Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
84Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Giáo trình thực vật Dược - Mở đầu (Phần 1)

Giáo trình thực vật Dược - Mở đầu (Phần 1)

Ratings:

4.0

(1)
|Views: 10,950 |Likes:
Published by Pham Ha Thanh Tung

More info:

Published by: Pham Ha Thanh Tung on Sep 20, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/11/2014

pdf

text

original

 
i
L
ỜI NÓI ĐẦU
 
N
h
ận biết đúng và xác định được tên khoa học của cây thuốc có ý nghĩa rất
quan tr
ọng trong công tác điều tra, sàng lọc, kiểm nghiệm dược liệu, sử dụng thuốc an
toàn, h
ợp lý và phát triển tài nguyên cây thuốc. Muốn vậy, những người làm công tác
 
liên quan đến cây cỏ làm thuốc phải có các kiến thức cơ bản về đặc điểm hình thái, giải
ph
ẫu thực vật, cũng như phân loại và tài nguyên cây thuốc.
Cu
ốn “
Giáo trình Th
ực vật Dược
” này được biên soạn cho sinh viên năm thứhai trường Đại học Dược Hà Nội theo chương tr 
 ình lý thuy
ết Thực vật Dược đã được
h
ội nghị chương trình thông qua. Nội dung của giáo trình gồm ba phần chính, (i) Hình
thái h
ọc thực vật, (ii) Phân loại học thực vật. Hai phần này được biên soạn dựa theo các
giáo trình truy
ền thống của Bộ môn
có b
ổ sung những thông tin cập nhật và những vấnđề thực tế của ngành, (iii) Tài nguyên cây thuốc, là phần mới của giáo trình để đáp ứng
tình hình m
ới về bảo tồn và sử dụng bền vững tài nguyên cây thuốc. Cả ba phần gồm 11chương được đánh số liên tục từ 1 đến 11. Mỗi chương bắt đầu bằng “Mục tiêu học tập”
ết thúc bằng “Câu hỏi ôn tập”. Phần cuối của giáo trình là các phụ lục và bản tra
c
ứu.
 Ph
ần 1 “
Hình thái h
ọc thực vật
g
ồm 4 chương, bao gồm: Chương 1: Tế bào
th
ực vật; Chương 2: Mô thực vật; Chương
 
3: Cơ quan dinh dưỡng của thực vật; Chương4: Cơ quan sinh sản của thực vật. Học xong phần này sinh viên có thể nhận biết và mô
t
ả được các đặc điểm hình thái giải phẫu của các cơ quan dinh dưỡng và sinh sản của
m
ột cây, là cơ sở giúp cho việc kiểm nghiệm
 
dược liệu và mô tả, giám định tên khoa
h
ọc của cây thuốc.
 Ph
ần 2 “
Phân lo
ại học thực vật
g
ồm 4 chương, bao gồm: Chương 5: Đạicương về phân loại học thực vật; Chương 6: Giới sinh vật phân cắt; Chương 7: Giới
n
ấm; Chương 8: Giới thực vật. Theo các quan đ
i
ểm hiện đại về sự phân chia sinh giới,
m
ặc dù Tảo lam và Nấm được tách thành các giới riêng không nằm trong giới Thực vật,nhưng theo truyền thống, cũng như vai trò của chúng trong ngành Dược, chúng tôi vẫn
biên so
ạn trong giáo trình này. Các hệ thống đượ 
c s
ử dụng trong phân loại là: hệ thống
phân lo
ại Tảo lam của Fott (1967), hệ thống phân loại giới Nấm của Ainsworth (1971),
h
ệ thống phân loại Tảo (Algae) của Chadefaud và Fott (1967). Đối với các nhóm thực
v
ật này taxon cơ sở để giới thiệu đặc điểm thường
là taxon b
ậc lớp, bậc bộ và các đại
di
ện trong các taxon bậc đó. Đối với ngành Ngọc lan, chủ yếu chúng tôi sử dụng hệ
th
ống phân loại của Takhtajan (1987) được xây dựng trên cơ sở tổng hợp nhiều hệ
th
ống của Ehrendorpher (1981) và Cronquist (1988). Riêng
th
ực vật bậc cao, là nhóm
có vai trò chính trong ngành D
ược, được giới thiệu đến họ, bao gồm 127 họ (Rêu: 3,Thông đất: 2, Cỏ tháp bút: 1, Dương xỉ: 9, Hạt trần 11, Ngọc lan 101), và có thêm các
ph
ần: Đa dạng và sử dụng, đặc biệt trong ngành dược. Con số ở 
ph
ần đa dạng của mỗi
h
ọ, như 13/210, là số chi và số loài trên thế giới; Các đại diện được xếp theo chi, sau tên
 
