Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more ➡
Download
Standard view
Full view
of .
Add note
Save to My Library
Sync to mobile
Look up keyword
Like this
58Activity
×
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Giáo trình thực vật Dược - Tài nguyên cây thuốc (Phần 4)

Giáo trình thực vật Dược - Tài nguyên cây thuốc (Phần 4)

Ratings: (0)|Views: 10,636|Likes:
Published by Pham Ha Thanh Tung

More info:

Published by: Pham Ha Thanh Tung on Sep 20, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See More
See less

08/19/2013

pdf

text

original

 
 361
CHƯƠNG 9
 
ĐẠI CƯƠNG VỀ TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC
 
M
ỤC TIÊU HỌC TẬP
 
Sau khi h
ọc xong phần này, người học cần phải:
 1.
 
Trình bày
được khái niệm tài nguyên cây thuốc bao gồm hai bộ phận cấu thành
 2.
 
 Phân tích được đặc điểm của tài nguyên cây thuốc dựa trên khái niệm tài
nguyên cây thu
ốc
 3.
 
Trình bày
được 4 giá trị của tài nguyên cây thuốc.
 4.
 
Trình bày
được tài nguyên cây thuốc trên thế giới
 5.
 
 Phân tích được điều kiện tự nhiên và xã hội dẫn đến sự phong phú về tài nguyên
cây thu
ốc ở Việt Nam
 6.
 
Trình bày
được tài nguyên cây thuốc
 
ở Việt Nam, bao gồm da dạng sinh học và
tri th
ức sử dụng; tình trạng khai thác, tình hình phát triển tài nguyên cây thuốc
hi
ện nay ở Việt Nam.
 7.
 
Trình bày
được các lý do cần bảo tồn tài nguyên cây thuốc
 8.
 
 Phân tích được các mối đe doạ đối với tài nguyên cây
thu
ốc
9.
 
 Phân tích được sự tham gia trong công tác bảo tồn tài nguyên cây thuốc
 10.
 
Trình bày
được các phương pháp bảo tồn tài nguyên cây thuốc, bao gồm bảo
ồn nguyên vị (in situ), chuyển vị (ex situ), và bảo tồn trên đồng ruộng (on
 farm).
1. CÁC KHÁI NI
ỆM
V
Ề TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC
 
1.1. KHÁI NI
ỆM TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC
 S
ự hình thành:
 
Trong các xã h
ội tối cổ (và thậm chí đến tận ngày nay), bệnh tật được cho rằng là
do s
ự trừng phạt của trời, hoặc do các thế lực siêu tự nhiên gây ra, do đó các thầy langđ
ã ch
a b
ệnh bằng các lời cầu nguyện và nghi lễ, trong đó có sử dụng cây cỏ. Cây cỏ
làm thu
ốc được lựa chọn bởi màu sắc, mùi, hình dạng hay sự hiếm có của chúng. Việc
s
ử dụng cây cỏ làm thuốc là quá trình mò mẫm học tập trải qua nhiều thế hệ.
Các nghiên c
ứu khả
o c
ổ cho thấy người Neanderthal cổ ở Iraq từ 60.000 nămtrước đã biết sử dụng một số cây cỏ mà ngày nay vẫn thấy sử dụng trong y học cổ
truy
ền như
ỏ thi, Cúc bạc
, vv. Người dân bản xứ Mehico từ nhiều nghìn năm trước đã
bi
ết sử dụng
 Xương rồng Mexico
mà ng
ày nay được biết là chứa chất gây ảo giác, kháng
sinh. Các tài li
ệu cổ xưa nhất về sử dụng cây thuốc đã được người Ai Cập cổ đại ghi
chép trong kho
ảng thời gian 3.600 năm trước đây với 800 bài thuốc và trên 700 thuốctrong đó có
 Lô h
ội, Kỳ nham, Gai dầu
, v
v. ; người Trung Quốc cổ đại ghi chép trong bộ
 
 362
Th
ần nông Bản thảo trong khoảng thời gian 5.000 năm trước đây với 365 vị thuốc;người Ân Độ cổ đại đã ghi chép nền y học của người Hindu khoảng 2.000 năm trước,trong đó có các loài cây gây ngủ, ảo giác, chữa
r
ắn cắn, vv.
 
