NHẬT BẢN trong chiếc gương soi - NHẬT CHIÊU
NHẬT BẢN
Trong chiếc gương soi
(Tái bản lần thứ ba)
NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC2003
LỜI NÓI ĐẦU
Với chiếc gương nhỏ, ta không thể soi chiếu được gì nhiều nhưng cũng đủ nhìn thấy nhữngcảnh sắc mà ta muốn.Quyển sách nhỏ này hy vọng là một chiếc gương như vậy, soi chiếu một vài phương diệncủa cảnh quan văn hóa Phù Tang, nhất là những cái đẹp truyền thống.Những gì bạn không tìm thấy trong chiếc gương soi này (giáo dục, kinh tế…) thì xin bạnlượng thứ: các lãnh vực ấy đã có nhiều người trình bày khá đầy đủ rồi.Những phương diện văn hóa Nhật Bản được nhìn ngắm ở đây thường nằm trong mối tươngquan của chúng với văn chương. Chẳng hạn như, người phụ nữ Phù Tang sẽ xuất hiện trongvăn chương của chính họ: như núi Fuji xuất hiện trong thơ ca đã hát về nó… Bởi vì vănchương là một loại gương soi vô cùng sinh động; đem lại linh hồn cho các sự kiện và con số.Chúng tôi biết đây là chiếc gương soi bất toàn; Chỉ mong rằng nó giúp các bạn trẻ ít nhiềutrong việc tìm hiểu một nền văn hóa Phương Đông, tuy gần gũi mà vẫn còn rất lạ đối với chúng ta, tuy “đồng văn” đó mà dường như còn “dị mộng”.Để nhìn thấy những gì người khác sống và mộng, tốt hơn hết là ta xem xét là họ đã đi quanhững con đường lịch sử nào, sáng tác những huyền thoại nào, chơi đùa thế nào với thiênnhiên, niềm vui và năng lực đổ vào công việc, có nụ cười và nước mắt gì trong tình yêu,theo đuổi những cái đẹp nào trong nghệ thuật và tín ngưỡng thì ra sao? Chiếc gương soi này cố gắng đáp ứng phần nào điều đó.Chúng tôi sẽ rất vui mừng nếu nhận được ý kiến cũng như lời chỉ bảo của bạn đọc quan tâmđến cuốn sách mỏng manh này.
TÁC GIẢ
CHIẾC GƯƠNG THỨ 1
:
THIÊN NHIÊN
Như một cô gái đẹp, quần đảo Phù Tang (1) nằm duỗi mình, gối đầu lên sóng nước cận BắcCực và thả chân vào giữa biển nhiệt đới, một bên là biển Nhật Bản, một bên là Thái BìnhDương.Nhật Bản (2) nằm giữa những cực đoan khí hậu. khi mà đường sá ở phía Bắc Hôkkaiđô chônsâu trong tuyết thì ở Kyushu người ta nô đùa trong những dòng suối nước nóng.Văn học nghệ thuật Nhật chứa đựng biết bao hình ảnh tuyệt diệu về tuyết. Và những dòngôn tuyền (suối nước nóng) cũng chảy qua đấy những nguồn mạch bất tận.Hình ảnh một cành tre phủ đầy tuyết nói lên tính chất tổng hợp của thời tiết xứ này.Đó là một thiên nhiên tuyệt đẹp, dịu dàng, tinh tế nhưng cũng rất hung bạo. Động đất, núilửa, sóng thần…, thường xuất hiện như những biểu tượng kinh hoàng của nguyên lí hủy diệt.Đó là một “của hàng của thời tiết” trưng bày mọi sản phẩm qua những biến đổi tinh vi củabốn mùa.Những điều ấy đã tạo cho dân tộc Nhật Bản một cảm thức đặc biệt tinh tế trước những vẻ
đẹp của thiên nhiên qua những hình sắc, âm thanh, mùi vị… Thơ họ (
haiku, tanka…
) hầunhư vận động theo nhịp điệu thiên nhiên và hội họa cũng thế. Linh hồn của Trà đạo và Hoađạo vẫn là thiên nhiên.Nhật Bản có bốn mùa rõ rệt và mỗi lần đổi mùa, thiên nhiên như mời mọc ta bước vào nhịpđiệu mới, với một vẻ quyến rũ và gợi cảm vô song.Khởi đầu là mùa xuân. Từ cuối tháng hai, những làn gió ấm áp, dịu dàng đã bắt đầu thổi về.Và rồi sứ giả của mùa xuân xuất hiện, đó là những cánh hoa mơ trắng muốt mà đôi khingười ta lầm, không biết là hoa hay tuyết đang điểm trắng những nhánh cành. Vào nhữngngày tháng tư, như thể thiên nhiên đang mỉm cười, đó là vì hoa anh đào nở.Rồi những làn mưa mùa xuân (harusame) êm đềm bay qua, làm tan hết tuyết giá trên núi.Hoa anh đào, hoa anh đào khắp nơi. Các nhà thơ gọi đó là “những đám mây hoa anh đào(3)”.Trên các vườn hoa, công viên, cánh đồng, thung lũng, núi đồi, dưới những đám mây hoa đó,người ta mặc quần áo lễ hội, vui chơi, ngắm hoa và uống rượu sakê. Đi ngắm hoa anh đàogọi là Ô hanami.Sang tháng năm, có hoa đỗ quyên, tử đằng, với