• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
 
1
AFSCHEID VAN DE PANDA
Over de oplossingen voor de milieucrisis van Etienne Vermeersch.Paper in het kader van het college Algemene Inleiding Milieufilosofie, o.l.v. W.Achterberg, trimester 1, collegejaar '90-'91.Inleiding........................................................................................................................2
 
1. DE OPVATTINGEN VAN VERMEERSCH............................................................2
 
2. VERMEERSCH IN CONFRONTATIE MET ACHTERHUIS.................................3
 
3. VERMEERSCH IN CONFRONTATIE MET AIKEN..............................................5
 
4. SAMENVATTEND COMMENTAAR.....................................................................7
 
5. DE ETHIEK VAN VERMEERSCH EN DE LANDBOUW VAN AIKEN................8
 
In het paper is gebruik gemaakt van de volgende literatuur, die ik in de tekst met afkortingenaangeef:Achterhuis, H. Het milieu als 'commmons'
 In: Milieufilosofie. Achterberg en Zweers (red.) Utrecht 1986 
NCNatuur: begeerte en schaarste
 In: Natuur: uitbuiting of respect? Achterberg (red.) Kampen,1989
NBSVan moeder aarde tot ruimteschip
 Inaugurele rede LUW, 1990
IRAiken,W. Ethical issues in agriculture
 In: Earthbound. Regan (red.)
EIAVermeersch, E. De ogen van de PandaAntwerpen, 1988OVPJAN VERNEE
 
 
2
Inleiding 
In 'De ogen van de Panda' (OVP) geeft Vermeersch een analyse van de oorzaken van demilieucrisis, aanwijzingen voor een oplossing in de vorm van cyclische productie, eennieuwe ethiek en leefwijze. Op de nieuwe ethiek en leefwijze wordt in de laatste paragraaf (5) ingegaan. Eerst wordt zijn analyse en oplossing weergegeven, die daarna in de volgendetwee paragrafen (2 en 3) met de meningen van Achterhuis en Aiken wordt geconfronteerd. Inpar. 4 wordt een samenvattend oordeel over de oplossing van Vermeersch gegeven.
1. DE OPVATTINGEN VAN VERMEERSCH 
De analyse van Vermeersch, die je 'materialistisch' zou kunnen noemen, gaat uit van demens als techniekscheppend en expansiegericht wezen. De milieucrisis wordt gezien als eenneveneffect van de groei van de technologie, of preciezer, van wat Vermeersch noemt hetWetenschappelijk - Technologisch - Kapitalistisch - complex (WTK). Dit WTK-complexheeft een eigen interne dynamiek, waardoor het zichzelf instand houdt en vanuit eigen internekrachten groeit.Het succes van het WTK-complex heeft bij mensen een toenemende Diesseits-gerichtheiddoen ontstaan, men wil hier en nu in dit leven gelukkig worden. Deze Diesseits-gerichtheidneemt de vorm aan van consumptiegerichtheid. Anderzijds heeft het succes van hetWTK-complex tot een toenemend besef van gelijkwaardigheid geleid en daarmee tot de eisdat iedereen recht heeft op een gelijk aandeel in de welvaart, met name ook de DerdeWereld. Deze Diesseits-gerichtheid en het gelijkheidsstreven geven het WTK-complex nogeens extra groei impulsen. Samen met de bevolkingsexplosie zorgen deze factoren voor eensteeds toenemende uitstoot van vergiften, roofbouw op de grondstoffen en uitroeiing vandiersoorten, kortom de milieucrisis.Vermeersch pleit in par. 2.5 van OVP voor een oplossing waarbij het consumptiepatroonzodanig wordt omgebogen dat het ecosysteem niet verder in gevaar wordt gebracht (pag.49).Hiertoe worden de volgende voorstellen gedaan:1. Overgang naar een produktie/consumptie-proces dat zoveel mogelijk cyclisch is.2. Niet meer energie gebruiken dan via vernieuwbare energiebronnen beschikbaar is (m.n.zonne-energie).3. Alle resterende verontreiniging m.b.v. technologie voorkomen.4. Regeneratief gebruik van de natuur.5. Inperken van de consumptie tot een niveau waarop dit stationaire systeem is tehandhaven.6. Geen behoeften kweken die leiden tot een verkwistend gedrag.
 