Khái ni
ệm tài nguyên cây thuốc:
 
Tài nguyên cây thu
ốc là một dạng đặc biệt của tài nguyên sinh vật, thuộc tài
nguyên có th
ể tái sinh (hồi phục), bao gồm hai yếu tố cấu thành là cây cỏ và tri thức sử
d
ụng chúng để làm thuốc và chăm sóc sức khoẻ
.Cây thu
ốc khác với một cây cỏ bình thường ở chỗ nó được dùng làm thuốc. Suy
r
ộng ra đối với cây rau, cây để nhuộm, cây gia vị, vv. cũng như vậy. Tính từ đứng sau
danh t
ừ “cây” chỉ công dụng của cây đó. Với định nghĩa này, một cây thuốc cần có hai
y
ếu tố
c
ấu thành, đó là (i) bản thân
Cây c
 ,
là ngu
ồn gien hay yếu tố vật thể, và (ii)
Trith
ức
 
s
ử dụng
 
cây c
ỏ đó để chữa bệnh, là yếu tố phi vật thể.
 Hai y
ếu tố này luôn đi kèm với nhau. Các sinh vật quanh ta rất nhiều, nếu không
bi
ết sử dụng chúng để làm thuốc
(c
ũng như các ứng dụng khác trong đời sống) thì
chúng ch
ỉ là những sinh vật hoang dại trong tự nhiên. Ngược lại, khi một cây đã biết
dùng làm thu
ốc nhưng sau đó lại để mất tri thức sử dụng (hoặc đưa đến một nơi mà
không có ai bi
ết dùng) thì nó cũng chỉ là
cây c
ỏ hoang dại trong tự nhiên.
 B
ộ phận cấu thành thứ nhất (cây cỏ) là kết quả của quá trình tiến hoá lâu dàidưới tác động của các yếu tố tự nhiên, do đó liên quan đến các môn khoa học tự nhiênnhư
sinh h
ọc, nông học, lâm học, dược học
, vv. B
ộ phận cấu
thành th
ứ hai (tri thức) là
k
ết quả của quá trình đấu tranh sinh tồn của loài người, có từ khi loài người xuất hiệntrên trái đất, được đúc rút, tích luỹ và lưu truyền trải qua nhiều thế hệ, chịu tác động của
các qui lu
ật kinh tế
- xã h
ội, quản lý, do đó liên quan đến các môn học xã hội như
dân
ộc học, xã hội học, kinh tế học,
vv.
1.2.
ĐẶC ĐIỂM CỦA TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC
 
1.2.1. CÁC ĐẶC ĐIỂM LIÊN QUAN ĐẾN CÂY CỎ
 - M
ột loài có nhiều tên gọi khác nhau, tuỳ theo dân tộc và địa phương, nhưng chỉ
m
ột tên khoa
h
ọc hợp pháp duy nhất, được coi là từ khoá (keyword) trong các hệ
th
ống thông tin.
 - Ph
ần có giá trị sử dụng của cây thuốc là các chất hoá học, được gọi là hoạt chất.Hàm lượng hoạt chất chứa trong cây thường chiếm một tỷ lệ rất thấp. Thành phần vàhàm lượ 
ng ho
ạt chất có thể thay đổi theo điều kiện sinh sống, do đó làm thay đổi, giảm
ho
ặc mất tác dụng chữa bệnh. Các bậc phân loại (taxon) giống nhau thường chứa các
nhóm ho
ạt chất như nhau.
 - B
ộ phận sử dụng đa dạng, có thể là cả cây, toàn bộ phần trên mặt đấ
t, ph
ần dưới
m
ặt đất (như rễ, củ, thân rễ), lá, vỏ (thân, rễ), hoa, quả, hạt. Trong một loài, các bộ phận
khác nhau có th
ể có tác dụng khác nhau.
 
