• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
¡UTZUKUXIK JUN K’AK’ TINAMIT!Sik’inik rech uwokik jun K’AK’ TINAMITMNRMOLOJ K’AK’ TINAMITWI MAJ B’E… KQAJAQ B’I JUN
RI K’AXK’OLIL URIQOM RI QATINAMIT
Pine’ pa Iximulew k’i ri q’inomal k’olik, utz uriqom ri rulewal, are ukab’ tinamit jawije’ k’o wi nima’q taq k’axk’olil pa Abya Yala, rumal chi xa jun umulim wi rib’ riq’inomal pa kiq’ab’ ri 20% winaq ri k’o 64% pa kiq’ab’.Xuquje’ ri kkich’ak ri ajchakib’, xa Q. 1560.00 pa jun ik’, kel kub’ij chi xa Q,52.00q’uq’ pa ju ik’ rachi’l ri Q.250.00 rech sipanik. Wi kilo chi ri rajil ri tzuquj ib’ are Q.2,000.00 xuquje’ ri qas rajawaxik are Q.3,000.00 kqilo chi e k’i chi kech riqawinaq kutzaq ta ri rajil chi kech.Pa Iximulew ri winaq ri kechakuni are 41%, xa 25% k’o sin kichak, ri nik’aj chikxaq sin kkitzukuj jas kkib’ano, nim taj tojom chi kech, k’ax taq chak, maj chireqelem ri rajil rumal ri k’axk’olil. Ri k’o sitaq ri sin kkich’ako tajin kek’isik aretajin kek’iyar ri e meb’a’ib.Ri tijonik qas tzij wi chi maj uch’ikilik, pa taq juyub’ xa 3.2 junab’ kkib’an riajawexam pa tijob’al are k’u ri kaxlanib’ kkib’an 4.8 junab’. Pa taq tinamit, riajawexam kkib’an 5.6 junab’ are k’u ri ekaxlanib’ kkib’an 8.9 junab’. Kel kub’ijchi pa taq juyub’ ri winaq kkik’is ta ri tijonik, are k’u pa taq ri tinamit xewi riajawexam ko’pan pa unik’aj tijonik. Ri pwaq rech tijonik xnimarik, ri k’o tatijob’al, ri nim ta ropanik ri tijonik, ri maj ub’e ri tijonik, sib’alaj k’ixib’al chi jewa’qab’anom.Ri kunanik utz ta ub’anom, kekam 78,000 pa jun junab’, kekam 22.6 ak’alab’ chikech 1,000 ka’laxik, kekam 133 nanaxelab’ chi kech 1,000 kk’oji’ kal. Qariqomwa’ rumal chi maj kunanik, maj kunab’al xuquje’ k’i ri elaq’ k’olik.
 
Ri achochib’al k’ax uriqom, xa 29% k’o kech, jun urox chi kech ri’ ri ja, maj ja’chi upam xuquje’ maj q’aq’. Kel kub’ij chi maj k’o chi upam. Ri chakunik rech riq’atb’altzij man kutzaq taj, xuquje’ k’ax uloq’ik jun achochib’al, xaq xewi pakiq’ab’ ri k’o kirajil k’o wi.Pa ri chajinik xuquje’ k’o k’ax, pa ri junab’ 2008 xekamisax 6,000 winaq, 85%chi kech xekam ruk’ q’aq’. Pa ri kajib’ junab’ xk’oji’ ri GANA xekamisax 21,511winaq, are qas nim pa ri k’isb’al 25 junab’. Pa ri junab’ 2009 xaq uwach wi, xatajin kek’iyar ri kekamisaxik. Xuquje’ kkiriq ta ri aj qatol tzij jas kkib’ano, xa keb’chi kech e 100 aj b’anol k’ax kkitoj kimak. Rumal ri’ maj kub’ij kik’u’x ri ajb’analk’ax.We jastaq ri’ nima’q e’okinaq pa taq ri qatb’altzij, jacha ri: ri elaq’omab’ chi kixo’lri e chajinelab’, ri Ministerio Público, ri Organismo Judicial, ri elaq’ chi kixo’l riajq’atol tzij, ri kik’iyik ri k’o ki q’aq’, ri uloq’ik ri qatojtzij, ja wi’ ri k’o kirajil kkicha’q’an ri e q’atol tzij chi kiwach, are chi kkich’uq uwi’ ri elaq’ ri kib’anom.Xaq uwi’ ri alkawal ri kkitoj ri winaq, maj jun knuk’uw rech, je ri’ kub’ij riAcuerdos de Paz kachax che, sib’alaj k’ixib’al chi ri 72% rech alkawal q’alaj taj ja wi’ kpewi, xewi 28% qas k’o ub’e. Ri k’o kirajil xaqs kkitoj ta wi ri alkawal, 92%chi kech ri kkitoj ta alkwal kkitoj ta kimak.Ri maj utojik alkawal are upatan kk’iysax ri chakunik, k’ax b’anom che, e k’i riajnaj taq winaq kkitoj ta ri alkawal, ja cha pa ri junab’ 2006, ri Empresa Montanaxutoj ta alkawal.Ri recheb’exik ri uq’inomal ri uwach ulew, ri ch’ich’, ri q’aq’ja’ ri ja’ utz ta kb’anche –rumal ri q’atb’altzij k’o kamik, maj kik’u’x ruk’ ri uwachulew, are kkiya’ uq’ijri ajnaj taq winaq xuquje’ ri ajwaralik e k’o waral, are ta kkil ri kik’aslemal riqawinaq xuquje’ ri awexaq taq qawinaq.Ri Uk’iyem ri Juyub’il, pine amaq’el kch’a’ik maj b’anom che, naj k’o wi loq, k’anaj kq’alajin wi loq.Ri ub’inem ri qatinamit xaq kjech’ech’ik, ri winaq ri xecha’om taq kanoq ri’ are51.80 % kel kub’ij chi ri winaq maj chi q’ab’al kik’u’x chi kij ri ajq’atb’altzij.Ri ajq’atb’altzij kkiriq ta chik jas kkib’ano, ri Acuerdo de Paz xaq e k’olotalik,knimax ta ri kik’aslemal ri kiyatalil ri awexam taq winaq, man keriqitaj ta pa richak kub’an ri q’atb’altzij.