 
3
2. VERMEERSCH IN CONFRONTATIE MET ACHTERHUIS 
In met name NC en NBS formuleert Achterhuis de stelling dat de milieucrisis vooral eengevolg is van de onderlinge menselijke verhoudingen (NBS,121). Voor hem staat het begrip'schaarste' centraal, een term die hij met Hobbes verbindt en die hij in NBS psychologischfundeert in de 'mimetische begeerte' van Rene Girard, waarbij we onze behoeftenontwikkelen uit afgunst t.o.v. anderen. Schaarste ontstaat daar waar mensen in eenonderlinge concurrentie zijn om het bezit van zaken, daar waar afgunst en rivaliteit heersen(NBS,124). In een samenleving waar de logica van de schaarste heerst hebben zaken eenruilwaarde en niet alleen een gebruikswaarde (NC,209).Zou Vermeersch als enige pijler voor de oplossing van de milieucrisis het cyclischeproductieproces hebben gegeven, dan zou dat in de analyse van Achterhuis alleen maargeklonken hebben als de zoveelste vlucht voor de angst voor de schaarste (NBS,133). Decyclische productie zou een variant zijn van Locke's rationele arbeid en op den duur net zoweinig effectief om de schaarste op te heffen. Of wellicht moet men het eerder vergelijkenmet de onbeperkte ruimte die Locke in Amerika aanwezig zag, waardoor er nooit gebrek aanland zou komen. Voor zover de productie cyclisch is wordt er immers geen aanslag op denatuur grondstoffen voorraad gedaan, welke voorraad dan ook als onbeperkt is voor testellen, van weinig meer is op het productieniveau dat gehandhaafd kan worden.Deze redenering klopt niet, net zo min als rationele arbeid of het 'onbeperkte' land inAmerika de schaarste kan opheffen. Dit omdat ook in een zo volledig mogelijk cyclischproces een minimale hoeveelheid begin-input aan grondstoffen en een voortdurende toevoervan energie nodig zijn. Als gevolg van de logica van de schaarste (NC,208) die ervoor zorgtdat de behoeften zich almaar uitbreiden, zouden er dan toch steeds meer grondstoffen enenergie nodig zijn, ondanks alle technologische inzet om deze minimaal te houden. Met alsuiteindelijk resultaat weer dezelfde stagnatie als die waar Vermeersch bang voor is.Overigens zal Achterhuis er op zich al weinig vertrouwen in hebben dat de stappen om toteen cyclische productiewijze te komen ooit zouden worden genomen. Men kan zich aladvertenties van de overheid voorstellen die analoog lopen aan het voorbeeld dat hij geeftm.b.t. de kleinschalige landbouw (NBS,126): met een beroep op de internationaleconcurrentie ed. zullen ook deze pogingen op de klippen van de mimetische begeertevastlopen. Omdat immers voor een cyclische productie investeringen gedaan moeten wordendie niet altijd (evt. direct) een economische winst opleveren zodat men zal vrezen in eenslechte concurrentiepositie t.o.v. het buitenland te komen, vreest voor kapitaalvlucht ed.Onze welvaart zou achteruitgaan t.o.v. het buitenland en dat lijkt voor de meeste mensen 'hetbegin van het einde' te zijn.Vermeersch ziet ook dat de cyclische productiewijze zijn beperkingen heeft en komt dan ook via de eis om niet meer energie te verbruiken dan vernieuwbaar voorhanden is, tot hetvoorstel tot het ombuigen van ons consumptiepatroon en het beperken van onze behoeften.Vermeersch komt in zijn analyse van de Diesseits-gerichtheid dicht bij de 'mimetischebegeerte' : "Wie nog niet was beïnvloed door hetgeen hij dagelijks rond zich ziet bij anderenof in etalages en warenhuizen, krijgt via de T.V. in publiciteit en feuilletons een model
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...