 363
1.2.2. CÁC ĐẶC ĐIỂM LIÊN QUAN ĐẾN TRI THỨC SỬ DỤNG
 - Tri th
ức sử dụng cây thuốc có được từ 2 nguồn: (i) Tri t
h
ức bản địa và (ii) tri
th
ức khoa học. Tri thức khoa học thường được lưu lại trong các ấn phẩm (sách, báo, tạp
chí, công trình nghiên c
ứu khoa học, cơ sở dữ liệu, vv.); Tri thức bản địa thường được
truy
ền miệng, giới hạn ở mức độ hẹp, do cá nhân, gia đình,
dòng h
ọ hay cộng đồng nắm
gi
ữ do đó có thể bị mất. Phần lớn tri thức khoa học là bắt nguồn từ tri thức bản địa.
 - Tri th
ức sử dụng rất đa dạng, cùng một loài có nhiều cách sử dụng khác nhau tuỳ
theo dân t
ộc và địa phương.
 - Tri th
ức sử dụng có sự tiến hoá
, thông quan kinh nghi
ệm thực tiễn, bài học thất
b
ại trong quá trình sử dụng cây cỏ làm thuốc.
 - Tri th
ức sử dụng gắn liền với văn hoá và tập tục của từng địa phương.
 - Tri th
ức sử dụng gắn liền với thu nhập kinh tế của người nắm giữ nó.
 - s
ự khác biệt
v
ề số lượng và chất lượng tri thức sử dụng giữa các thành viên
khác nhau trong c
ộng đồng, dân tộc, nền văn hoá. Sự khác nhau này phụ thuộc vào tuổi
tác, h
ọc vấn, giới tính, tình trạng kinh tế, kinh nghiệm, tác động ngoại lai, vai trò và
trách nhi
ệm trong gia đ
 ình và c
ộng đồng, quĩ thời gian, năng khiếu, khả năng đi lại và
m
ức độ tự lập, kiểm soát nguồn tài nguyên.
 
1.3. S
Ự KHÁC NHAU GIỮA CÂY THUỐC VÀ CÂY TRỒNG NÔNG NGHIỆP
 
- Cây nông nghi
ệp thường là cây ngắn ngày trong khi đó cây thuốc rất đa dạng và
có nhi
ều cây dài ngày.
 - Các loài cây tr
ồng nông nghiệp thường đã được nghiên cứu khá kỹ, thậm chí đến
m
ức dưới loài (thứ, dạng); cây thuốc có số loài rất lớn, chưa được nghiên cứu đầy đủ, có
khi còn dùng
ở mức trên loài (chi).
 - Cây nông nghi
ệp hầu hết đã được
thu
ần hoá, gây trồng từ lâu và quen thuộc vớicon người trong khi đó hầu hết các loài cây thuốc sống trong điều kiện hoang dại.
 - Các s
ản phẩm của cây trồng nông nghiệp là hàng hoá thông dụng, có thể sử dụng
cho nhi
ều mục đích do đó thị trường của chúng rộ
ng và linh ho
ạt hơn. Các sản phẩm
c
ủa cây thuốc là hàng hoá đặc biệt, chỉ có thể sử dụng cho một mục đích, do đó thịtrường của chúng hẹp hơn.
 
2. GIÁ TR
Ị CỦA TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC
 
2.1. GIÁ TR
Ị SỬ DỤNG
 
Tài nguyên cây thu
ốc đóng vai trò quan trọng trong chă
m sóc s
ức khoẻ, chữa
b
ệnh, đặc biệt ở các nước nghèo, đang phát triển và có truyền thống sử dụng cây cỏ làm
thu
ốc. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ngày nay có khoảng 80% dân
s
ố ở các nước đang phát triển với dân số khoảng 3,5 đến 4 tỉ người t
rên th
ế giới có nhu

Activity (58)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
vongoclinhgiang liked this
Nguyễn Nhài liked this
Phuong Nguyen liked this
Trần Hiền liked this
Thieu J Tien liked this
Tran Tam liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->