 
Oj k’o chi uwach jun q’atb’altzij reta’m taj jawi’ kb’e wi, xaq kutzukuj jas kitojik riwinaq kub’ano kuya’ jujun taq nich’ kirajil kijastaq, maj upatan la’ lele’ wi kuk’exta ri uwokob’al ri qatinamit, xuquje’ ri elaq’ pa taq qatb’altzij maj uk’isik, rumal ri’kilitajik chi xaqs maj wi tajin kub’an che usachik kiwach ri nima’q taq k’axk’olilk’o pa ri qatinamit rumal chi ri e k’o pa qa’tb’altzij maj rutzilal kanima.Pa ri Organismo Legislativo, sib’alaj k’axk’olil k’olil, man kuriq jun k’ak’ ub’e, xakkiyak koyowal ri winaq. Pa ri Organismo Judicial xaq xewi kkil upakik’olb’al ri ek’o chi uwach, xaq jun k’ayij loq’oj kkib’an che, xaq pwaq kkililej chi la’ pa ri ja, are ta kk’il ri qas saqil tzij ri kutzilal ri winaq.We q’eqalaj k’ax ri’ ojer petinaq rumal ri’ rajawaxik jun k’ak’a wokonik.Ri Tinamit Iximulew, are utz kub’an che kilik ri k’o kirajil chi kiwach ri e meb’a’,naj kiya’om wi ri awexam taq winaq, pine’ are e k’i xaqs kch’a’ ta wi kib’i’ pa richakunik. Rumal ri’ ri q’atb’altzij ere kunimaj ri jachoj wachaj, ri xutunem xuquje’ri ch’a’oj. Je wa’ ub’anom ri kamik, ri meb’a’, ri maj ropanik ri q’atb’altzij, rielaq’anik, maj jun utz kuya’ chiqe, ri k’axk’olil petinaq pa qajolom pa ronojel riuwach ulew, ri kisachem ri AJK’AMAL B’E chi uwasaq k’o wi, ri majAJQ’ATB’ALTZIJ xuquje’ chi uwasaq k’o wi, ri maj KIPALAJ RI QAWINAQ, riutzaqik ri pwaqilal kuk’ut ti UWULIN IB’ RI QATINAMIT XUQUJE’ KUYAUCHUQ’AB’ RI QANO’JIB’AL.
RI QANO’JIB’AL: JUN K’AK’ TINAMIT, ONOJELINEL XUQUJE’ ACHILANEL
Ri ojk’o pa we moloj ri’, kq’a’i ta qa k’u’x chi rij ri xaq tzij, kqachomaj chirajawaxik jun nima k’exonem, rajawaxik kk’iysaj jun K’AK’ TINAMIT, ketik k’ak’taq b’e, qas tzij wi ke’ilix ri winaq, kk’ex ri wokaj q’atb’altzijb’al, xa jeri’ kqariq junk’ak’ k’aslemal.Jun K’AK’ TINAMIT ONOJELINEL XUQUJE ACHILANEL ri keril konojel taq ri jupuq e k’o pa ri qatinamit tikil chi uwi’ jun Q’ATB’ALTZIJ QAS KUNIMAJ KITZIJKONOJEL, are ri’ kqaj oj arechi kqachup uwach ri meb’a’il, ri xutunik, ri majchak, ch’a’oj.Are wa’ ri q’ij rech ub’anik ri nima k’exoj rech kkiriq jun utzalaj ri qawinaq ri e k’opa meb’a’il, man kqaj ta chik we nima k’axk’olil.Jun K’AK’ TINAMIT, rajawaxik kk’asux KAMIK, rajawaxik kqaya’ kan ri xaq tzijkanoq, rajawaxik kojo pa ri wokaj jawi’ kojk’oji’ wi’ qonojel.Jun K’AK’ TINAMIT, rajawaxik kuchup uwach ri itzel k’amoj b’e, ri kewa’ chi rij riQ’atb’altzij rumal chi are kya’oe ri k’axk’olil.
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...