ii
khoa h
ọc và tiếng Việt của mỗi chi có con số, như 4/11, chỉ số loài ở Việt Nam và số
loài trên th
ế giới; Các họ lớn còn có đặc điểm nhận biết
t
ại thực địa
-
là các đặc điểm
chính có th
ể nhận dạng nhanh tại thực địa. Các họ được mô tả theo phương pháp phân
tích (
analytic description
) kèm theo hình
ảnh minh họa (khoảng 50 họ lớn, là các họ cốt
lõi mà sinh viên c
ần phải học), công thức và sơ đồ hoa
 
(đối với thực vật có hoa); các đại
di
ện được mô tả chủ yếu theo phương pháp chẩn đoán (
diagnostic description
). Trongquá trình biên so
ạn chúng tôi có tổng hợp Danh mục các cây thuốc được sử dụng trong
công nghi
ệp dược Việt Nam dựa trên danh mục các dược
ph
ẩm được đăng ký đến năm
2000 c
ủa Cục quản lý Dược và mô tả, giới thiệu hình ảnh của phần lớn các loài này.
Hình v
ẽ các cây thuốc được chú thích lần lượt từ trái sang phải. Các hình ảnh chủ yếu từ
các b
ản vẽ của DS. Bùi Xuân Chương.
 K
ết thúc phần này, si
nh viên có tri th
ức tổng quát về sinh giới nói chung và hệ
th
ống phân loại thực vật nói riêng và nhận biết được khoảng 160 họ có nhiều cây được
s
ử dụng làm thuốc, trong đó có khoảng 50 họ có nhiều loài được sử dụng phổ biến trongngành Dược ở Việt Nam.
 Ph
ần
Tài nguyên cây thu
ốc
” có 1 chương. Chương 9: Đại cương về về tài
nguyên cây thu
ốc, bao gồm các khái niệm cơ bản; Tài nguyên cây thuốc trên thế giới vàở Việt Nam; Bảo tồn và phát triển tài nguyên cây thuốc. Phần này chỉ giới thiệu các
khái ni
ệm cơ bản
c
ần thiết nhất cho một nhà chuyên môn hoạt động nghề nghiệp liênquan đến cây cỏ làm thuốc.
 
Ph
ần phụ lục
gi
ới thiệu một số hệ thống phân loại, mục lục tra cứu tên chi, họ
cây thu
ốc, bộ phận sử dụng, các thuật ngữ sử dụng trong giáo trình và tên cây theo t
i
ếng
Vi
ệt.
 V
ới các nội dung như vậy, ngoài đối tượng phục vụ chính là sinh viên Dượcnăm thứ hai, cuốn giáo trình này cũng có ích cho các đối tượng khác nghiên cứu cây cỏ
làm thu
ốc như sinh viên đang học môn Dược liệu, Dược học cổ truyền, học viên cao
h
ọc
, nghiên c
ứu sinh và dược sỹ đang công tác trong lĩnh vực sử dụng và nghiên cứu
phát tri
ển thuốc từ cây cỏ.
 
Để cuốn giáo trình này phục vụ sinh viên cũng như các đối tượng nghiên cứu
khác ngày m
ột tốt hơn, chúng tôi mong nhận được sự góp ý của các bạn dùn
g t
ập tài
li
ệu này, để có thể sửa chữa, bổ sung cho hoàn chỉnh hơn trong lần in sau.
 