vô vàn các loại diên vĩ và những bông hoadại.Mùa hạ đến với hơi nóng và những cơn mưa tháng sáu, người Nhật gọi là mùa ướt át, tsuyu,mai vũ. Nhưng khi hết mưa, lại là những ngày đầy nắng ấm.Sứ giả của mùa hạ là hôtôgisu, loài chim đỗ quyên, rất được thơ ca ưa chuộng. Nó nhỏ hơnbồ câu, lông xám, sống trong rừng núi, thường ca hát khi bay lượn vào ban đêm.Mùa hạ là mùa của côn trùng và hoa mẫu đơn. Côn trùng thường được các nhà thơ Nhậtnhắc đến, kể cả chấy, ruồi, muỗi… cũng tự nhiên như khi họ nhắc đến các loài hoa, kể cảhoa mẫu đơn kiêu kí rực rỡ.Khi mùa thu xuất hiện thì cây phong trở nên đẹp đẽ lạ thường với các sắc vàng, cam và đỏrực. Nó là biểu tượng của mùa thu cũng như anh đào là biểu tượng của mùa xuân. Và ngắmcây phong mùa thu cũng là một lễ hội truyền thống như ngắm hoa anh đào mùa xuân.Ở Nara, gần đền Kasuga, dưới bóng những cây phong, lang thang cả ngàn con nai, tạo nênmột cảnh tượng kì thú.Làm đẹp những sớm mai mùa thu là hoa Asagaô (4), một loài hoa dây leo vừa bình dị vừarực rỡ.Mùa đông bắt đầu từ tháng mười hai. Ở các đô thị, tuyết rơi không nhiều. Nhưng trên cácvùng phương Bắc, các ngôi nhà chìm sâu trong tuyết, thường sâu đến mười bộ.Rời bỏ màu xanh, các cánh đồng và núi non trở nên nâu xám vì các cây cành đều trụi lá, vàcỏ thì chết. Trăng, tuyết mùa đông và lá chết là những hình ảnh thơ ca được người Nhật yêuthích, mang một vẻ đẹp không giống với một mùa nào khác.Thiên nhiên qua bốn mùa biểu hiện cho nhịp điệu vũ trụ được thể hiện sinh động trong thơca. Các hợp tuyển thơ ca Nhật thường chứa đựng chủ đề bốn mùa: xuân, hạ, thu, đông.Cách tập hợp thơ ca theo từng mùa như vậy có từ tập thơ đầu tiên của Nhật bản là
Vạn diệptập
(Manyôshu), thế kỉ VIII. Có thể tìm thấy ở đấy vô số bài
tanka
miêu tả vẻ đẹp của bốnmùa và tình yêu của con người đối với thiên nhiên.Tôi đi háiNhững bông hoa tímTrên cánh đồng
Và tôi ở lạiNgủ giữa mùa xuân (*)
Akahitô
Ai kia không rỗiNên lỗi hẹn rồiNhưng chim cu ơiEm vẫn đếnBởi không quên lời
Yôtsuna
Nếu như anh không đếnHôm nay trong vườn nhàSẽ đầy hối tiếcBởi vì xa trục thảoSẽ phí cả ngày hoa
Yakamôchi
Trên đám cây sa thảoDưới bóng hàng thôngTuyết nằm diễm ảoCó cách nào giữ lạiCho tuyết đừng tan không.
Sakanôênô Iratsumê
Cứ mỗi lần đổi mùa, cả thiên nhiên lẫn con người đều trở nên mới lạ.Đàn nhạn bay vềCây phong của ta ơiĐến lượt em rồi đóĐã sang mùaEm hãy đổi màu đi.(
Vô danh
)Một ngọn đồi đỏ thắmAi mang áo trắngMà đi qua đồiVá áo kia lấp lánhMàu lá thu sáng ngời(
Vô danh
)Với tín ngưỡng dân gian, nhìn thấy sự linh thiêng hay “kami” (thần linh) trong mọi hiệntượng thiên nhiên, người Nhật quý trọng vạn vật: từng khe nước nhỏ, từng cọng cỏ dại.Trước một hiện tượng thiên nhiên tuyệt tác như núi Fuji (5), lòng sùng kính của họ hầu như vô hạn. Với chủ đề “núi Fuji”, ta sẽ tìm thấy vô số bài thơ hay, trong
Vạn diệp tập
và trongthơ ca Nhật.Theo nhận xét của D.T.Suzuki thì “Tôi thường nghĩ rằng tình yêu thiên nhiên của người Nhậtphần lớn là do sự hiện hữa của núi Fuji ở trung tâm hòn đảo chính của Nhật Bản. Mỗi khi,trên con tàu của tuyến đường sắt Tôkaiđô, đi qua chân núi, bao giờ tôi cũng ngắm nhìn nónếu thời tiết không che mất nó, và chiêm ngưỡng dáng dấp tuyệt mĩ của nó, luôm luôn phủtuyết trắng tinh, và “buông xuống từ trời như một chiếc quạt trắng muốt”, theo lời một thisĩ thời Tôkugawa. Cảm thức mà nó gợi lên không chỉ là cái đẹp thuộc về nghệ thuật. Có mộtđiều gì đó bao quanh nó mang tính chất tâm linh thuần khiết và cao quí vô song”.Đọc bài trường ca về Fuji sau đây trong
Vạn diệp tập
, ta sẽ có cái cảm giác mà Suzuki nóitới:
Search History:
Result 00 of 00
00 results for result for
p.
Nhật Bản Trong Chiếc Gương Soi - Nhật Chiêu
2.1K
Reads
7
Readcasts
2
Embed Views
Recommended
More From This User
Notes
Load more
