν και η ιστορία του.Η θεμελιώδης διαφορά ανάμεσα στις δύο έννοιες είναι ότι η συλλογική μνήμηείναι υποκειμενική, ενώ η ιστορία, προσπαθεί τουλάχιστον, να είναι αντικειμενικήκαι να καταγράφει την αλήθεια. «
 Αν και η μνήμη είναι ένα διακύβευμα τηςεξουσίας, αν και επιτρέπει συνειδητές ή ασυνείδητες χειραγωγήσεις, αν καιυπακούει σε ατομικά ή συλλογικά συμφέροντα, η ιστορία έχει σαν πρότυπό τηςτην αλήθεια.
»
3
 Παρ’ όλ’ αυτά η μία είναι απαραίτητη για την άλλη. Η μνήμη είναιγια την ιστορία πηγή πληροφοριών, ενώ η ιστορία είναι αναγκαία για την μνήμη,καθώς οφείλει, να εντοπίζει τα σφάλματα της και να τα αποκαλύπτειυποβοηθούμενη από την χρονική απόσταση των γεγονότων.Μνήμη και Λήθη: Η υποκειμενικότητα της μνήμης ουσιαστικά οφείλεται στο ότι οικοινωνικές ομάδες είναι επιλεκτικές. Επιλέγουν τι θα θυμούνται, τι θα ξεχάσουνκαι τι θα διασκευάσουν ώστε να τις καλύπτει. Έτσι προκύπτει η λήθη, τοαρνητικό της μνήμης. Ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης στο άρθρο του «Πρέπει ναξεχνάς για να θυμάσαι» λέει: «
Η συλλογική μνήμη είναι μια ιδεολογική σχέση πουσυνδέει το επιθυμητό μέλλον με το επιθυμητό παρελθόν του. Με άλλα λόγια,εμείς «κατασκευάζουμε» και στη συνέχεια προστατεύουμε το παρελθόν που θέλεινα έχει το παρόν μας. Η κατασκευή αυτή είναι μια φαντασιακή κατασκευή πουασυνείδητα ονομάζουμε μνήμη.
»
4
Ο καθένας μας ανήκει σε κάποια κοινωνικήομάδα. Μπορεί αυτή να είναι η οικογένεια του ή ακόμα και το έθνος στο οποίοανήκει. Η κάθε μία από αυτές της ομάδες ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και τις
2
Pierre Janet, 1922,
Η εξέλιξη της μνήμης και της έννοιας του χρόνου
, όπως αναφέρεται στο Le Goff,Z., 1998,
Ιστορία και μνήμη
, μετφρ. Γ. Κουμπουρλής, σ. 88, Αθήνα, εκδ. Νεφέλη
3
ό. π., σ. 90
4
Τουρνικιώτης, Π., 2004, «Πρέπει να ξεχνάς για να θυμάσαι»,
 Αρχιτέκτονες
, 45, σ. 65-67
 
ιδέες της διαμορφώνει, αυτά που θέλει να θυμάται, να αποσιωπά ή και ναδιαγράφει. Επομένως, χειραγωγεί καλοπροαίρετα ή όχι τις μνήμες της. Έναπαράδειγμα χειραγώγησης είναι η Μακρόνησος. Εκεί, χρησιμοποιούσαν το χώροως μέσο για να χειραγωγήσουν την μνήμη, τους αποκόπτοντας τους από ηχητικάή οπτικά ερεθίσματα. Στόχος τους, ήταν η καταστολή της ιδεολογίας τουέγκλειστου μέσα από μία διαδικασία απώλειας της συνειδήσεως του. Είναιενδιαφέρον πως αυτοί οι χώροι, όταν χρησιμοποιούνταν για αυτούς τουςσκοπούς, ήταν τόποι λήθης. Σήμερα είναι τόποι μνήμης, έντονα φορτισμένοισυναισθηματικά, που συμβολίζουν την ελευθερία και την αντίσταση στη βία.
5
 Αρχιτεκτονική και μνήμη: Η συλλογική μνήμη λοιπόν, μεταφορικά είναι μίακατασκευή. Μήπως είναι και κυριολεκτικά; Η συλλογική μνήμη για ναδιαμορφωθεί και να εδραιωθεί έχει ανάγκη από ένα μέσο. Χρειάζεται υλικά καιοπτικά τεκμήρια που να επαληθεύουν τις ιδέες και τα γεγονότα. Αυτό το μέσο,συνήθως, είναι είτε η αρχιτεκτονική είτε ο γραπτός λόγος (π.χ. συγγράμματα,λογοτεχνικά κείμενα). Και τα δύο εξάλλου είναι μορφές επικοινωνίας. Ηαρχιτεκτονική έχει την ικανότητα να περνά νοήματα και να συμβολίζειπράγματα, έχοντας επιπλέον το πλεονέκτημα της εικόνας, η οποία εντυπώνεταισαφώς πιο εύκολα και πιο έντονα απ’ ότι ένα κείμενο.Στην πράξη, η δημιουργία μνημείων ή η προστασία αρχιτεκτονικών έργων από τοπαρελθόν δηλώνει την πρόθεση να διατηρήσουμε κάτι στη μνήμη μας, ενώ ηκατεδάφιση κάποιων έργων πολλές φορές συνδέεται με κάτι που θέλουμε ναξεχάσουμε. Για παράδειγμα στην Ελλάδα χτίσαμε νεοκλασσικά, αναδείξαμε τονΠαρθενώνα και παράλληλα εξαφανίσαμε τα ίχνη της Τουρκοκρατίας σβήνονταςέτσι 400 χρόνια. Ο John Ruskin στο βιβλίο του «The seven lamps of architecture»έγραφε: «
Μπορεί να ζούμε χωρίς αυτή, να πιστεύουμε (σε μια θρησκεία) χωρίςαυτή, αλλά δεν μπορούμε να θυμόμαστε χωρίς αυτή
»
6
.
Αρχιτεκτονική και μνήμη στο πέρασμα του χρόνου:
Η μνήμη μέσα στους αιώνες σχετίζεται με την αρχιτεκτονική. Συνοπτικάμπορούμε να πούμε τα εξής: Αρχικά είναι αποκλειστικά «επιγραφική». Ηαρχιτεκτονική διαδραματίζει έναν δευτερεύοντα ρόλο. Είναι το «χαρτί» στοοποίο γράφονται τα κατορθώματα βασιλιάδων, ωδές σε νεκρούς κτλ. Αργότεραμε την εμφάνιση του Χριστιανισμού και τις εκκλησίες αρχίζει η αρχιτεκτονική ναέχει έναν πιο συμβολικό χαρακτήρα. Στην Αναγέννηση, παρ’ όλο που διατηρείται
5
ό. π.
6
Μετάφραση του:
“We may live without her (architecture) and worship without her, but we cannot remember without her.” 
Ruskin, J., 1989,
The Seven Lamps of Architecture
, p. 178, New York, DoverPublications

Activity (16)

You've already reviewed this. Edit your review.
Evi Axl liked this
1 thousand reads
1 hundred reads
laokoontas liked this
peterrainman liked this
george1957 liked this
Lia Katsigianni liked this
nic1238 liked this

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->