 Hà N 
ội, tháng 7 
-2005
Các tác gi
 
 
iii
M
Ở ĐẦU
 
ĐỐI TƯỢNG VÀ NỘI DUNG MÔN HỌC THỰC VẬT DƯỢC
 
V
ới điều kiện tự nhiên đa dạng, Việt Nam là một trong những quốc gia trên thế
gi
ớ 
i có m
ức độ đa dạng sinh học cao với khoảng 2.200 loài Nấm (
Fungi
), 368 loài Vikhu
ẩn lam (
Cyanophyta
), 2.176 loài T
ảo (
Algae
), 793 loài Rêu (
 Bryophyta
), 2 loàiQuy
ết lá thông (
Psilotophyta
), 56 loài Thông đất (
Lycopodiophyta
), 3 loài C
ỏ tháp bút
(
 Equisetophyta
), 713 loài Dương x(
Polypodiophyta
), 51 loài Thông (
Pinophyta
), và9.462 loài th
ực vật Ngọc lan (
Magnoliophyta
). Ngu
ồn tài nguyên này đang được các
c
ộng đồng thuộc 54 dân tộc khác nhau sử dụng trong chăm sóc sức khoẻ, chữa trị bệnh
t
ật cũng như phục
các nhu c
ầu sinh kế khác. Theo các
công b
ố mới nhất, đã phát hiện
3.850 loài cây c
ỏ làm thuốc ở Việt Nam, trong đó có gần 1.000 loài thường được sử
d
ụng trong dân gian, 300 loài được sử dụng trong nền y học cổ truyền chính thống,
kho
ảng 230 loài được sử dụng trong công nghiệp dược và 160 loài độc.
V
ới đặc điểm là một ngành kinh tế
-
ỹ thuật
- d
ịch vụ, nhiệm vụ của ngànhDược là làm ra thuốc, lưu thông và phân phối thuốc đến tay người tiêu dùng, hướng dẫn
s
ử dụng an toàn và hợp lý. Để làm ra thuốc cần nguyên liệu làm thuốc (dược liệu), có
 ngu
ồn gốc từ tổng hợp hoá học, khoáng vật, sinh học (thực vật, động vật, công nghệ
sinh h
ọc, vv.), trong đó dược liệu có nguồn gốc thực vật là dược liệu truyền thống vẫnđược sử dụng rộng rãi và ngày càng được phát triển do tính phổ biến, dễ sử dụng và an
 toàn c
ủa chúng.
V
ới mỗi cây thuốc cần: Biết chính xác tên khoa học của nó, nhằm có thể tra cứu
và truy c
ập vào hệ thống thông tin của nhân loại, xác định tình trạng nghiên cứu, phát
tri
ển, sử dụng, tránh sự lãng phí về thời gian và các nguồn lực khi loài đó đ
ã
được
nghiên c
ứu kỹ lưỡng trên thế giới; Nhận biết đúng nhằm bảo đảm tính an toàn khi sử
d
ụng cũng như tránh những rủi ro về kinh tế khi không sử dụng đúng loài. Muốn vậy, ta
c
ần có kiến thức cơ bản về hình thái học, phân loại học, mô tả và nhận biế
t cây c
ỏ làm
thu
ốc.
 
Theo quan điểm hiện đại, cây thuốc là một dạng đặc biệt của tài nguyên có thể
tái t
ạo vì nó gồm cả hai bộ phận cấu thành là cây cỏ và tri thức sử dụng. Trong khi bộ
ph
ận cấu thành thứ nhất liên quan đến các lĩnh vực khoa học tự nhiên t
b
ộ phận cấu
thành th
ứ hai lại liên quan đến các lĩnh vực quản lý, kinh tế, xã hội và nhân văn. Để có
th
ể phát triển một cách bền vững, những người hoạt động trong lĩnh vực này cần phải

Activity (84)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
Thieu J Tien liked this
Thuy Pham liked this
Trantuy93 liked this
Thanh Thuy Pham liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->